Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Варис Шахтың «Хеер Ранджа» романтикалық классикалық поэмасы (ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ) – Пәнджабтың төрт танымал трагедиялық махаббат дастанының бірі. Қалған үшеуі – «Мирза Сахибан», «Сохни Махивал» және «Сасси Пуннун». Оқиғаның көптеген поэтикалық баяндамалары бар, ең белгілісі – 1766 жылы жазылған Варис Шахтың «Хеер» поэмасы. Онда Хир Сиал мен Дхидо Ранджа арасындағы махаббат туралы айтылады.
Romantic classical poem by Waris Shah
Heer Ranjha ( , ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ) is one of the four popular tragic romances of the Punjab. The other three are Mirza Sahiban, Sohni Mahiwal and Sassi Punnun. There are several poetic narrations of the story; the most famous being Heer by Waris Shah written in 1766. It tells the story of the love between Heer Sial and Dheedo Ranjha.
Тарих
"Хер раджха" жырын бірнеше ақын жазған. Дамодар Гулати оқиғаны алғаш айтқан адам ретінде, оны өз көзімен көргенін мәлімдеді. Оның "Қиссасы" панджаби әдебиетіндегі ең ескі "Хер" туындысы саналады. Ол өзінің Хиердің туған жері Жанг екенін айтты. 16 ғасыр ақыны Шах Хусейн де өзінің "Кафи" шығармасында осы оқиғаны пайдаланған. Варис Шах 1766 жылы романында оқиғаны қайта баяндап, оның терең мәні бар екенін, адамның Құдайға деген толассыз ізденісін білдіретінін айтты.
Heer Ranjha has been written by several poets. Damodar Gulati, who was first to narrate the tale, claimed to be its eyewitness. His Qissa is deemed to be the oldest Heer in Punjabi literature. He stated himself to be from Jhang—the home of Heer. 16th century poet Shah Hussain also used the tale in his Kafi. Waris Shah later re narrated the story in his novel in 1766, in which he stated that the story has a deeper meaning, referring to the unrelenting quest that man has towards God.
Сюжет
Хиер (Изат Биби) – Сиал тайпасының бай отбасында дүниеге келген өте әдемі әйел, ал Ранджа кланынан шыққан Диедо Ранджа төрт бауырдың ең кішісі және Пенджабтағы Ченаб өзенінің жағасындағы Такт Хазара ауылында тұрады. Әкесінің сүйікті ұлы болғандықтан, бауырларынан өзгеше, ол оңай-жеңіл өмір сүріп, флейта тартады («Ванжли» / «Бансури»). Ранджаның әкесі Мауджу Чоудри қайтыс болған соң, Ранджа бауырларымен жер дауындасып, үйінен кетеді. Варис Шахтың жырдағы нұсқасында Ранджа бауырларының әйелдері оған тамақ беруден бас тартқандықтан үйден шығып кетеді. Соңында ол Хиердің ауылына жетеді де, оған ғашық болады. Хиердің әкесі Ранджаға малын бағу жұмысын ұсынады. Хиер Ранджаның флейта тартуына қызығып, ақырында оған ғашық болады. Олар бірнеше жыл бойы жасырын кездеседі, бірақ Хиердің қызғанышпен қараған туысы Кайдо мен оның ата-анасы Чучак және Малки оларды ұстап алады. Хиерді отбасы мен жергілікті молда немесе «Маулви» Саида Хера деген басқа бір еркекке үйленуге мәжбүрлейді.
Heer (Izzat Bibi) is an extremely beautiful woman, born into a wealthy family of Sial tribe while Dheedo Ranjha, who is from Ranjha clan, is the youngest of four brothers and lives in the village of Takht Hazara by the river Chenab in Punjab. Being his father's favourite son, unlike his brothers who have to toil in the lands, he leads a life of ease, playing the flute ('Wanjhli'/'Bansuri'). After the death of Ranjha's father, Mauju Chaudhry, Ranjha has a quarrel with his brothers over land, and leaves his home. In Waris Shah's version of the epic, Ranjha leaves home because his brothers' wives refused to serve him food. Eventually he arrives in Heer's village and falls in love with her. Heer's father offers Ranjha a job herding his cattle. Heer becomes mesmerized by the way Ranjha plays his flute and eventually falls in love with him. They meet each other secretly for several years until they are caught by Heer's jealous uncle, Kaido, and her parents Chuchak and Malki. Heer is forced by her family and the local priest or 'Maulvi' to marry another man named Saida Khera.
Мұрасы мен ықпалы
Хер Ранжа – Ләйлә Мәжнүн және Сасуи Пуннхун сияқты трагикалық махаббат оқиғаларының «Кисса» жанрына жатады. Сюжеті отбасының қарсылығына ұшыраған махаббатты және екі ғашықтың өлімімен аяқталуын қамтитындықтан, бұл оқиға көбінесе Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» пьесасымен салыстырылады.
Heer Ranjha is part of the Qissa genre of tragic love stories, along with tales such as Laila Majnu and Sassui Punnhun. Because its plot involves a romance opposed by family members and ends with the two lovers dying, the story is often compared to the Shakespeare play Romeo and Juliet.
Музыка саласында
Британдық музыкант Бэлли Джагпал өзінің оқиғасына арналған "Ranjha" атты әнін жазды. Британдық музыкант Панжаби MC 2003 жылы шығарған "Jogi" әнінде Хир мен Ранджаның дастанына сілтеме жасайды. Бұл дастан әртүрлі пакистандық әншілер, соның ішінде классикалық/дәстүрлі орындаушы Ғұлам Әли тарапынан орындалды. Хир мен Ранджаның оқиғасы Болливудтың танымал әндерінде де кездеседі, мысалы, Рупеш Кумар Рамның "Квин" ("Queen") фильмінен "Ranjha", Реха Бхардвадж бен Джавед Алидің "Раван" ("Raavan") фильмінен "Ranjha Ranjha" және "Бар Бар Дехо" ("Bare Baar Dekho") фильмінен "Dariya". А.Р.Рахманның "One Love: The Taj Anthem" әнінің мәтінінде Хир мен Ранджаның есімдері айтылады. Сонымен қатар, "Тамаша" (2015) фильмінде олардың махаббат тарихына сілтеме жасалады және Хир есімімен басталатын ән де бар. Алам Лохар Хир дастанын әртүрлі стильде орындауымен танымал және бұл оқиғаны ән түрінде жеткізген алғашқы халықаралық фольклорлық әншілердің бірі. Шафқат Аманат Әлидің 2008 жылғы тұңғыш жеке альбомы "Тәбір" ("Tabeer") құрамындағы "Khaireyan De Naal" әні Хир Ранджаның дастанын баяндайды. 2012 жылғы үнді фильмі "Жаб так хай жан" ("Jab Tak Hai Jaan") әндерінің бірі "Heer" деп аталды. Сондай-ақ, 2018 жылғы үнді фильмі "Race 3" құрамында Хир мен Ранджаға сілтеме жасайтын "Heeriye" әні бар. 2020 жылы танымал үндістандық блогер Bhuvan Bam "Heer Ranjha" әнін жазып, орындады. Ән Үндістан субконтинентіндегі қатыгез әдет-ғұрыптарды бейнелейді және 10 миллионнан астам қаралым жинады. Раф Саперраның 2023 жылғы "Ranjha" синглінде ол Хирдің Ранджаның оралуын күтуін, оның үйленгеннен кейін және Ранджа жоғи болғаннан кейін сезімін көрсетеді.
Bally Jagpal British musician has a song named "Ranjha" dedicated to their story. The British musician Panjabi MC references the tale of Heer and Ranjha in his 2003 song Jogi. It has been sung by various Pakistani singers, including the classical/traditional artist Ghulam Ali. The tale is mentioned in popular Bollywood songs such as "Ranjha" by Rupesh Kumar Ram from the movie Queen ,"Ranjha Ranjha" by Rekha Bhardwaj and Javed Ali from the movie Raavan and "Dariya" from the movie Baar Baar Dekho. The names of Heer and Ranjha have been referred in the song lyrics of "One Love: The Taj Anthem" by A. R. Rahman. Also the movie Tamasha (2015) has some mentioning of their love story and also a song in that same movie starting with Heer's name. Alam Lohar is renowned for reciting Heer in various styles and one of the first international folk singers to bring this story in a song format. The song Khaireyan De Naal from Shafqat Amanat Ali's debut solo album, Tabeer (2008), tells the tale of Heer Ranjha. One of the songs of 2012 Hindi film Jab Tak Hai Jaan has been named "Heer". Also, the 2018 Hindi film Race 3 has a song named "Heeriye" which refers to Heer and Ranjha. In 2020, popular Indian YouTuber Bhuvan Bam wrote and sang "Heer Ranjha". The song depicts the brutal customs of society in the Indian subcontinent and has garnered more than 10 million views. In Raf Saperra's 2023 single "Ranjha", he sings from the perspective of Heer longing Ranjha's return after she is married off and he becomes a jogi.