Кіріспе

1929 жылғы халықаралық шарт
авиациялық шарт

Халықаралық әуе тасымалына қатысты белгілі бір ережелерді біріктіру жөніндегі конвенция, көбінесе Варшава конвенциясы деп аталады, – бұл әуе кемесімен ақы төлеп жүзеге асырылатын адамдардың, багаждың немесе тауарлардың халықаралық тасымалы үшін жауапкершілікті реттейтін халықаралық конвенция. Алғаш рет 1929 жылы Варшавада (сондықтан оның аты) қол қойылған, кейін 1955 жылы Гаагада (Нидерланды) және 1971 жылы Гватемала қаласында (Гватемала) өзгертілген. АҚШ соттары кем дегенде кейбір жағдайларда Варшава конвенциясының Гаага хаттамасымен толықтырылған нұсқасынан өзге құжат екенін қарастырды. 1999 жылы қол қойылған Монреаль конвенциясы оны бекіткен елдерде Варшава конвенциясы жүйесін алмастырды.

Тарих

1923 жылдың 17 тамызында Франция үкіметі халықаралық әуе тасымалдарындағы жауапкершілік туралы конвенцияны қабылдау мақсатында 1923 жылдың қараша айында дипломатиялық конференция өткізуді ұсынды. Конференция екі рет ресми түрде кейінге жылдырылды, себебі түрлі елдердің үкіметтері ұсынылып отырған конвенция туралы хабардар болмай, осыншалықты қысқа мерзімде әрекет етуге құлшынбады. Соңында 1927 жылдың 27 қазаны мен 6 қарашасы аралығында Парижде конвенция жобасын зерттеу үшін алғашқы конференция өтті. Конференцияға қатысушылардың көп бөлігі Франция үкіметі жанында аккредиттелген дипломаттар болғандықтан, конвенция жобасын дипломатиялық конференцияға бекітуге ұсынар алдында, оны зерттеу үшін техникалық және құқықтық сарапшылар тобын құру туралы бірауыздан шешім қабылданды. Осыған сәйкес, 1925 жылы Әуе мәселелері жөніндегі халықаралық техникалық құқықтық сарапшылар комитеті (Comité International Technique d’Experts Juridiques Aériens, CITEJA) құрылды. 1927–1928 жылдары CITEJA ұсынылған конвенция жобасын зерттеп, дамытты, оны заңдарды біріктірудің қазіргі пакетіне жетілдіріп, 1929 жылдың 4-12 қазанында Варшава конференциясында ұсынды, онда ол бекітілді. Ол жеке әуе құқығының маңызды саласын біріктірді. Конвенция бастапқыда француз тілінде жазылған, ал түпнұсқа құжаттар Польша Сыртқы істер министрлігінің мұрағатында сақталған. 1933 жылдың 13 ақпанында күшіне енгеннен кейін ол кейбір заңдар мен сот юрисдикциясының қақтығыстарын шешті. 1948 және 1951 жылдар аралығында ол Халықаралық азаматтық авиация ұйымы (ИКАО) құрған құқықтық комитет тарапынан зерттелді және 1952 жылы конвенцияны алмастыруға арналған жаңа жоба дайындалды. Бірақ ол қабылданбады және 1953 жылы конвенцияны алмастырудың орнына, оған өзгерістер енгізу туралы шешім қабылданды. Заң комитетінің тоғызыншы сессиясында атқарылған жұмыс ИКАО кеңесі шақырган Халықаралық әуе құқығы конференциясына ұсынылды, ол 1955 жылдың 6-28 қыркүйегінде Гаагада өтті. Гаага конференциясы Варшава конвенциясын өзгертуге қатысты хаттаманы ("Гаага хаттамасы") қабылдады. Хаттамаға қатысушы тараптар 1929 жылғы Варшава конвенциясы мен 1955 жылғы Гаага хаттамасы бір құжат ретінде оқылып, түсіндірілуі керек екеніне келісті, ол 1955 жылы Гаагада түзетілген Варшава конвенциясы деп аталады. Бұл конвенцияға түзету емес, тек қана тараптар үшін ғана міндетті жаңа, жеке құқықтық құралды құру болды. Егер бір мемлекет Варшава конвенциясына, ал екіншісі Гаага хаттамасына қатысса, екі мемлекеттің де ортақ құжаты болмайды, сондықтан өзара халықаралық сот дауларына негіз жоқ. Соңында 1999 жылы қол қойылған Монреаль конвенциясы Варшава конвенциясы жүйесін алмастырды.

Ратификациялау

2015 жылға дейін Варшава конвенциясын 152 мемлекет бекіткен. Конвенцияға қосымша хаттаманы 137 мемлекет бекіткен.