Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси идеология
Political ideology
Шотландия ұлтшылдығы шотланд халқының біртұтас ұлтты және ұлттық ерекшелікті құрайтыны туралы идеяны қолдайды. Шотландия ұлтшылдығы 1853 жылдан бастап Шотландияның құқықтарын қорғау жөніндегі ұлттық қауымдастықпен қалыптаса бастады, 1920 жылдары Шотландия ұлттық қозғалысына дамыды, 1970 жылдары толыққанды пішім алды және 1980-90 жылдары қазіргі идеологиялық деңгейіне жетті. Ұлттың тарихы, саяси жағдайы және ерекше белгілері, оның ішінде гэль тілі, поэзия және кино адамның Шотландияға деген жеке сәйкестенуін және қолдауын нығайтады.
Scottish nationalism promotes the idea that the Scottish people form a cohesive nation and national identity. Scottish nationalism began to shape from 1853 with the National Association for the Vindication of Scottish Rights, progressing into the Scottish National Movement in the 1920s maturing by the 1970s and achieved present ideological maturity in the 1980s and 1990s. The nation's origin, political context and unique characteristics including the Gaelic language, poetry and film maintains an individual's distinct identification and support of Scotland.
Шығу тегі
Шотландия ұлтшылдығы, Шотландияның дербес ұлттық мемлекет ретіндегі тұжырымы орта ғасырларда Шотландияда қалыптасты. Ағылшын-шотланд соғыстары кезінде Шотландияның басты мақсаты – дербес, егемен мемлекет болу еді. Бұл күрес сәтті аяқталды, және Арброт харылысынан кейін, Папа Иоанн XXII-ге жіберілген ресми хат арқылы 1328 жылы Шотландия және ұлттың ерекшелігі егемендік ретінде мойындалды. Шотландия 1707 жылғы Одақ заңдарына дейін тәуелсіз мемлекет ретінде өмір сүрді, бұл заңдар Шотландия мен Англия парламенттері мен корольдіктерін біріктіріп, "Ұлыбритания Корольдігіне" біріктірді. Біріккен мемлекет жеке құқықтық жүйені сақтап қалды, алайда Шотландияның ерекше мекемелері өз қызметін жалғастырды.
Scottish Nationalism, the concept of Scotland as an individual nation state became prominent within Scotland in the Middle Ages. During the Anglo Scottish Wars, the campaign led by Scotland was to obtain Scottish independence as a separate sovereign state. The campaign was successful, and following the Declaration of Arbroath, a formal letter sent to Pope John XXII, Scotland, and the nation's individual identity were officially recognised as sovereign in 1328. Scotland proceeded to operate as an independent nation state until the Acts of Union which merged both the Parliaments and Kingdoms of Scotland and England in 1707 to be "united into one Kingdom of Great Britain", a united state retaining separate legal system, however a distinct Scottish institution continue to exist.
Саясат
Саясатта шотланд ұлтшылдығын Шотландияның Ұлттық партиясы басты идеология ретінде қабылдады, ол кейін Шотландияның Ұлттық партиясына (СНП) айналды. 2007 жылы Холирудқа сайланғаннан бері олардың танымалдылығы артып, 2014 жылғы Шотландия тәуелсіздігі туралы референдумға әкелді. Референдум 2014 жылдың 18 қыркүйегінде өтті және Шотландияны Ұлыбритания құрамында қалдыруды жақтаған «Better Together» науқанының жеңісімен аяқталды. Шотландия сайлаушыларының 55 пайызы барлық 32 кеңес ауданы бойынша тәуелсіздікке «жоқ» деп дауыс берді. Дегенмен, Шотландияның 32 жергілікті билік ауданының төртеуінде тәуелсіздікті қолдаған «иә» көпшілік дауыс берді: Данди, Глазго, Солтүстік Ланаркшир және Батыс Данбартоншир. Бұл Шотландия бойынша тәуелсіздікке дауыс берген 1 617 989 адамның пікірін білдірді. Ұлтшылдар референдумда жеңіліске ұшырағанына қарамастан, келесі айларда СНП қолдауы күрт өсті және келесі жылы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Шотландияда үлкен көпшілікке ие болды. Бұл Шотландия лейбористерінің 51 жылдық үстемдігін аяқтады. Көптеген тәжірибелі лейборист саясаткерлері ондаған жылдардағы ең ірі саяси сенсацияда мандаттарын жоғалтты. СНП Шотландия парламентінің барлық орындарын, үш орынды қоспағанда жеңіп алды және Либерал-демократтарды ығыстырып, Ұлыбританияның үшінші партиясы болды, тіпті тек Шотландияда ғана сайлауға қатысқанына қарамастан. 2016 жылдың 23 маусымында Ұлыбритания Еуропалық Одаққа мүшелігін жалғастыру туралы референдум өткізді, нәтижесінде британ сайлаушыларының 52 пайызы Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуына дауыс берді. Шотландияда екінші тәуелсіздік референдумы ұсынылды, себебі шотланд сайлаушыларының 62 пайызы Ұлыбританияның Еуропалық Одақта қалуын қолдады, ал бірыңғай нарыққа қол жеткізу арқылы өркендеуге кепілдік беру «Better Together» науқанының шотланд халқын Ұлыбритания құрамында қалуға көндіруге бағытталған аргументінің бір бөлігі болды. 2021 жылы СНП-нің бұрынғы басшысы және Шотландияның бірінші министрі Алекс Салмонд «Alba» партиясын құрды және 2021 жылғы Шотландия парламенті сайлауына қатысып, шотланд тәуелсіздігі үшін «үкілетті көпшілікке» қол жеткізуді мақсат ететінін жариялады. Алайда партия парламентте бірде-бір орын жеңіп алмады. 2022 жылдың 15 маусымында бірінші министр Никола Стерджен 2023 жылдың қазан айында Шотландия тәуелсіздігі туралы екінші референдум өткізуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Оның бұл шешімі 2022 жылдың 23 қарашасында Ұлыбританияның Жоғарғы соты тарапынан бірауыздан күшін жойды.
Within politics, Scottish nationalism was held as a key ideology by the National Party of Scotland which later became the Scottish National Party (SNP). Their rise in popularity since being elected to government at Holyrood in 2007 led to the 2014 Scottish independence referendum. The referendum was held on Thursday 18 September 2014, and was a victory for the Better Together campaign; who advocated keeping Scotland part of the United Kingdom, with 55% of the Scottish electorate across all 32 council areas voting "No" to independence. However, four of the thirty two local authority council areas in Scotland did have a majority "Yes" vote in support of independence: Dundee, Glasgow, North Lanarkshire and West Dunbartonshire, which accounted for the wishes of 1,617,989 people who voted in favour of independence across Scotland as a whole. Despite the nationalist side losing the referendum, the SNP experienced a surge in support in the following months, and won a landslide majority in Scotland at the UK general election the following year; ending 51 years of dominance by Scottish Labour. Many long serving Labour politicians lost their seats in the biggest political upset in decades, with the SNP winning all but three Scottish House of Commons seats and displacing the Liberal Democrats to become the third party of the United Kingdom; despite only standing for election in Scotland. On Thursday, 23 June 2016, the United Kingdom held a referendum on continuing membership of the European Union, which resulted in 52% of the British electorate voting for the United Kingdom to leave the European Union. A second Scottish independence referendum has been proposed, as 62% of the Scottish electorate voted for the UK to remain in the European Union, and guaranteed prosperity through single market access was part of the Better Together campaign's argument to convince the Scottish people to vote to stay part of the UK. In 2021, former SNP Leader and First Minister of Scotland Alex Salmond launched the Alba Party and announced it would run in the 2021 Scottish Parliament election, to try to achieve "supermajority" for Scottish independence. However, the party failed to win any seats in Parliament. On 15 June 2022, First Minister Nicola Sturgeon declared that she planned to hold a second Scottish independence referendum in October 2023. Her decision was unanimously struck down as null and void by the Supreme Court of the United Kingdom on 23 November 2022.
Поэзия
1375 жылы шотландтық макар немесе сарай ақыны Джон Барбур «Брус» эпосын аяқтады, ол Шотландияны Англия корольдері Эдуард I және Эдуард II-ге қарсы тәуелсіздік соғыстарына бастап, соңында Шотландия королі болған Роберт Брюстің ерліктерін баяндап, мақтайды. 1488 жылы шотланд макары Соқыр Гарри шотланд ұлтшыл көшбасшысы Уильям Уоллестің өмірі мен өлімі туралы «Уоллес» эпосын жазды. Аласдейр мак Мхайстир Аласдейр (шамамен 1698 – 1770), Якобит соғысының ақыны және шотландтық гэль әдебиетінің маңызды тұлғасы, шотланд ұлтшылдығы мен республикалық идеяларға күшті ықпал етіп келеді. Жеке монархиялық көзқарастарына және Стюарт әулетіне деген берілгендігіне қарамастан, Аласдейрдің қазіргі британдық патша отбасының түбірі Ганновер үйіне қарсы бағытталған көптеген өлеңдері мен сатиралары Шотландияның тәуелсіздігін жақтаған ақындар мен жазушылар тарапынан бағаланып, аударылды. Шотландияның тәуелсіздік соғыстарының оқиғалары Шотландияның ұлттық ақыны Роберт Бернстің өлеңдерінде де жиі кездеседі. Хью МакДиармид (1892 – 1978) – шотланд ақыны, шотландтық Ренессанстың негізгі күштерінің бірі саналады және шотланд мәдениеті мен саясатына зор әсер етті.
In 1375, Scottish makar, or court poet, John Barbour completed the epic poem The Brus, which retells and celebrates the deeds of Robert the Bruce, who led the Scottish people in their Wars of Independence against Kings Edward I and Edward II of England and who ultimately became King of Scotland. Around 1488, Scottish makar Blind Harry wrote the epic poem The Wallace, about the life and death of Scottish nationalist leader William Wallace. Alasdair mac Mhaighstir Alasdair (c. 1698 1770), a Jacobite war poet and major figure in Scottish Gaelic literature, has also been having a growing influence upon both Scottish nationalism and republicanism. Despite his own personal monarchism and passionate loyalty to the House of Stuart, Alasdair's many poetic denunciations and satires against the House of Hanover, the ancestors of the modern British royal family, have been admired, praised, and translated by poets and writers who favour Scottish independence. The events of the Scottish Wars of Independence are also a regular theme in the verse of Scotland's national poet, Robert Burns. Hugh MacDiarmid (1892 1978) was a Scottish poet, considered one of the principal forces behind the Scottish Renaissance, he had a great influence on Scottish culture and politics.
Фильм
"Батыр жүрек" – Шотландияның Бірінші Тәуелсіздік соғысы кезінде Уильям Уоллес өмірін көркемдеп суреттейтін тарихи соғыс фильмі. Мел Гибсон Уоллес рөлін сомдағанмен қатар, фильмді режиссерлік етті. Сценарист Рэндал Уоллес сценарийді көбінесе Көр Гарридің "Уоллес" поэмасына негіздеген. Фильм шотланд ұлтшылдығының күшеюіне ықпал еткенімен, "Батыр жүрек: Голливудтан Холирудқа" кітабының авторы Лин Андерсон бұл фильмнің 1707 жылдан бері Шотландияның алғашқы өзін-өзі басқарушы парламентін құруына көмектескенін айтады. Фильм тарихи дәлдігі үшін сынға ұшырады, бірақ оның күмәнді қателіктері халық мәдениетіне еніп кетті. Шотландияның Тәуелсіздік соғыстары туралы дәлірек фильм жасау мақсатымен Дэвид Маккензи "Outlaw King" фильмін жазып, режиссерлік етті. "Outlaw King" де дәлдігі үшін сынға ұшырады. Мысалы, Роберт Брюс (Крис Пайн) Шотландияны шотланд халқына қайтаруды қалайтын, жұмбақ және адал адам ретінде бейнеленген. Алайда, тарихшы Фиона Уотсон нақты Роберт І корольдің салқынқанды, есепшіл, Макиавеллишіл және жеке амбициясымен жетекшілік еткен болуы мүмкін екенін атап көрсетеді. Брюстің басты жауы, Уэльс принці Эдуард (Билли Хаул) әкесі, король Эдуард Ұзақсақалдың (Стивен Диллейн) орнын басуға құштар, қатал және садист ретінде көрсетілген. Шындығында, принц Эдуард тәжді қабылдауға асықпаған және қызметшілеріне жомарт екені белгілі.
Braveheart is a historical war film that dramatizes the life of William Wallace during the First War of Scottish Independence. Mel Gibson portrayed Wallace onscreen, as well as directing the film. Screenwriter Randall Wallace had largely based the screenplay upon the poem The Wallace by Blind Harry. Although the film caused a rise in Scottish nationalism, with Lin Anderson, author of Braveheart: From Hollywood To Holyrood, claiming the film helped Scotland get its first devolved parliament since 1707, the film has been criticized for its historical inaccuracy, but its alleged inaccuracies have entered into popular culture itself. What was intended to be a more accurate film about the Wars of Scottish Independence was written and directed by David Mackenzie and titled Outlaw King. Outlaw King has faced its own critics for inaccuracy. A notable example is how Robert the Bruce (Chris Pine) is portrayed as an enigmatic and well behaved man of the people who desires to restore Scotland to the Scottish people. However, historian Fiona Watson notes the real King Robert I was most likely cold, canny, machiavellian, and driven by his personal ambition. Edward, Prince of Wales (Billy Howle), Bruce's main enemy, was also depicted as a cruel and sadistic person who is eager to succeed his father, King Edward Longshanks (Stephen Dillane). In reality, Prince Edward was reluctant to assume the kingship and was known to be generous with his servants.