Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Махаража Дулеп/Далип Сингх
Maharaja Duleep/Dalip Singh
Махаража Сэр Дулеп Сингх, ГССИ (6 қыркүйек 1838 – 22 қазан 1893), немесе Сэр Далип Сингх, кейін өмірінде "Пертширдің қара ханзадасы" деп аталды, – Сикх империясының соңғы махаражасы. Ол Махаража Ранджит Сингхтің кіші ұлы, Махарани Джинд Каурдың жалғыз баласы. Ол 1843 жылдың қыркүйегінде бес жасында билікке келді, оның атынан анасы билік жүргізді, ал ағылшын-сик соғысында жеңілгеннен кейін британдық резиденттің бақылауында болды. Кейіннен ол британдық тәж тарапынан тақтан алынып, 15 жасында Ұлыбританияға жер аударылды, онда ол Виктория патшайымымен дос болып, ол панджаб махаражасы туралы: "Осы көздері мен тістері тым әдемі" деп жазған екен. Патшайым оның бірнеше баласының крест анасы болды. Оның анасы ол өте кішкентай кезінде тиімді түрде билік жүргізді, ал ол 1861 жылдың 16 қаңтарында Калькуттада онымен кездесіп, бірге Ұлыбританияға оралды. Өмірінің соңғы екі жылында анасы махаражаға оның сикх мұрасы және бір кезде оның билігінде болған империя туралы айтты. 1861 жылдың маусым айында ол Үндістан жұлдызы орденінің алғашқы 25 рыцарінің бірі болды.
Maharaja Sir Duleep Singh, GCSI (6 September 1838 – 22 October 1893), or Sir Dalip Singh, and later in life nicknamed the "Black Prince of Perthshire", was the last Maharaja of the Sikh Empire. He was Maharaja Ranjit Singh's youngest son, the only child of Maharani Jind Kaur. He was placed in power in September 1843, at the age of five, with his mother ruling on his behalf, and after their defeat in the Anglo Sikh War, under a British Resident. He was subsequently deposed by the British Crown, and thereafter exiled to Britain at age 15 where he was befriended by Queen Victoria, who is reported to have written of the Punjabi Maharaja: "Those eyes and those teeth are too beautiful". The Queen was godmother to several of his children. His mother had effectively ruled when he was very young and he managed to meet her again on 16 January 1861, in Calcutta and return with her to the United Kingdom. During the last two years of her life, his mother told the Maharaja about his Sikh heritage and the Empire which once had been his to rule. In June 1861, he was one of the first 25 Knights in the Order of the Star of India.
Алғашқы жылдар
1839 жылы Махараджа Ранжит Сингх қайтыс болғаннан кейін Дулип Сингх анасы Жинд Каур Аулахпен бірге Гүлаб Сингх билеген Джаму қаласында, Визир Раджа Дхиан Сингхтің қорғауында тыныш өмір сүрді. Ол және анасы 1843 жылы Махараджа Шер Сингх пен Дхиан Сингхтің қазасынан кейін Лахорға қайта шақырылды. 16 қыркүйекте бес жасар Дулип Сингх Сик империясының Махараджасы болып жарияланды, ал Махарани Жинд Каур регенттікке тағайындалды. 1845 жылдың 13 желтоқсанында Британдық Шығыс Үндістан компаниясы сикхтерге соғыс жариялады. Бірінші англо-сикх соғысында жеңіске жеткеннен кейін Махараджа номиналды билеуші ретінде сақталды, бірақ Махарани Регенттік кеңесімен ауыстырылды, кейін тұтқындалып, жер аударылды. Дулип Сингх анасымен қайта кездесуге рұқсат алғанға дейін он үш жылдан астам уақыт өтті. Екінші англо-сикх соғысы аяқталғаннан және 1849 жылдың 29 наурызында Пәнджабтың аннексияланғаннан кейін он жасында тақтан түсіріліп, 21 желтоқсанда Лахордан Фатехгархқа жіберілді. Онымен жеке кездесуге тек сенімді қызметшілер ғана рұқсат етілді. Британдық саясаттың талабы бойынша, ол барлық жағынан ағылшын мәдениетіне бейімделуі керек еді. Денсаулығы нашар болғандықтан, ол көбінесе Муссоридің жанындағы Төменгі Гималайдағы Ландур тау курортына емделуге жіберілді, саяхат шамамен төрт күнге созылды. Ол Ландурда апталар бойы "Қала" деп аталатын сәнді жиһазбен жабдықталған үлкен төбедегі ғимаратта тұрды. Сонымен қатар, ол діншіл сэр Джон Спенсер Логиннің жетекшілігімен христиандық мәтіндерге үнемі толып жатты. Оның балалық шағындағы ең жақын достары екеуі де ағылшын англикан миссионерлері болды. 1854 жылдың мамыр айында ол Ұлыбританияға жер аударылды.
After the death of Maharaja Ranjit Singh in 1839, Duleep Singh lived quietly with his mother, Jind Kaur Aulakh, at Jammu ruled by Gulab Singh, under the protection of the Vizier, Raja Dhian Singh. He and his mother were recalled to Lahore in 1843 after the assassinations of Maharaja Sher Singh and Dhian Singh, and on 16 September, at the age of five, Duleep Singh was proclaimed Maharaja of the Sikh Empire, with Maharani Jind Kaur as Regent. On 13 December 1845 the British East India Company declared war on the Sikhs and, after winning the First Anglo Sikh War, retained the Maharaja as nominal ruler, but replaced the Maharani by a Council of Regency and later imprisoned and exiled her. Over thirteen years passed before Duleep Singh was permitted to see his mother again. After the close of the Second Anglo Sikh War and the subsequent annexation of the Punjab on 29 March 1849, he was deposed at the age of ten and was put into the care of Dr John Login and sent from Lahore to Fatehgarh on 21 December 1849, with tight restrictions on who he was allowed to meet. No Indians, except trusted servants, could meet him in private. As a matter of British policy, he was to be culturally anglicised in every possible aspect. His health was reportedly poor and he was often sent to the hill station of Landour near Mussoorie in the Lower Himalaya for convalescence, at the time about 4 days' journey. He would remain for weeks at a time in Landour at a grand hilltop building called The Castle, which had been lavishly furnished to accommodate him. He was also heavily and continuously exposed to Christian texts under the tutelage of the devout Sir John Spencer Login. His two closest childhood friends were both English Anglican missionaries. In May 1854 he was sent into exile in Britain.
Лондон
Дулип Сингх 1854 жылдың соңында Англияға келді және британдық сараймен таныстырылды. Виктория патшайымы мен оның күйеуі, принц-консорт, түрбан таққан махараджаға қамқорлық көрсетті. Дулип Сингх бастапқыда Лондондағы "Кла́ридж" қонақүйінде орналасты, кейін Шығыс Үндістан компаниясы Уимблдондағы үйді, содан соң Роемптондағы тағы бір үйді иеленді, ол үш жыл бойы оның үйіне айналды. Ол сондай-ақ патшайымның шақыруымен Осборндағы корольдік отбасымен бірге тұрды, онда патшайым оның балаларымен ойнағанда суретін салды, ал принц Альберт оны фотоға түсірді, ал сарай суретшісі Винтерхальтер оның портретін жасады. Бірақ Роемптонда ол көңілі тойып, Үндістанға қайта оралуды қалады, алайда Шығыс Үндістан компаниясының кеңесінен Еуропа құрлығына саяхаттау ұсынылды, ол сэр Джон Спенсер Логин мен леди Логинмен бірге жасады. Ол 1855 жылдан өмірінің соңына дейін Фотографиялық қоғамның, кейіннен Корольдік фотографиялық қоғамның мүшесі болды.
Duleep Singh arrived in England in late 1854 and was introduced to the British court. Queen Victoria showered affection upon the turbaned Maharaja, as did the Prince Consort. Duleep Singh was initially lodged at Claridge's Hotel in London before the East India Company took over a house in Wimbledon and then eventually another house in Roehampton which became his home for three years. He was also invited by the Queen to stay with the Royal Family at Osborne, where she sketched him playing with her children and Prince Albert photographed him, while the court artist, Winterhalter, made his portrait. He eventually got bored with Roehampton and expressed a wish to go back to India but it was suggested by the East India Company Board he take a tour of the European continent which he did with Sir John Spencer Login and Lady Login. He was a member of the Photographic Society, later the Royal Photographic Society, from 1855 until his death.
Мензис қамалы
1855 жылы континенттік Еуропадан оралғаннан кейін, оған "Британ үкіметіне бағыну" шартымен жылына 25 000 фунт стерлинг мөлшерінде зейнетақы тағайындалды (1855 жылғы 25 000 фунт стерлинг шамамен бүгінгі күнгі құны <есептелген сома> тең). Ол жасөспірім шағының қалған бөлігін сонда өткізді, бірақ 19 жасында өз үй шаруашылығын басқаруды қалады. Ақырында, оған осы құқық берілді және жылдық зейнетақысы ұлғайтылды. 1859 жылы сэр Джон Логиннің ұсынысымен лейтенант-полковник Джеймс Олифант Махараджаның экуериі қызметіне тағайындалды. Олифант Махараджаның ең жақын досы, сэр Джон Логинге (ол шындығында төрт жылдан кейін, 1863 жылы қайтыс болды) бірдеңе болған жағдайда оны алмастыруға мүмкін болатын. 1860 жылдары Сингх Мензис қамалынан Грандтулли қамалына көшті.
On his return from Continental Europe in 1855 he was given an annual pension of £25,000 a year (approximately £25000.0 in 1855 is equivalent to about <calculated amount> in recent years in today's value) provided he "remain obedient to the British Government," and was officially under ward of Sir John Spencer Login and Lady Login, who leased Castle Menzies in Perthshire, Scotland, for him. He spent the rest of his teens there, but at 19 he demanded to be in charge of his household. Eventually, he was given this and an increase in his annual pension. In 1859 Lt Col James Oliphant was installed as Equerry to the Maharaja at the recommendation of Sir John Login. Oliphant was to be a possible replacement should anything happen to the Maharaja's most trusted friend Sir John Login (who did indeed die four years later in 1863). In the 1860s, Singh moved from Castle Menzies to Grandtully Castle.
Малгрейв қамалы
1858 жылдан 1862 жылға дейін Дулип Сингх Уитби қаласының жанындағы Малгрейв қасiрiн жалға алды.
From 1858 to 1862 Duleep Singh rented Mulgrave Castle, near Whitby.
Сэр Сэмюэл Уайт Бейкер
Сэр Сэмюэл Уайт Бейкер Шотландиядағы Атолль герцогінің аң аулау ұстамасына барғанда Махараджа Дулип Сингхпен танысып, дос болды. 1858–1859 жылдары екеуі Франкфурт, Берлин, Вена және Будапешт арқылы Орталық Еуропа мен Балқан аймақтарында кең аулау сапарына шықты. Саяхаттың соңғы кезеңінде Бейкер мен Махараджа Будапештте ағаш қайық жалдады, ол көбінесе мұз басып қалған Дунайда тасталып кетті. Олар Видинге бет алды, онда Махараджаны көңілді ету үшін Бейкер Видиндегі құл сату орнына барды. Сол жерде Бейкер Видиннің Осман пашасына арналған ақ терілі құл қызға ғашық болды. Бейкер пашадан қымбат баға қойды, бірақ қыздың күтімшілеріне пара берді. Екеуі бірге атпен қашып кетті, және ақырында Флоренс Бейкер атымен Бейкердің сүйіктісі және әйелі болды, ол ол барған жерге бірге еріп жүрді.
While Sir Samuel White Baker was visiting the Duke of Atholl on his shooting estate in Scotland, he befriended Maharaja Duleep Singh. In 1858–1859, the two partnered an extensive hunting trip in central Europe and the Balkans, via Frankfurt, Berlin, Vienna and Budapest. On the last part of the voyage, Baker and the Maharajah hired a wooden boat in Budapest, which was eventually abandoned on the frozen Danube. The two continued into Vidin where, to amuse the Maharajah, Baker went to the Vidin slave market. There, Baker fell in love with a white slave girl, destined for the Ottoman Pasha of Vidin. Baker was outbid by the Pasha but bribed the girl's attendants. The two ran away in a carriage together and eventually, as Florence Baker, she became Baker's lover and wife and accompanied him everywhere he journeyed.
Анасымен қайта кездесу
18 жасында Сингх Катмандудағы анасына Ұлыбританияға келіп, оған қосылуын ұсынды. Бірақ оның хатын Үндістандағы британдық билік ұстап алды, сондықтан ол анасына жетпеді. Одан кейін ол Пундит Нехемия Горех атты курьерді жіберді, бірақ ол да ұсталды және Махаранимен байланысуына тыйым салынды. Содан кейін Дулип Сингх өзі баруға шешім қабылдады. Логиннің хатымен жамылып, ол Катмандудағы британдық резидентке хат жазды, ол Махаранидің "көп өзгергенін, соқыр болғанын және бұрынғыдай күш-қуатын жоғалтқанын" хабарлады. Британ үкіметі оның енді қауіпті емес деп шешті және 1861 жылдың 16 қаңтарында Калькуттадағы Спенс қонақ үйінде ұлымен кездесуіне және Англияға оралуына рұқсат берді.
When he was 18, Singh wrote to his mother in Kathmandu, suggesting that she should join him in Great Britain, but his letter was intercepted by the British authorities in India and did not reach her. He then sent a courier, Pundit Nehemiah Goreh, who was also intercepted and forbidden to contact the Maharani. Duleep Singh then decided to go himself. Under cover of a letter from Login he wrote to the British Resident in Kathmandu, who reported that the Maharani had 'much changed, was blind and had lost much of the energy which formerly characterised her.' The British government decided she was no longer a threat and she was allowed to join her son on 16 January 1861 at Spence's Hotel in Calcutta and return with him to England.
Аушлин және Аберфелди
1858 жылы Мензис қасабасының жалға алу мерзімі бітіп, Дулип Сингх Бридалбайн графынан Аушлиндегі үйді жалға алды. Ол әсем өмір салтымен, аң аулау тойларымен және таулық киімдерді киюге құштарлығымен белгілі болды, соон арада "Пертширдің қара ханзадасы" атымен танылды. (Сонымен қатар, ол елден қуылған жағдайына қайғы сезімін бірте-бірте дамытқандығы, христиан дініне өтуі және Пәнджабтан күштеп шығарылуы туралы ішкі толқу сезімін де бастан өткергені мәлім болды). Оның анасы қысқа мерзімге Пертширде оныңмен бірге тұрды, содан кейін ол Аберфелди маңындағы Грандтулли иелігін жалға алды. 1863 жылы анасы мен сэр Джон Логин қайтыс болғаннан кейін ол Англияға қайтып оралды.
In 1858 the lease of Castle Menzies expired and Duleep Singh rented the house at Auchlyne from the Earl of Breadalbane. He was known for a lavish lifestyle, shooting parties, and a love of dressing in Highland costume and soon had the nickname "the Black Prince of Perthshire". (At the same time, he was known to have gradually developed a sense of regret for his circumstances in exile, including some inner turmoil about his conversion to Christianity and his forced departure from the Panjab). His mother stayed in Perthshire with him for a short time, before he rented the Grandtully Estate, near Aberfeldy. Following the death of his mother and Sir John Login in 1863, he returned to England.
Эльведен иелігі
Махараджа Дулип Сингх (1861 жылдың маусымында осы атаумен танылды) 1863 жылы Тетфордқа жақын, Норфолк және Саффолк шекарасындағы Элведендегі шаруашылық үйді сатып алды (немесе Үнді кеңсесі оған сатып алды). Ол Элведен залында және оның төңірегінде тұруды ұнатты, сондай-ақ шіркеуді, коттедждерді және мектепті жаңартты. Ол бұрынғы күйреген шаруашылықты тиімді аң аулау қорығына айналдырды және осы жерде Англиядағы ең жақсы төртінші мерген ретінде танылды. Үй шығыс стиліндегі сарайға айналдырылып, ол британдық аристократтың өмірін кешті. Махараджа Дулип Сингхке зор шығын шығаруда айып тағылды, ал оның қарыздарын өтеу үшін ол қайтыс болғаннан кейін шаруашылық сатылды. Бүгінде Элведен 4-ші Ивег графына тиесілі, ол ағылшын-ирландтық Гиннесс сыра қайнатушылар отбасының басшысы; ол әлі де жұмыс істеп тұрған шаруашылық және жеке аң аулау иелігі болып табылады.
Maharaja Duleep Singh (as he became in June 1861) bought (or the India Office purchased for him) a country estate at Elveden on the border between Norfolk and Suffolk, close to Thetford, in 1863. He enjoyed living in Elveden Hall and the surrounding area and restored the church, cottages, and school. He transformed the run down estate into an efficient game preserve and it was here that he gained his reputation as the fourth best shot in England. The house was remodelled into a quasi oriental palace where he lived the life of a British aristocrat. Maharaja Duleep Singh was accused of running up large expenses and the estate was sold after his death to pay his debts. Today, Elveden is owned by The 4th Earl of Iveagh, the head of the Anglo Irish Guinness family of brewing fame; it remains an operating farm and private hunting estate.
Сикхизмге қайта кірісу
1864 жылы Дулип Сингх Каирде Бамба Мюллерге үйленді және Саффолк қаласындағы Элведен Холлды отбасылық үйі ретінде белгіледі. Кейін ол британдықтарға наразы болып, ашуланып, сикх дініне қайта оралды. Шет елде жүргенде ол сикх діні туралы көбірек білуге тырысты және Үндістанға қайтуға құштар болды. Бұрынғы әрекеттері оның басқарушыларымен тоқтатылғанмен, ол 1884 жылдың 28 қыркүйегінде Амрицардан ұлдары Нарендер Сингх пен Гурдит Сингх, сондай-ақ сикх грантхи (пастығы) Пратап Сингх Гианимен бірге Англияға келген туысы Сардар Тхакар Сингх Сандвалиямен қайта байланыс жасады. Ол сонымен қатар сэр Дулип Сингхтің Үндістандағы мүліктерінің тізімін әкелді. Бұл оның сикх дінімен байланысын жаңартты. 1886 жылы британ үкіметі оның Үндістанға қайтуына немесе сикх дінін қайта қабылдауына қарсы шешім қабылдады. Үндістан кеңсесінен наразылықтар келгеніне қарамастан, ол 1886 жылдың 30 наурызында «үйіне» жол тартты. Алайда, ол Аденде тоқтатылып, тұтқындалды, ол кезде Аден қонысының бөлігі болған және Үндістанның вице-королінің билігі осы жерден басталатын. Ол Адендегі бейресми түрде қайта дінге кіру рәсімін тоқтатудан қорғалмады, бұл рәсім Үндістандағыдай ұлы және символдық болмады. Бұл рәсімді Сардар Тхакар Сингх Сандвалия жіберген елшілер өткізді, ол бұрын Бомбей қаласында Пахаул рәсімін жоспарлап отырған. 2007 жылдың 19 сәуірінде Лондондағы Бонхамс аукционында викториялық мүсінші Джон Гибсонның 1859 жылы Римде жасаған 74 см биіктігіндегі ақ мәрмәр портреттік бюсті 1,7 миллион фунт стерлингке (премия және салық қосылғанда 1,5 миллион фунт стерлинг) сатылды. 2007 жылы П. С. Наруланың режиссерлігімен «Махараджа Дулип Сингх: Әділетсіздіктің ескерткіші» атты фильм түсірілді.
In 1864, Duleep Singh married Bamba Müller in Cairo and established his family home at Elveden Hall in Suffolk. He eventually became disaffected and embittered with the British, and he reverted to Sikhism. While in exile, he sought to learn more about Sikhism and was eager to return to India. Though previous efforts were thwarted by his handlers, he re established contact with his cousin Sardar Thakar Singh Sandhawalia, who on 28 September 1884 left Amritsar for England along with his sons Narinder Singh and Gurdit Singh and a Sikh granthi (priest), Pratap Singh Giani. He also brought a list of properties held by Sir Duleep Singh in India. All this renewed his connection with Sikhism. The British Government decided in 1886 against his return to India or his re embracing Sikhism. Despite protests from the India Office, he set sail for 'home' on 30 March 1886. However, he was intercepted and arrested in Aden, then part of Aden Settlement, where the writ of the Viceroy of India began. He could not be stopped from an informal re conversion ceremony in Aden, far less grand and symbolic than it would have been in India, done by emissaries sent by Sardar Thakar Singh Sandhawalia, who was earlier planning the Pahaul ceremony at Bombay. In an auction at Bonhams, London, on 19 April 2007, the 74 cm high white marble portrait bust of Maharaja Duleep Singh by Victorian sculptor John Gibson, R. A., in Rome in 1859 fetched £1.7 million (£1.5 million plus premium and tax). A film titled Maharaja Duleep Singh: A Monument Of Injustice, was made in 2007, directed by P. S. Narula.
Геральдика
Махараджа мен оның отбасы Герб колледжінде тіркелмегеніне қарамастан, Альберт ханзада салған гербті пайдаланды. Онда тәж, арыстандар және крест белгісі бар қалқан, сонымен қатар "Prodesse quam conspicii" ("көзге түруден гөрі пайдалы болу") деген ұран болды.
The Maharaja and his family used a coat of arms which was drawn up by Prince Albert, despite not being registered at the College of Arms. It contained a coronet, lions, and a shield with a cross, along with the motto "Prodesse quam conspicii" ("to do good rather than be conspicuous").
Түрлі-түрлі
1854 жылы Теософиялық қоғамның негізін қалаушы мадам Блаватская Англияда өзінің ұстазы Мориямен кездесті, ол оның айтуынша, "тақтан түскен жергілікті ханзадамен бірге" болған. Бұл "жергілікті ханзада" деген атаумен, көпшілік пікір бойынша, сэр Дулип Сингх болды. Ол масондыққа мүше болып, 1861 жылы ложаға қабылданды. 1893 жылдың 21 қазанында, сэр Дулип Сингхтің қайтыс болуынан бір күн бұрын, сэр Дулип Сингхтің үлкен ұлы, принц Виктор Дюлип Сингх әкесінің суретке ілінген портреті арқылы оған қарап тұрғанын көріп, түс көрді. Дюлип Сингх 1865 жылы қайтыс болған және Шотландиядағы Киллин зиратында жерленген қызметшісі Джеймс Кавудты еске алды. 2017 жылы үнділік режиссер Кави Раз түсірген "Қара ханзада" фильмі Дюлиптің және оның королева Викториямен қарым-қатынасын баяндады. Махараджа Дюлип Сингхтің кейіпкері Ubisoft-тың Assassin's Creed: Syndicate ойынында бейнеленген. Ол Виктория дәуіріндегі Лондондағы сүргінге кеткен билеуші ретіндегі нақты өмірдегі күресіне негізделген, жас Дюлип Сингх ретінде көрсетілген.
In 1854, Madame Blavatsky, the founder of the Theosophical Society, met her Master Morya in England, who was in her words, "in the company of a dethroned native prince". This "native prince" according to general consent was Sir Duleep Singh. He was a member of the Freemasons and was admitted into the lodge in 1861. On 21 October 1893, the day before Sir Duleep Singh's death, Prince Victor Duleep Singh, the eldest son of Sir Duleep Singh, had visions of his father looking at him through a picture frame. Duleep Singh remembered his servant James Cawood who died in 1865 with a gravestone in Killin cemetery, Killin, Scotland. A 2017 film, The Black Prince, by the Indian born film director Kavi Raz told the story of Duleep and his relationship with Queen Victoria. Maharaja Duleep Singh's character is featured in Ubisoft's Assassin's Creed: Syndicate game. He is featured as a young Duleep Singh, which based on his real life struggle as an exiled ruler in Victorian London.