Кіріспе

1972 жылғы көпжақты экологиялық келісім

1972 жылғы қалдықтар мен басқа да заттарды теңізге төгу арқылы теңіздің ластануын болдырмау туралы конвенция, көбінесе "Лондон конвенциясы" немесе "LC '72" деп аталады, сондай-ақ "Теңізді төгу" деп қысқартылады, – теңізді төгу арқылы ластануды бақылау және конвенцияға толықтыратын аймақтық келісімдерді ынталандыру мақсатын көздейтін келісім. Ол кемелер, ұшақтар және платформалар арқылы теңізге уәкілеттік беру арқылы қалдықтарды немесе басқа да заттарды қасақана тастауды қамтиды. Ол құбырлар мен төгілетін жерлер сияқты құрлықтағы көздерден шығатын шығарындыларды, кемелердің қалыпты жұмысы кезінде туындайтын қалдықтарды немесе материалдарды тек қана жою мақсатында емес, басқа мақсаттарда орналастыруды қамтымайды, егер мұндай жою конвенцияның мақсаттарына қайшы келмесе. Ол 1975 жылы күшіне енді. 2016 жылдың қыркүйегіне қарай конвенцияға 89 Мүше мемлекет қатысты.

Өмірбаян

Конвенцияны БҰҰ-ның адам және орта туралы конференциясы шақырды (1972 жылдың маусымы, Стокгольм), ал келісім жобасы Теңізге қалдықтарды тастау туралы конвенция жөніндегі үкіметаралық конференцияда әзірленді (1972 жылдың 13 қарашасы, Лондон) және 1972 жылдың 29 желтоқсанында қол қоюға ашылды. Ол 1975 жылдың 30 тамызында 15 мемлекет ратификациялағаннан кейін күшіне енді. 2001 жылдың 1 қазанына қарай конвенцияға 78 келісуші тарап қосылды. Конвенцияның халықаралық басқаруы Лондондағы Халықаралық теңіз ұйымының (IMO) штаб-пәтерінде өткізілетін консультативтік мәжілістер арқылы жүзеге асырылады. Лондон конвенциясы 22 баптан және үш қосымшадан тұрады. Ол мұхитқа төгуді реттеу үшін "қара тізім/сұр тізім" тәсілін қолданады; I қосымшадағы материалдар (қара тізім) әдетте мұхитқа төгілмейді (бірақ кейбір I қосымшадағы материалдар үшін төгу тек "іздік ластанулар" ретінде немесе "жылдам зиянсыздандырылған" жағдайда ғана рұқсат етуге болады), ал II қосымшадағы материалдар (сұр тізім) "ерекше күтімді" талап етеді. III қосымша мұхитқа төгуге рұқсат беру критерийлерін белгілеу кезінде қарастырылатын жалпы техникалық факторларды көрсетеді. Лондон конвенциясының басты мақсаты – адам денсаулығына қауіп тудыруы мүмкін, тірі ресурстар мен теңіз фаунасына зиян келтіруі мүмкін, жайлылыққа нұқсан келтіруі немесе теңіздің басқа да заңды қолданылуына кедергі келтіруі мүмкін қалдықтарды теңізге салғысыз тастаудың алдын алу. 1972 жылғы конвенция "мемлекеттердің ішкі суларынан басқа барлық теңіз суларына" қатысты және белгілі бір қауіпті материалдарды төгуге тыйым салады. Бұдан әрі, басқа да анықталған материалдарды төгу үшін алдын ала арнайы рұқсат алу және басқа қалдықтар мен заттарды төгу үшін алдын ала жалпы рұқсат алу талап етіледі.

Іске асыру

1975 жылы күшіне енгеннен бері Конвенция теңізді ластанудан бақылау және алдын алу үшін халықаралық құрылымды қамтамасыз етіп келеді, оның шеңберінде келісуші тараптар мұхиттарды таза ұстауда үнемі прогресске қол жеткізіп келеді. Оның маңызды қадамдарының бірі – 1993 жылғы төмен деңгейлі радиоактивті қалдықтарды теңізге тастауға тыйым салу және өнеркәсіптік қалдықтарды төгу мен жағуды тоқтату жөніндегі қаулылар. Тараптардың күш-жігерін Халықаралық теңіз ұйымы (IMO) ұйымдастырған тұрақты хатшылық қолдайды. Лондон конвенциясының келісуші тараптарының консультативтік кеңесі Конвенцияның басқарушы және саяси шешім қабылдау органы болып табылады. Ол теңіз ортасын қорғаудың ғылыми аспектілері жөніндегі бірлескен сарапшылар тобынан (GESAMP) көп салалық білімі қажет болатын мәселелер бойынша кеңес алады, ол IMO, FAO, UNESCO, IOC, WMO, WHO, IAEA, БҰҰ және ЮНЕП ұсынған мамандардан құралған. Конвенцияға қатысушы мемлекеттердің үкіметтік сарапшыларынан тұратын төгу жөніндегі ғылыми топ консультативтік кеңестен түскен кез келген ғылыми сұранысқа жауап беруге міндетті, соның ішінде қауіпті заттардың тізімін жасау, Конвенцияны іске асыру бойынша нұсқаулықтарды әзірлеу және барлық қалдық көздерінен теңіз ортасына тигізетін әсерлер туралы хабардар болу. Конвенция АҚШ-та Теңізді қорғау, зерттеу және қасиетті орындар туралы заңның (MPRSA) I тармағы арқылы іске асырылады, ол іске асыру регламенттерінің LC-нің міндетті талаптарын MPRSA-ны жеңілдетпейтін шекте қолдануын қамтамасыз етуге бағытталған.

1996 жылғы хаттама

1996 жылғы 17 қарашада Уағдаласушы Тараптардың арнайы отырысында 1972 жылғы Конвенцияны алмастыратын «Қалдықтар мен басқа да заттарды төгу арқылы теңіздің ластануын болдырмау туралы конвенцияға 1996 жылғы хаттама» қабылданды. 1996 жылғы хаттама БҰҰ-ның 21-күн тәртібіне сәйкес, сақтық және алдын алуға бағытталған жаһандық үрдісті көрсетеді. Тараптар құрлықта пайда болған әртүрлі қалдықтарды теңізде бақылаулы таратудан, олардың көпшілігі үшін интеграцияланған құрлықтағы шешімдерге және қалдықтардың немесе басқа да заттардың қалған санатының теңізде бақылаулы тасталуына көшуге келісті. 1996 жылғы хаттаманың маңызды жаңалықтарының бірі – «сақтық қағидасы» мен «ластаушы төлейді» қағидасын заңдастыру. Осы қағидаларды ескере отырып, хаттама конвенцияның маңызды құрылымдық өзгерісін – «кері тізім» тәсілін қамтиды. Енді тараптар белгілі (тізімделген) қауіпті материалдарды төгуге тыйым салудың орнына, 1996 жылғы хаттаманың 1-қосымшасында («кері тізім») тізімделмеген кез келген қалдықтар мен басқа да заттарды төгуге тыйым салуға міндетті. Кері тізімдегі қалдықтарды немесе басқа да заттарды төгу үшін рұқсат алу қажет. Хаттамаға қатысушы мемлекеттер кері тізімдегі заттарды төгуге арналған рұқсаттар мен рұқсат беру шарттарын хаттаманың 2-қосымшасына (Қалдықтарды бағалауға арналған қосымша) сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауға міндетті. Кері тізімдегі заттарға: қазылған материал, кәріз шламасы, өнеркәсіптік балық өңдеу қалдықтары, кемелер мен теңіздегі платформалар немесе теңіздегі басқа да адам жасаған құрылыстар, инертті, органикалық емес геологиялық материал, табиғи тектес органикалық материал, және физикалық әсері бар темір, болат, бетон және ұқсас материалдар сияқты ірі заттар кіреді. Бұл қалдықтар жерде жоюға балама жоқ жерлерде ғана пайда болады. Сонымен қатар, 1996 жылғы хаттама төтенше жағдайларды қоспағанда, теңізде өртеу практикасына толық тыйым салады және теңізде төгу немесе өртеу мақсатында хаттамаға қатыспаған елдерге қалдықтар мен басқа да заттарды экспорттауға тыйым салады. 1996 жылғы хаттама түпнұсқалық Лондон конвенциясының қолданылу аясын құрлыққа қарай жылжытты, оны жерді басқару және теңіз қалдықтарын жою мәселелерімен байланыстырды. Бұл өзгерістің көрсеткіші – сақтық қағидасын заңдастыру және «қалдықтарды алдын алу аудитін» жүргізу, белгілі бір материалдар үшін ластану көздерін анықтау және бақылау, сондай-ақ ластанудың нүктелік және нүктелік емес көздерін бақылауға қатысатын тиісті жергілікті және ұлттық агенттіктермен ынтымақтастық сияқты талаптарды енгізу. Осыған байланысты, жағалауды кешенді басқару (ЖКБ) хаттаманың мақсаттарын тиімді жүзеге асыру үшін табиғи құрылым болып табылады. Ұлттық мұхит қызметі (ҰМҚ) өзінің ЖКБ саласындағы мол техникалық тәжірибесіне сүйене отырып, АҚШ-тың 1996 жылғы хаттамаға қосылуы үшін қажетті негізді құруға және одан әрі хаттаманы іске асыруға көмектеседі. ҰМҚ-ның Халықаралық бағдарламалық кеңсесі арқылы 1996 жылғы хаттаманың мақсаттарына жету үшін халықаралық ынтымақтастыққа да үлес қосады. Көміртегіді тұтану және сақтау (КТС) туралы заңдық түсінік әлі толыққанды емес. Теңіз түбіндегі қалдықтар осы келісімнің аясына кіреді, ол теңіз түбіндегі геологиялық құрылымдарға орнатылған теңіз платформаларына көмірқышқыл газын енгізу сияқты КТС жобаларын тыйымдауы мүмкін.

Тараптар

Қатысушы мемлекеттер (2013 жылғы жағдай бойынша 87) Ауғанстан, Ангола, Антигуа және Барбуда, Аргентина, Австралия, Әзірбайжан, Барбадос, Беларусь (Белорус КСР ретінде ратификацияланған), Бельгия, Бенин, Боливия, Бразилия, Болгария, Канада, Кабо-Верде, Чили, Қытай Халық Республикасы, Конго Демократиялық Республикасы, Коста-Рика, Кот-д'Ивуар, Хорватия, Куба, Кипр, Дания, Доминикан Республикасы, Египет, Экваториалдық Гвинея, Финляндия, Франция, Габон, Германия, Грекия, Гватемала, Гаити, Гондурас, Венгрия, Исландия, Иран, Ирландия, Италия, Ямайка, Жапония (ратификацияланған, бірақ қосылмаған), Иордания, Кения, Кирибати, Оңтүстік Корея, Ливия, Люксембург, Мальта, Мексика, Монако, Черногория, Марокко, Науру, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Нигерия, Норвегия, Оман, Пакистан, Панама, Папуа – Жаңа Гвинея, Перу, Филиппин, Польша, Португалия, Ресей (КСРО ретінде ратификацияланған), Сент-Люсия, Сент-Винсент және Гренадин, Сербия (Сербия және Черногория ретінде ратификацияланған), Сейшель аралдары, Сьерра-Леоне, Словения, Соломон аралдары, Оңтүстік Африка, Испания, Суринам, Швеция, Швейцария, Сирия, Танзания, Тонга, Тунис, Украина (Украин КСР ретінде ратификацияланған), Біріккен Араб Эмираттары, Ұлыбритания, АҚШ және Вануату. (Дереккөзді қосыңыз).