Кіріспе

Automobile

Lotus Cortina – 1963 жылдан 1970 жылға дейін Ұлыбританияда Ford компаниясы Lotus Cars компаниясымен бірлесіп шығарған, жоғары өнімділікке ие спорттық седан Ford Cortina Lotus үшін қолданылатын кең таралған атау. Ford Cortina Mark 1 негізінде жасалған бастапқы нұсқасы Ford тарапынан "Lotus әзірлеген Consul Cortina" деп жарнамаланды, бірақ кейіннен атаудан "Consul" деген сөз алынып тасталды. Mark 2 нұсқасы Ford Cortina Mark II негізінде жасалды және Ford тарапынан "Cortina Lotus" деп сатылды. Lotus бұл модельге 28 типтік нөмір берді. Барлығы 3306 дана Mark I және 4093 дана Mark 2 Lotus Cortina шығарылды.

Mk1

Cortina Lotus тарихы 1961 жылы басталды. Колин Чапман Lotus үшін өз қозғалтқыштарын жасағысы келді, себебі Coventry Climax агрегаты тым қымбат болатын. Колин Чапманға мүмкіндік Гарри Мандиге (Coventry Climax қозғалтқышының жақын досы және конструкторы, сондай-ақ Autocar журналының техникалық редакторы) Ford Kent қозғалтқышының екі біліктелген нұсқасын жасауды тапсырған кезде келді. Қозғалтқыштың көп бөлігін дамыту 997 см³ және 1340 см³ төменгі бөлігінде жүргізілді, бірақ 1962 жылы Ford 116E бес подшипникпен жабдықталған 1498 см³ қозғалтқышын шығарды, содан кейін жұмыс осы модельге ауыстырылды. Cosworth компаниясынан келген Кит Дакворт қозғалтқышты реттеуде маңызды рөл атқарды. Қозғалтқыш алғаш рет 1962 жылы Нюрбургрингте Джим Кларк басқарған Lotus 23 көлігінде пайда болды. Қозғалтқыш сериялық автомобильдерде (Lotus Elan) пайда болғаннан кейін, ол үлкен сыйымдылығы бар бірлікке (82,55 мм диаметрлі цилиндрлермен 1557 см³ көлемге дейін) ауыстырылды. Бұл автокөлікті автоспорттағы 1,6 литрлік сыныпқа жақындату үшін жасалды. Қозғалтқышты дамыту кезінде Уолтер Хейс (Ford) Колин Чапманнан 1000 Ford седанына 2-топқа сәйкестендіру үшін қозғалтқышты орнатуды сұрады. Чапман тез келісім берді, бірақ Cheshunt зауытында өте жұқ жүрген болуы керек, себебі Elan көлігін шығаруға дайын тұрды. 28-типті немесе Lotus Cortina немесе Cortina Lotus (Ford осылай атауды ұнатты) ресми түрде таныстырылды. Ford екі есікті Cortina кузовтарын жеткізіп, автомобильдерді сату және маркетингпен айналысты, ал Lotus барлық механикалық және косметикалық өзгерістерді жасады. Басты өзгерістерге 1557 см³ қозғалтқышты орнату және Elan көлігімен бірдей жақын қатынастағы беріліс қорабы кірді. Артқы серпімділік жүйесі күрт өзгертілді, ал есіктерге, капотқа және багажға жеңіл қорытпадан жасалған панельдер орнатылды. Беріліс қорабы мен дифференциалға жеңіл корпустар орнатылды. Lotus зауытындағы барлық көліктер ақ түске боялып, жасыл жолақпен әшекейленді (дегенмен Ford жарысқа арналған қызыл түсті бірнеше көлік жасады, ал бір клиент жасыл түске сенбегендіктен қара көк жолақ таңдады). Көліктерге алдыңғы жартылай бамперлер орнатылды, ал артқы қанаттар мен радиатордың оң жағында дөңгелек Lotus белгілері бекітілді. Ішкі өзгерістер жаңа беріліс рычагының орналасуына, әртүрлі орындықтарға және тахометр, спидометр, май қысымы, су температурасы және жанармай деңгейін көрсететін құрылғылары бар жаңа стильдегі панельмен шектелді. Ағаштан жасалған руль орнатылды. Көліктің серпімділік жүйесіне көп өзгерістер енгізілді: алдыңғы жағында қысқартылған стойкалар, құймалы басқару қолдары және 5,5J x 13 болат дөңгелектері болды. Артқы бөлігі одан да радикалды болды, жапырақ серпімділіктері мен тік серпімділіктердің орнына серпімділіктер мен демпферлердің тік орналасуы қолданылды, сондай-ақ дифференциалдық корпусына және артқы серпімділіктердің тіректеріне қосылатын А-тұтқасы бар екі артқа қарайтын қолдар орнатылды. Бұл жүйені қолдау үшін артқы орындықтың артына және артқы дөңгелек аркасынан багажға қосымша тіреулер орнатылды. Қатты тіреулердің арқасында қосалқы дөңгелек стандартты Cortina көлігіндегі орнынан жылжытылып, багаж еденінің сол жағына бекітілді. Аккумулятор да оң артқы арканың артына жылжытылды. Бұл екі өзгеріс жалпы салмақ таралуын жақсартты. Cortina Lotus-тың тағы бір жетістігі - жаңа тежегіш жүйесі (алдыңғы дискілер) болды, оны тежегіштер маманы Girling жасады. Бұл жүйе Cortina GT көліктеріне де орнатылды, бірақ Cortina Lotus қозғалтқыш бөліміне орнатылған сервосыз. Бастапқыда қозғалтқыштар J. A. Prestwich (Тоттенхэм) және кейін Villiers (Вулвергемптон) компанияларында құрастырылды. 1966 жылы Lotus Норвичтегі Хетлге көшіп, өздерінің қозғалтқыш құрастыру цехтарын ашты. Cortina Lotus диафрагмалық серпімділікпен жабдықталған тұтқаны қолданды, ал Ford қалған модельдерге серпімділікпен жабдықталған тұтқаларды орнатты. Беріліс қорабының қалған бөлігі Lotus Elan көлігімен бірдей болды. Бұл кейбір мәселелерге әкелді, себебі өте жақын беріліс қатынастары жарыс трассасы үшін немесе ашық жолда өте жақсы болғанмен, қалалық қозғалыста тұтқа қиындық тудырды: кейін қатынастар өзгертілді. Алғашқы көліктер өте танымал болды және көптеген жағымды пікірлерге ие болды; бір журнал көлікті Lotus 7-нің металл корпусты нұсқасы деп сипаттады. Бұл бұрын Cortina GT немесе Mini Cooper көлігін таңдаған көптеген жанкүйерлер үшін «көлік» болды, сондай-ақ салмақты Austin Healey 3000 сияқты «спорттық көліктерге» үйренген көптеген адамдарды таң қалдырды. Бірақ іске қосу кемелді болған жоқ, себебі автомобильді түсінбеген кейбір Ford дилерлері үшін көлік тым мамандандырылған болды; қызмет көрсету кезінде дұрыс емес бөлшектер орнатылған жағдайлар болды. Бірінші партия иелері бірнеше бастапқы мәселелерді хабарлады (осы мәселелердің көпшілігі көліктің қаншалықты жылдам дамытылғанын көрсетті), кейбір қозғалтқыштардың қуаты жеткіліксіз болды, беріліс қатынастары тым жақын болды, ал ең нашар мәселе дифференциалдық корпусы корпустан ажырап кетті. Бұл мәселе көбінесе артқы серпімділік жүйесінің маңызды бөлігі болған А-тұтқасының арқасында оське түсетін жоғары жүктемелерден туындады. Бұл мәселені одан әрі уасыратқан фактор – осьтен шыққан май А-тұтқасының буксаларына түсіп, оларды тозуға ұшыратты. Mk1 Lotus өндірісі кезінде осы мәселелерді шешу үшін төрт негізгі жаңарту жасалды. Бірінші өзгеріс екі бөліктен тұратын кардандық білікке ауысу және жеңіл қорытпадан жасалған беріліс корпусын стандартты Ford корпусына ауыстыру болды. Бұл бірінші, екінші және кері бағыттағы беріліс қатынастарын Cortina GT қатынастарымен ауыстыруды қамтыды, басты айырмашылық – бірінші, екінші және кері бағыттағы қатынастардың сандық мәні жоғары болды. 1964 жылдан бастап, жеңіл қорытпадан жасалған панельдердің орнына стандартты болат панельдер қолданылды, бірақ жаңа көлік сатып алған кезде қорытпадан жасалған бөлшектер мен өте жақын қатынастарды таңдауға болады. Екінші маңызды өзгеріс 1964 жылдың соңында Cortina моделінің барлық түрлеріне жасалған рестайлинг болды, ол толық ені бар алдыңғы торды және артқы С тірегіндегі желдеткіштерді қамтыды, себебі Cortina Lotus Ford-тың жаңа Aeroflow жүйесін және интерьерді жаңартуды да алды. Үшінші және ең маңызды өзгеріс 1965 жылдың ортасында жасалды, ол Lotus артқы серпімділік жүйесін Cortina GT-нің жапырақ серпімділіктерімен және радиалды қолдарымен ауыстырды. Бұл барлық қатайту түтікшелерін де ауыстырды. Соңғы жаңарту да 1965 жылы жасалды, ол артқы барабандарды автоматты түрде реттелетін барабандарға ауыстырды, сондай-ақ танымал 2000E беріліс қатынастары қолданылды. Бұл бірінші және кері бағыттағы қатынастарды Cortina GT қатынастары мен өте жақын қатынастар арасындағы жартылай жолға төмендетті. Бұл барлық өзгерістер көліктерді мамандандырылмаған, бірақ сенімдірек етті, сондай-ақ барлық арнайы бөлшектер жарыс үшін де, сондай-ақ жалпы жұртшылық үшін де қол жетімді болды. Осы уақытқа қарай Cortina Lotus жарыс аренасында өте жақсы беделге ие болды. 1966 жылдың соңында өндіріс тоқтаған кезде және Mk2 көлігі пайда болған кезде, ол сол жақтан басқарылатын нұсқада да жасалды.

Mk2

Ford Mk2-ге бірнеше өзгеріс енгізуді жоспарлады, себебі Mk1 бәсекеде күткеннен де жақсы өнер көрсеткенімен, халықтың назарында жеңістері Lotus-қа, ал кемшіліктері Ford-қа байланысты болды. Ford әлі де Mk2 Lotus-ты жасап, онымен бәсекелесуді қалаған, бірақ Lotus Cheshunt-тен Hethel-ге көшіп жатқандықтан, жаңа модельді жасауға қолайлы уақыт болмады. Ford Lotus-тың машиналарының сенімсіздігіне алаңдады, сондықтан бәсекеге қабілеттілігін сақтап, шығындарды азайту үшін Dagenham зауытында, басқа Cortina модельдерімен бірге өндіруге шешім қабылданды. Мұны істеу үшін Mk2, Mk1-ге қарағанда құрастыруға оңай болуы керек еді, осылайша оны Mk2 GT өндірісімен қатар, жаңа қозғалтқыш пен серпімділік жүйесімен жасауға болады. Mk2 1967 жылға дейін пайда болған жоқ. Басты айырмашылық – түстердің таңдауы және жолақтың болмауы, бірақ көптеген дилерлер оны қосымша ақыға орнатып берді. Косметикалық өзгерістердің арасында – қара алдыңғы тор, 5.5J x 13 болат дискілер және артқы қанаттардағы, артқы номер тақтасының жанындағы Lotus белгілері болды. Алдыңғы тордағы белгі бастапқыда опция ретінде ұсынылды. Mk1-ден айырмашылығы, Mk2 өндіріс басталғаннан бастап сол жақ рульдік нұсқада да жасалды. Mk2 Cortina Lotus бұрын Lotus Elan және Cortina Lotus Mk1 модельдерінде қосымша жабдық ретінде ұсынылған, жақсартылған және қуаттырақ қозғалтқышты алды. Коробка-передача қатынастары 2000E моделінен алынды, бірақ енді Mk2 GT-нің қашықтан басқаруымен жұмыс істейтін механизм қолданылды. Сонымен қатар, машинаның соңғы жылдамдық қатынасы 3.9:1 емес, 3.77:1 болды. Mk2, Mk1-ге қарағанда кең болғандықтан, көрінісі бірдей болғанымен, дискілердің орналасуы өзгеше болды, бұл дөңгелектердің бағытын бұрмау үшін жасалды, ал радиалды шиналар енді стандартты жабдыққа кірді. Тағы бір артықшылығы – үлкен отын бакі. Қосалқы дөңгелек енді өз орнында орнатылды, бірақ салмақты теңдестіру үшін аккумулятор багажникте қалды. Қозғалтқыш бөліміндегі жалғыз өзгеріс – қозғалтқыштың үстіне орнатылған ауа тазартқыш болды. Интерьер GT моделіне ұқсас болды. Mk2 Ford-тың күткенін орындады – ол Escort Twin Cam-мен ауыстырылғанша, бәсекеде қолдануға жеткілікті жылдамдықпен, бірақ әлдеқайда сенімді болды. Автомобильге бірнеше жаңартулар енгізілді, бірақ олар Mk1-дегідей жедел болған жоқ. Өндіріс басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, артқы панельдегі Lotus белгісі алынып тасталды, ал багажник қақпағындағы Cortina логотипінің астына TWIN CAM белгісі орнатылды. Белгілердегі өзгеріске қарамастан, Ford UK модельді "Cortina Lotus" деп сатуын жалғастырды. Жаңа сағат пен орталық консоль орнатылды. 1968 жылдың соңында Mk2 моделінің барлық түрлеріне косметикалық өзгерістер енгізілді; Lotus үшін бұл панельдің үстіндегі төрт индикатордың төменге түсіріліп, панельдің бір бөлігіне айналғанын білдірді. Капотты іштен ашу және қол тежегішін стандартты түрде орнату да кезең-кезеңмен енгізілді. Жаңа бір рельстік беріліс алмастыру механизмі қолданылды. Автомобиль 1970 жылға дейін өндірісте болды. Cortina Lotus 1969/70 жылдары Еуропада Cortina Twin Cam деп сатылды. Британ полициясының жылдам патрульдік және қуғын-сүргін машинасы ретінде сынау үшін екі 4 есіктік нұсқасы Mid Anglia полициясына жеткізілді. Сынақ екі көлікпен шектелді, және олар екеуі де бүгінге дейін сақталған.

Жарыс

Автомобильді 2-топтық жарыстарға homologaциялау үшін 1963 жылы 1000 дана жасау қажет болды, ал машина 1963 жылдың қыркүйегінде тиісті түрде homologaцияланды. Сол айда, көліктің алғашқы жарысында, Олтон Парк Алтын кубогында, автомобиль екі Ford Galaxies-тің артында 3-ші және 4-ші орындарды иеленді, бірақ 3,8 литрлік Jaguar-ларды жеңді, олар седандық автокөлік жарыстарында ұзақ уақыт бойы басым болды. Көп ұзамай Ford Ұлыбританияда, Еуропада және АҚШ-та көліктермен жарысты, Team Lotus Ұлыбританияда Ford үшін көліктермен жарысты, ал Alan Mann Racing Еуропада Ford атынан көліктермен жарысты. Cortina Lotus 7 литрлі V8 Ford Galaxies-тан, кейін Ford Mustangs-тан басқа кез келген машинаны жеңе алды. 1964 жылы Cortina Lotus-тың алдыңғы дөңгелегі таза ауада бұрылыста алдыңғы қатарда жүруі танымал көрініске айналды, өйткені машиналар жұмсақ артқы аспамен және қатты алдыңғы аяқпен жабдықталды. Джим Кларк британдық Салон автокөлік чемпионатында жеңіске жетті, АҚШ-та Джеки Стюарт пен Майк Беквит Малборо 12 сағаттық жарыста жеңіске жетті, ал Alan Mann Racing Еуропалық Туринг Кар Сауқасында жақсы өнер көрсетті, оның ішінде Брэндс Хэтчте "Motor" алты сағаттық халықаралық Туринг Кар жарысында 1–2 жеңіске жетті. Boreham құрастырған көлік өз класында жеңіп, 4-ші орынды иеленді және 4000 мильді 10 күндік Тур де Франста мүгедектер секциясында жеңіп алды. Cortina Lotus-тың басқа жетістіктері Австрияның Салон автокөлік чемпионаты, Оңтүстік Африканың Ұлттық Салон чемпионаты, Швецияның Мұз чемпионаты және Жаңа Зеландиядағы Wills алты сағаттық жарысы. 1965 жылы Cortina Lotus тұрақты түрде жеңіске жетті, жаңа жапырақ көктемінің артқы бөлігінің сенімділігі артқаны үшін машина бәсекеге қабілетті болды. Alan Mann Racing командасында жүргізуші сэр Джон Уитмор KPU 392C-де Еуропалық Туринг Кар чемпионатында басымдықты иеленді және жеңіп алды, Джек Сирс өзінің класында Британдық Салон автокөлік чемпионатында жеңіп алды (Mustang тікелей жеңіп алды), Джеки Икс Бельгия Салон автокөлік чемпионатында жеңіп алды, ал Cortina Lotus Жаңа Зеландияның Алтын жұлдыз Салон автокөлік чемпионатында жеңіп алды. Сондай-ақ, ол Нюрбургрингтегі алты сағаттық жарыста, Швецияның Ұлттық жарыста және Снеттертон 500 жарысында жеңіске жетті. 1966 жылы Team Lotus британдық Салон автокөлік чемпионатында жаңа машиналарды тіркеді, ол енді 5-топқа арнайы туристік машиналарға ашық болды, өйткені ережелер өзгерді. Отын құю және құрғақ күйде күйдіруге рұқсат етілді, ал Lucas құюы мен BRM-нің көйлектеуімен қозғалтқыштар 7750 айналымда жұмыс істеп, Mustang-пен бірге тұру қабілетін арттырды. Сондай-ақ, машиналарда MacPherson тіректері орамды пружиналармен және соққыны жұмсартатын амортизаторлармен ауыстырылды және тірек сүйегінің геометриясы қайта қаралды. Олар 8 сыныптық жеңіске қол жеткізді, олардың көпшілігін Джим Кларк жүргізді. Еуропалық Туринг Кар сынағында сэр Джон Уитмор тағы төрт жеңіске жетті, бұл оған титулды беруге жеткіліксіз болды, оны Alfa Romeo Giulia GTA ұрып-соқты. Cortina Lotus Mark 1 бүкіл әлем бойынша заманауи тарихи Туринг Кар жарыстарында үздік сынып жеңімпазы болып табылады. Ең жылдам жылдамдық Австралиядағы Панорама Батерст тауында Марк Дюке тіркеген. Конрод тік жолындағы радардың түсірген жылдамдығы 143 миль/сағ. болды. Автомобиль Боб Пирсонға тиесілі және 203 ат күшіне ие Twin Cam қозғалтқышы Жаңа Зеландиядағы Рэндалл Эджелл құрастырған. 185/60 13 радиалды шиналар, 4,3 дифференциал және 9500 айналым. Стандартты GT500 Cortina және жеңіл қорытпа панелі бар Cortina Lotus-тың салыстырмалы түрде төмен қуатын ескере отырып, бұл жылдамдыққа қол жеткізуге болады. Мысалы, аңызға айналған австралиялық жүргізуші "Gelignite Jack" Мюррей Cortina GT500 – Cortina Lotus-қа жауап ретінде, 100 данадан жарысуға мүмкіндік беру үшін жергілікті құрылыс талаптарына сәйкес шығарылды; бастапқы партия 122 дана, ал импортталған Cortina Lotus-ты 250 данадан кем емес талаппен Гарри Ферт үшін жасау және қарастыру. 1965 жылы Bathurst 500-де 3.9 дифференциал, Lotus беріліс қорабы, үлкен диаметрлі (радиалды емес) дөңгелектер және 7900 айналыммен конрод тік жолында 118 миль/сағ жылдамдықпен сағатталды. Cortina АҚШ-та 2000 куб.см-ден төмен санаттағы Trans Am сериясындағы бәсекеге қабілеттілігімен танымал. Канадада туған австралиялық Аллан Моффат 1966 жылы Нью-Гэмпшир штатының Лудон қаласындағы Брайар Моторспортс Паркінде өткен алғашқы серияның 3-турда жеңіске жетіп, классикалық машиналарды таң қалдырды.

Жиналысу

Cortina Lotus раллидегі Ford Escort-тің жетістігімен салыстырғанда көлеңкеде қалғанмен, 1960-шы жылдардың ортасында өте жақсы өнер көрсетті, бұл оның сенімсіздігіне байланысты болған репутарын ескеретін болсақ, таңқаларлық жайт. Алғашқы раллиге қатысқан Cortina Lotus – Lotus қозғалтқышы бар Cortina GT болды, ол 1963 жылдың қыркүйегінде Spa Sofia Liege раллиінде сынақ үшін шығарылды, оны Генри Тейлор 4-орынға жеткізді. Cortina Lotus-тың нағыз раллидегі алғашқы қатысуы 1963 жылғы RAC раллиінде болды, оны Тейлор және оның серігі Брайан Мелия басқарды. Ол A-қалыпты артқы бөлігіне үнемі күтім қажет болса да, 6-орынды иеленді. Vic Elford және David Seigle Morris 1964 жылғы Tour de France Automobile үшін A-қалыпты артқы бөлігін сақтап қалды, бұл 10 күндік, 4000 мильдік (6437 км) жарыс болды, себебі ол RAC раллиінен айырмашылығы, толығымен асфальтталған жолдарда өтті. Олардың машинасы Touring Car санатында 4-орынды, ал мүгедектер санатында бірінші орынды алды. Бірақ A-қалыпты артқы аспаның сенімсіздігіне байланысты Ford оны дәстүрлі GT артқы аспамен алмастыруға шешім қабылдады. Бұл жаңа аспа 1965 жылдың маусымында қолжетімді болды, сонымен қатар машинаның сәтіне қарамастан, бірнеше жеңіске қол жеткізілді. Жаңадан жаңартылған төрт машина 1965 жылдың шілдесінде Альпілік раллиіне қатысты, ал Вик Элфордтың машинасы бастап кетті. Бірақ финиш сызығына бір сағаттан соң бөлгіштен бөлік түсіп, машина 26 минутқа тоқтап қалды. Сол жылы қарлы ауа-райынан зардап шеккен RAC раллиінен барлық төрт машина шығып кетті. Алғашқы заводтық жеңіс 1965 жылдың желтоқсанында Роджер Кларк пен Грэм Робсонның Welsh International раллиінде жеңіске ие болуымен келді. 1966 жылы Ford машинаны 5000 дана салынса, 1-топқа сәйкес homologaциялауға қол жеткізді. Монте-Карло раллиінде Роджер Кларк 4-орынды алды, бірақ дисквалификацияланды, ал Элфорд Rallye Sanremo (Гүлдер раллиі) раллиінде 1-орынды алды, бірақ ол да дисквалификацияланды. Элфорд Tulip Rally раллиінде 2-орынды иеленді. Бенгт Сёдерстрем Акрополис раллиінің жеңімпазы атанды, себебі 1-орын алған Mini Cooper S дисквалификацияланды. Жаңа машиналар Coupe des Alpes (Альпілік раллиі) үшін пайдаланылды, онда Элфордтың қозғалтқышы жетекшілік еткеннен кейін жарылып кетті, ал Роджер Кларк екінші орынды алды. Кларк әрқашан бәсекеге қабілетті болды, бірақ сенімсіз машиналармен қиындықтарға тап болды, ол Канаданың Shell 4000 раллиінде 3-орынды, Грецияда 2-орынды және Польшада 4-орынды алды. Соңғы RAC раллиінде Cortina Lotus өзінің құзыреттілігін дәлелдеп, жеңіске жетті. F1 әлем чемпионы Джим Кларк (екі рет) апатқа ұшырады, бірақ Сёдерстрем Гуннар Палммен бірге 13 минуттық жеңіске жетті. 1966 жылы басқа жеңістер Стапелеардың Женева раллиінде және канадалық Пол Маклеланның Shell 4000 раллиінде тіркелді. Mk. II пайда болғанға дейін соңғы жеңіске 1967 жылдың ақпан айында қарлы Швеция раллиінде Сёдерстрем қол жеткізді. Австралиялық ралли драйвері Гарри Ферт 1968 жылы Lotus Cortina-мен Австралия ралли чемпионатының бірінші жарысында жеңіске ие болды.