Кіріспе

Халықаралық метрологиялық орган

Салмақтар мен өлшемдер жөніндегі Бас конференция (CGPM қысқартылған)

CGPM әдетте төрт жыл сайын Париж қаласында өтеді. CGPM-нің 25-ші мәжілісі 2014 жылғы 18-20 қарашада, 26-шы мәжілісі 2018 жылғы 13-16 қарашада Версаль қаласында, ал 27-ші мәжілісі 2022 жылғы 15-18 қарашада болды.

Мүшелік критерийлері

CGPM мүшеліктің екі класын мойындайды: БМКБ қызметіне қатысуды көздейтін мемлекеттерге толық мүшелік және CIPM MRA бағдарламасына ғана қатысуды көздейтін елдер немесе экономикаларға серіктес мүшелік. Серіктес мүшелер CGPM-де байқаушы статусына ие. Конвенция ұйымдары мен ұлттық үкіметтер арасындағы барлық ресми байланыс мүше мемлекеттің Франциядағы елшісі арқылы жүзеге асырылатындықтан, мүше мемлекеттердің Франциямен дипломатиялық қарым-қатынас орнатуы қажет, бірақ екі дүниежүзілік соғыс кезінде Франциямен соғысқан елдер CGPM мүшелігін сақтап қалды. CGPM отырыстарын Париж Ғылым академиясының президенті төрағалық етеді. 1875 жылғы метр конференциясына қатысқан жиырма елдің өкілдерінің он жетісі 1875 жылдың 20 мамырында конвенцияға қол қойды. 1884 жылдың сәуірінде Лондон стандарттарының сақтаушысы Х.Дж. Чейни Біріккен Корольдікте жасалған бірнеше метрлік стандарттарды калибрлеуге бола ма деп БМКБ-ға ресми емес жолмен жүгінді. БМКБ директоры Брок мүше емес мемлекеттер үшін мұндай калибрлеуді жүргізуге өкілеттігі жоқ екенін мәлімдеді. 1884 жылдың 17 қыркүйегінде Ұлыбритания үкіметі Біріккен Корольдік атынан конвенцияға қол қойды. Бұл көрсеткіш 1900 жылы 21-ге, 1950 жылы 32-ге, ал 2001 жылы 49-ға жетті. 2022 жылғы мәлімет бойынша, Бас конференцияның 64 мүше мемлекеті және 36 серіктес мемлекеті мен экономикасы бар (серіктестік орнаған жылы жақшада көрсетілген):

CGPM отырыстары

1-ші (1889) килограммның халықаралық прототипі (IPK), платина-иридийден жасалған цилиндр, және метрдің халықаралық прототипі, X көлденең қимасы бар, сондай-ақ платина-иридийден жасалған, британдық Johnson Matthey фирмасы өндірген партиялардан таңдалды. Екі үлгінің де жұмыс көшірмелері жеребе арқылы таңдалып, қалған көшірмелері мүше елдерге таратылды. Үлгілер мен жұмыс көшірмелері Халықаралық өлшемдер бюросына (Bureau international des poids et mesures), Сен-Клау, Францияға тапсырылды. 2-ші (1895) 2-ші CGPM тарапынан ешқандай қаулы қабылданбады. 3-ші (1901) Литр 1 кг судың көлемі ретінде қайта анықталды. Килограммдар масса бірліктері екендігі нақтыланды, "стандартты салмақ" анықталды, грамм күшінің қолданылуы мақұлданды және олар жақсы анықталды, сондай-ақ ауырлықтың стандартты үдеуі анықталды. 4-ші (1907) Карат 200 мг ретінде анықталды. 5-ші (1913) Халықаралық температура шкаласы ұсынылды. Бас конференция Халықаралық комитетке Бюроға калибрлеу базасы бар мекемелер арасында нақты анықталған инвар жіптерін топтастыруды ұйымдастыруды ұсынды. Осылайша, осы жіптерді анықтау әдісі мен жіптерді пайдалану әдісі туралы келісімге қол жеткізуге мүмкіндік беріледі. Цельсий градусы температураның бірлігі ретінде қолданылып жүрген үш атаудың ішінен таңдалды. Литрдің символы ретінде l (кіші әріпті L) белгісі қабылданды. Сызықтағы үтір мен нүкте де ондық таңба ретінде қабылданады. Стерео және секундтың символдары өзгертілді. Ұзақ масштабты нөмірлеу жүйесіне жалпыға бірдей қайта оралу ұсынылды, бірақ қабылданбады. 6-шы (1921) Метр конвенциясы қайта қарастырылды. 7-ші (1927) Электрге қатысты консультативтік комитет (CCE) құрылды. 8-шы (1933) Абсолютті электрлік бірліктердің қажеттігі анықталды. 9-шы (1948) Ампер, бар, кулон, фарада, генри, джоуль, ньютон, ом, вольт, ватт, вебер анықталды. Температура бірлігінің атауы ретінде қолданылып жүрген үш атаудың ішінен Цельсий градусы таңдалды. Литрдің символы ретінде l (кіші әріпті L) белгісі қабылданды. Сызықтағы үтір мен нүкте де ондық таңба ретінде қабылданады. Стерео және секундтың символдары өзгертілді. Ұзақ масштабты нөмірлеу жүйесіне жалпыға бірдей қайта оралу ұсынылды, бірақ қабылданбады. 10-шы (1954) Кельвин, стандартты атмосфера анықталды. Халықаралық өлшем бірліктері жүйесі (метр, килограмм, секунд, ампер, кельвин, кандела) бойынша жұмыс басталды. 11-ші (1960) Метр жарықтың толқын ұзындығы тұрғысынан қайта анықталды. Герц, люмен, люкс, тесла өлшемдері қабылданды. MKSA негізделген жаңа метрикалық жүйеге SI ресми символы берілді және "жаңғыртылған метрикалық жүйе" ретінде іске қосылды. Пико, нано, микро, мега, гига және тера префикстері бекітілді. 12-ші (1964) Литрдің бастапқы анықтамасы = 1 дм3 қалпына келтірілді. Атто және фемто префикстері қабылданды. 13-шы (1967) Секунд 0 К температурасында цезий 133 атомының негізгі күйінің екі гиперфина деңгейінің арасындағы ауысуына сәйкес сәулеленудің 9 192 631 770 кезеңінің ұзақтығы ретінде қайта анықталды. Кельвин дәрежесі кельвин деп аталды және кандела қайта анықталды. Қысым мен электр өткізгіштігі бірліктері ретінде паскаль және сименс атаулары бекітілді. SI-де радиологиялық бірліктер ретінде сұр және бекерель бірліктері қабылданды. Литрдің символы ретінде l және L екеуі де уақытша рұқсат етілді. 14-шы (1971) Жаңа SI негізгі бірлігі, моль анықталды. 15-ші (1975) Пета және экса префикстері қабылданды. Грей және бекерель бірліктері SI-де радиологиялық бірліктер ретінде қабылданды. 16-шы (1979) Кандела және зиверт анықталды. Литрдің символы ретінде l және L екеуі де уақытша рұқсат етілді. 17-ші (1983) Метр жарық жылдамдығы тұрғысынан қайта анықталды, яғни метр - бұл 1/299,792,458 секунд уақыт аралығында вакуумда жарық жүріп өткен жолдың ұзындығы. 18-ші (1987) Джозефсон тұрақтысы, KJ, және фон Клицинг тұрақтысы, RK үшін дәстүрлі мәндер қабылданды, ампер мен килограммның баламалы анықтамаларына жол ашты. 19-шы (1991) Жаңа префикстер йокто, цепто, зетта және йотта қабылданды. 20-шы (1995) Қосымша SI бірліктер (радиан және стер) туынды бірліктер болды. 21-ші (1999) SI жаңа туынды бірлігі, катал = моль секундына, SI каталитикалық белсенділік бірлігі ретінде қабылданды. 22-ші (2003) Сандарды оқуды жеңілдету үшін, нүкте немесе сызықтағы үтір ондық таңба ретінде қайта расталды және топтастыру таңбасы ретінде емес; "сандарды оқуды жеңілдету үшін үштік топтарға бөлуге болады; топтар арасындағы кеңістіктерге нүктелер немесе үтірлер еңгізілмейді". 23-ші (2007) Кельвиннің анықтамасы нақтыланды және кейбір негізгі бірліктерді қайта қарау мүмкіндігі туралы ойлар талқыланды. 24-ші (2011) SI бірліктерінің анықтамаларын қайта қарау туралы ұсыныс, соның ішінде килограммды Планк тұрақтысына қатысты қайта анықтау ұсынысы, белгілі бір техникалық критерийлер орындалған жағдайда қағида бойынша қабылданды. 25-ші (2014) Килограммды Планк тұрақтысына қатысты қайта анықтау талқыланды, бірақ шешім қабылданбады. Қайта анықтауды жүзеге асыруға қатысты прогресс байқалады. Алайда, деректер әлі де жеткілікті сенімді емес деп қорытынды жасалды. 26-шы кездесуде қазіргі анықтаманың орнына қайта қарастырылған анықтама қабылдануы мүмкін болғандықтан, деректерді жақсарту бойынша күш-жігерді жалғастыруға шақырылды. 26-шы (2018) Бұл кездесуде килограмм, ампер, кельвин және моль Планк тұрақтысының, элементарлық зарядтың, Больцман тұрақтысының және Авогадро тұрақтысының жаңа тұрақты мәндері бойынша қайта анықталды. 27-шы (2022) Жаңа префикстер кекто, ронто, рона және кветта қабылданды. 2035 жылға қарай DUT1-ді тұрақтандыру үшін серпіліс секундының жойылуын жоспарлау басталды.

Халықаралық өлшемдер мен салмақтар комитеті

Халықаралық өлшемдер және салмақтар комитеті әр түрлі ұлттан он сегіз адамнан тұрады, олар салмақтар мен өлшемдер жөніндегі Бас конференция (CGPM) тарапынан сайланады. Комитеттің басты міндеті – тікелей әрекет ету арқылы немесе CGPM-ге ұсыныстар енгізу арқылы өлшем бірліктеріндегі жаһандық біртектілікті қамтамасыз ету болып табылады. CIPM жыл сайын (2011 жылдан бері жылына екі рет) Бретюль павильонында жиналады, онда консультативтік комитеттер ұсынған есептерді және басқа да мәселелерді талқылайды. CGPM, CIPM және барлық консультативтік комитеттердің мәжілістерінің есептерін BIPM жариялайды.

Миссия

Хатшылық Сен-Клауд қаласында, О-де-Сен департаментінде (Франция) орналасқан. 1999 жылы CIPM ұлттық өлшем стандарттарының өзара тануы және ұлттық метрология институттары шығарған калибрлеу және өлшеу сертификаттарының күшін мойындау үшін негіз болып табылатын CIPM Arrangement de reconnaissance mutuelle (Өзара тану келісімі) құрды. CIPM-нің соңғы кездегі басты назарында СИ жүйесін қайта қарау мәселесі тұр.

Блевин баяндамасы

1998 жылы жарық көрген Блевин есебінде әлемдік метрологияның жай-күйі зерттелді. Есептің бастауы 20-шы CGPM-де (1995 жылдың қазанында) қабылданған қарар болды, ол CIPM-ді метрологияға қатысты ұзақ мерзімді ұлттық және халықаралық қажеттіліктерді, тиісті халықаралық ынтымақтастықты, BIPM-нің осы қажеттіліктерді қанағаттандырудағы ерекше рөлін және алдағы онжылдықтарда мүше мемлекеттерден қажет болатын қаржылық және басқа да міндеттемелерді зерттеп, баяндауға міндеттеді. Есепте, басқа да мәселелермен қатар, BIPM және Халықаралық заңды метрология ұйымы (OIML) және Халықаралық зертхана аккредиттеу ынтымақтастығы (ILAC) сияқты басқа ұйымдар арасындағы тығыз ынтымақтастық қажеттігі анықталды, сондай-ақ ұйымдар арасындағы анық шекаралар мен байланыс интерфейстері де қажеттілік ретінде көрсетілді. Тағы бір маңызды тұжырым – аккредиттеу зертханалары арасындағы ынтымақтастық және дамып келе жатқан елдерді метрология әлеміне тарту қажеттігі.

Каарлс баяндамасы

2003 жылы жарияланған Карлс есебі сауда, өнеркәсіп және қоғам метрологиясының даму талаптарындағы BIPM-нің қызметін қарастырды.

SI-ның брошюрасы

CIPM халықаралық бірліктер жүйесінің ресми анықтамасы болып табылатын SI брошюрасын дайындауға жауапты. Брошюра ТКУ және басқа да бірқатар халықаралық ұйымдардың бірлескен еңбегімен жасалады. Алғашқыда брошюра тек француз тілінде болған – метр конвенциясының ресми тілі, бірақ соңғы нұсқалары ағылшын және француз тілдерінде бірдей жарияланды, француз мәтіні ресми мәтін саналады. 6-шы басылымы 1991 жылы, 7-ші басылымы 1998 жылы, ал 8-ші басылымы 2006 жылы жарық көрді. Ең соңғы басылым – 9-шы басылым, ол бастапқыда 2019 жылы 1-ші нұсқа ретінде жарияланды, онда 2019 жылғы SI негізгі бірліктерінің жаңа анықтамасы қамтылған ("жаңа SI" деп те аталады); ол 2022 жылдың желтоқсанында 2-ші нұсқаға жаңартылды, оған 2022 жылдың қарашасында енгізілген ronna, quetta, ronto және quecto жаңа SI префикстері қосылды.