Давид Халивни: Өмір және ғылыми еңбектері

Кіріспе

Израильдік-американдық раввин (1927–2022)

Дэвид Вайс Халивни (27 қыркүйек 1927 – 28 маусым 2022) – Еуропа туған американдық-израильдік раввин, еврей ғылымдары саласындағы ғалым және Талмуд профессоры. Ол Дәстүрлі иудаизм одағының раввиндік мектебінің рейш метивтасы қызметін атқарды.

Өмірбаян

Дэвид Вайс 1927 жылдың 27 қыркүйегінде Карпат Рутениясындағы Кобилецька Полянада (Кобилецька Поляна, Poiana Cobilei, Gyertyánliget) дүниеге келді, ол кезде Чехословакияның (қазіргі Рахив ауданы, Украина) құрамында болған. Оны 5 жасында әдесі оқытуды бастады, және ол Ильюй деп есептелді; 15 жасында қалалық ешиваның раввині Екутиел Иегуда Гросстан семиха (раббилік құқық) алды. Аушвицте оның отбасының қалған мүшелері қаза болды, Вайс 16 жасында отбасының жалғыз аман қалған мүшесі болды.

Академиялық мансап

Көп жылдар бойы ол Американың еврей теологиялық семинариясында (JTS) Талмуд профессоры болып қызмет етті. 1983 жылы ол қызметтен кетті. Кейін Халивни Колумбия университетінің дін факультетінде Талмуд және классикалық раввиндер кафедрасының Литтауэр профессоры болды. 2005 жылдың шілдесінде Колумбия университетінен зейнеткерлікке шығып, Израильге көшіп барды. Өлгенге дейін Иерусалимдегі Еврей университетінде және Бар-Илан университетінде сабақ берді. Халивнидің Талмудты зерттеуге қатысты "дәлелдік-критикалық көзқарасы" Талмудты академиялық тұрғыдан түсінуге және зерттеуге үлкен әсер етті. Дәстүрлі түсінік бойынша Талмуд – біртұтас еңбек. Басқа ғалымдар да Талмудты көп қабатты еңбек ретінде қарастырғанмен, Халивнидің жаңалығы (әсіресе оның екінші томында) – белгілі Аморайларға қатысты қысқаша халахикалық шешімдер немесе сұрақтар мен анонимді мәлімдемелерді ажырату болды. Иерусалим Талмуды Вавилон Талмудына өте ұқсас, бірақ соңғысында ғана кездесетін Штаммаиттік қызметтен айырылған. Талмудты дереккөздік-критикалық тұрғыдан талдау әдістемесі көптеген ортодоксал яхудилер арасында даулы, бірақ ортодоксал емес яхуди қауымдастығында және кейбір қазіргі ортодоксалдарда қабылданды. Халивни Талмудтың анонимді мәтіндерін Аморайлар дәуірінен кейін, бірақ Геондар дәуірінен бұрын өмір сүрген Штаммаимнің (Гемарадағы анонимді материалға қатысты "стама д'талмуда" тіркесіне сүйене отырып) айтқан сөздері деп санайды. Оның пікірінше, Штаммаимдер қысқаша Танаиттік және Аморайлық мәлімдемелерді алған және олар осындай апoдиктикалық мәлімдемелердің негізін түсіндіруге және дәлелдеуге тырысқан. Оның түсіндірмесінде қолданылатын әдістеме "Мекорот у' Месорот" еңбегінде Халивнидің дұрыс мағынасын және контекстін талдауға тырысады және Талмуд Штаммаимдерінің бастапқы контекстіні түсінуде жиі қателіктер жасағанын көрсетеді. Халивнидің "Пешат пен Дераш" және "Аян қалпына келтірілді" кітаптарында ол Киелі кітапты сынауды дәстүрлі діни сеніммен үйлестіруге тырысады, ол "Израиль күнә жасады" (шамамен, "Израиль күнә жасады") деп аталатын өзі дамытқан ұғымды қолданады. Бұл ұғым бойынша, Мұсаға берілген Киелі кітап мәтіндері қайта қалпына келтірілмейтіндей етіп бұзылған. "Аян қалпына келтірілді" былай деп жазады: Киелі кітаптың өзінде айтылғандай, Израиль халқы алтын бұзаудың драматикалық эпизодында, Синайдағы аяннан кейін қырық күн өткен соң Торадан бас тартты. Сол кезден бастап Езра заманына дейін Киелі кітап Израиль халқының жалған құдайларға табынумен айналысқанын және Мұса заңын елемегенін көрсетеді. "Шатеу Исраэль" Ханаанды басып алғаннан кейін, монотеистік израильдіктер көршілерінен пұтқа табынушылық амалдарын қабылдаған кезде Мұсаның Торасы "зақымдалған және ластанған" деп мәлімдейді. Халивнидің айтуынша, бұл процесс Езраның (б.з.д. 450 ж.ж.) заманына дейін жалғасты, содан кейін олар Вавилоннан оралғанда халық Тораны қабылдады. Осы кезде бұрын жоққа шығарылған және сондықтан ластанған Тора мәтіні Езра мен оның "жақтастары" тарапынан қайта жинақталды және өңделді. Ол бұл туралы Езра мен Нехемия кітаптарында айтылғанын мәлімдейді және Халивни өзінің теориясын Талмуд және Мидраш деректерімен растайды, бұл Езраның Тораны өңдеуде рөл атқарғанын көрсетеді. Ол сондай-ақ, Пятикниженің мәтіні бұзылғанымен, ауызша дәстүр көптеген заңдарды сақтап қалғанын, сондықтан ауызша заң кейбір егжей-тегжейлі мәселелерде Киелі кітап мәтінімен қайшы келеді дейді. Бұл көзқарас Маймонидтің 13 сенім қағидасының 8-іне қайшы келеді, онда "Бізде бүгін бар Тора – Мұсаға Құдайдан диктантталған Тора" делінген. Нәтижесінде кейбір ортодоксал раввиндер Халивнидің пікірін қабылдамады.

For many years he served as a Professor of Talmud at the Jewish Theological Seminary of America (JTS). He resigned in 1983. Halivni later served as Littauer Professor of Talmud and Classical Rabbinics in the Department of Religion at Columbia University. In July 2005, he retired from Columbia University and moved to Israel, where he taught at the Hebrew University of Jerusalem and Bar Ilan University until his death. Halivni's "source critical approach" to Talmud study had a major impact on academic understanding and study of the Talmud. The traditional understanding viewed the Talmud as a unified homogeneous work. While other scholars had also treated the Talmud as a multi layered work, Halivni's innovation (primarily in the second volume of his Mekorot u Mesorot) was to distinguish between the onymous statements, which are generally succinct Halachic rulings or inquiries attributed to known Amoraim, and the anonymous statements, characterized by a much longer analysis often consisting of lengthy dialectic discussion, which he attributed to the later authors "Stamma'im" (or Savora'im). It has been noted that indeed the Jerusalem Talmud is very similar to the Babylonian Talmud, minus Stammaitic activity, which is to be found only in the latter. His methodology of source critical analysis of the Talmud is controversial among most Orthodox Jews, but is accepted in the non Orthodox Jewish community, and by some within Modern Orthodoxy. Halivni terms the anonymous texts of the Talmud as having been said by Stammaim (based on the phrase "stama d'talmuda" which refers to the anonymous material in the Gemara), who lived after the period of the Amoraim, but before the Geonic period. He posits that these Stammaim were the recipients of terse Tannaitic and Amoraic statements and that they endeavored to fill in the reasoning and argumentative background to such apodictic statements. The methodology employed in his commentary Mekorot u' Mesorot attempts to give Halivni's analysis of the correct import and context and demonstrates how the Talmudic Stammaim often erred in their understanding of the original context. In Halivni's books Peshat and Derash and Revelation Restored, he attempts to harmonize biblical criticism with traditional religious belief using a concept he developed termed Chate'u Israel (literally, "Israel has sinned"). This concept states that the biblical texts originally given to Moses have become irretrievably corrupted. Revelation Restored writes as follows:

According to the biblical account itself, the people of Israel forsook the Torah, in the dramatic episode of the golden calf, only forty days after the revelation at Sinai. From that point on, until the time of Ezra, the scriptures reveal that the people of Israel were steeped in idolatry and negligent of the Mosaic law. Chate'u Yisrael states that in the period of neglect and syncretism after the conquest of Canaan when the originally monotheistic Israelites adopted pagan practices from their neighbours, the Torah of Moses became "blemished and maculated". According to Halivni, this process continued until the time of Ezra (c.450 BCE), whereupon their return from Babylon the people accepted the Torah. It was at that time that the previously rejected, and therefore maculated, text of the Torah was recompiled and edited by Ezra and his "entourage." He claims that this is attested in the books of Ezra and Nehemiah, and Halivni supports his theory with Talmudic and Midrashic sources which indicate that Ezra played a role in editing the Torah. He further states that while the text of the Pentateuch was corrupted, oral tradition preserved intact many of the laws, which is why the Oral Law appears to contradict the Biblical text in certain details. This view was seen as possibly being in contradiction to the 8th of Maimonides' 13 principles of faith, which states "the Torah that we have today is the one that was dictated to Moses by God". As a result, Halivni's assertions were rejected by some Orthodox rabbis.

Пікірлер мен пікірлер

Халивни 1983 жылы ЖТС-де әйелдерді раввин ретінде даярлау және тағайындау мәселесіне байланысты туған дауға қатысты. "Таблеткаларды бұзу" еңбегінде Халивни бұл шегініс қарапайым түрде "Құдай бетін жасыру" деп түсіндірілуін нақты жоққа шығарды, бұл дәстүрлі еврейлікте қалыпты көзқарас. Хестер паним (Құдайдың бетін жасыруы) тұжырымы әдетте жазалаумен байланысты қолданылады, және Халивни Холокостты Израильдің күнәсі үшін жаза ретінде қарастыруға болмайтынына қатаң түрде қарсы тұрады.