Кіріспе

Ешиваның басшысы Рош ешива (אֲרֹשׁ יְשִׁיבָה, көпше саны: רָאשֵׁי יְשִׁיבָה; ағылшынша көпше саны: rosh yeshivas) – дәстүрлі діни мәтіндерді, негізінен Талмуд пен Тораны, сондай-ақ халаханы (иудей заңын) зерттеуге бағытталған еврей білім беру мекемесі – ешиваның деканына берілетін атақ. Рош ешиваның негізгі міндеті – Талмудты зерттеулерді және практикалық мәселелерді бақылау. Рош ешива көбінесе ең жоғары деңгейдегі шиур (сабақ) өткізеді, сондай-ақ студенттерге раббинатқа (семхиа) оқуға рұқсат беру туралы шешім қабылдайды. Бұл термин еврейше "рош" ("бас") және "ешива" ("еврей діни білім беретін мектеп") сөздерінің бірігісінен құралған. Рош ешива Талмудты толыққанды білуі керек, сонымен қатар жаңа тұжырымдамаларды (хидушим – жаңалықтар) талдау және ауызша, көбінесе жазба түрінде ұсыну қабілетіне ие болуы тиіс. Кейбір оқу орындарында, мысалы, ЮУ-дың рабби Исаак Елханан теологиялық семинариясында, көптеген раввиндерге рош ешива атағы беріледі, ал ешиваның деканы рош ха-ешива деп аталады.

Тарих

Ешивалар Мишна мен Талмуд ғалымдарының ғылыми дәстүрлерін жалғастырады, олар көбінесе жүздеген студенттері бар академияларға жетекшілік етті. Вавилониядағы Талмуд академияларында рош ешива «реиш метивта» (арамей тілінде «академия басшысы») деп аталды және «гаон» атағына ие болды. Рош ешиваға деген құрмет көп жағдайда Литва әлеміне хасидтік көзқарастардың сіңірілуі болып табылады.

Династиялар

Ешиваның мөлшеріне байланысты бірнеше рош-ешива болуы мүмкін, кейде бір ұзын созылған отбасыдан. Рош-ешивалардың отбасылық династиялары бар, мысалы, Соловейчиктер, Финкельдер, Файнштейндер, Котлерлер және Куктер отбасылары, олар АҚШ және Израильдегі көптеген ешивалардың төбесінде тұрады.

Рош мезифта

"Рош месифта" (баламасы: "Рош метвита") аталымының тарихы көп ғасырларға жетеді. Бұл лауазым университет деканының лауазымымен салыстыруға болады.

Машгиах Рухани

Ешивадағы студенттердің жеке және этикалық дамуы көбінесе есімдері бөлек тұлға, яғни машгиах немесе рухани бақылаушы арқылы жүзеге асырылады. Бұл ұғымды 19 ғасырда Муссар қозғалысы қалыптастырды, нәтижесінде иешиваға барудың мақсаттарының бірі – мінез-құлықты жетілдіру болды. Әйгілі және ықпалды машгиахтардың бірі раввин Элияху Элиезер Десслер еді.