Кіріспе

Когнитивтік оқытушы – оқушыларға есептерді шешу кезінде кері байланыс беру үшін когнитивтік модельді пайдаланатын интеллектуалды оқыту жүйесінің нақты бір түрі. Бұл кері байланыс студенттерге олардың оқытушы интерфейсіндегі әрекеттерінің дұрыстығын немесе қателігін дереу хабарлайды; алайда, когнитивтік оқытушылар студенттерді орынды келесі қадамдарға жетелеу үшін жағдайға сәйкес кеңестер мен нұсқаулар беруге де қабілетті.

Кіріспе

Когнитивтік оқытушы атауы қазіргі кезде Джон Андерсонның ACT R теориясына негізделген жоғары мектеп математикасы үшін Карнеги Оқу орталығы шығарған интеллектуалды оқыту жүйесінің нақты бір түріне сілтеме жасайды. Дегенмен, когнитивтік оқытушылар бастапқыда 1980 жылдардың басынан бері ACT R теориясын зерттеу мақсатында сынақтан өткізу үшін әзірленген, сондай-ақ компьютерлік бағдарламалау және ғылым сияқты басқа да салалар мен пәндер үшін де қолданылады. Үлгіні іздеу және білімді іздеу әдістері негізінен оқушылардың оқу үдерісін бақылау, оларды проблеманы шешуге дұрыс бағыттау және кері байланыс беру үшін пайдаланылады. Білім беру ғылымдары институты Карнеги когнитивтік оқытушының тиімділігі туралы бірнеше есеп жариялады. 2013 жылғы есепте Карнеги Оқу орталығының оқу бағдарламалары мен когнитивтік оқытушының жоғары сынып оқушыларының математика бойынша үлгеріміне әсері әртүрлі екені анықталды. Есепте когнитивтік оқытушының тиімділігін зерттеген 27 зерттеу тіркелді, ал қорытынды What Works Clearinghouse стандарттарына сай келетін 6 зерттеуге негізделген. Осы 6 зерттеудің ішінде 5-еуі орташадан жоғары оң әсерді көрсетсе, 1 зерттеу статистикалық тұрғыдан маңызды теріс әсерді көрсетті. 2009 жылы Білім беру ғылымдары институты жариялаған тағы бір есепте когнитивтік оқытушы Алгебра I математикалық үлгерімге оң әсер етуі мүмкін екендігі көрсетілді, бұл 14 зерттеудің тек 1-і ғана What Works Clearinghouse стандарттарына сәйкес келуіне негізделген. What Works Clearinghouse стандарттары салыстырмалы түрде көп қатысушыларды, топтарға нақты кездейсоқ түрде тағайындауды және бақылау тобының емдеу алмауын немесе басқа емдеу алуын талап ететінін есте ұстаған жөн. Мұндай тәжірибелік жағдайларды мектептерде қамтамасыз ету қиын, сондықтан білім беру саласындағы зерттеулердің шағын бөлігі ғана осы клирингтік орталықтың стандарттарына сай келеді, тіпті олардың құндылығы жоғары болуы мүмкін.

Төрт компонентті архитектура

Ақылды оқыту жүйелері (ITS) төрт компонентті архитектураға ие: домендік модель, оқушы моделі, оқыту моделі және интерфейс компоненті. Домендік модель оқылуға тиіс доменге қатысты ережелерді, түсініктерді және білімді қамтиды. Ол оқушылардың үлгерімін бағалауға және домендік сарапшылық стандартын белгілеу арқылы олардың қателіктерін анықтауға көмектеседі. Оқушы моделі – ITS-тің орталық компоненті, ол оқушылар туралы білімді қамтиды деп күтіледі: олардың танымдық және эмоционалдық жағдайлары, сондай-ақ олардың оқу барысындағы прогресі. Оқушы моделінің функциясы үш түрлі: оқушыдан және оның туралы деректерді жинау, оқушының білімі мен оқу процесін бейнелеу, оқушының біліміне диагностика жасау және оңтайлы педагогикалық стратегияларды таңдау. Оқыту моделі домендік модель мен оқушы моделінен алынған деректерді оқыту стратегиялары туралы шешімдер қабылдау үшін пайдаланады, мысалы, араласу қажеттігі, немесе қашан және қалай араласу керек. Оқыту моделінің функцияларына оқу материалын ұсыну және мазмұнды жоспарлау кіреді. Интерфейс компоненті оқыту моделінің шешімдерін әртүрлі формаларда көрсетеді, мысалы, Сократ диалогтары, кері байланыс және кеңестер. Оқушылар оқу интерфейсі арқылы оқытушымен өзара әрекеттеседі, ол коммуникация ретінде де белгілі. Интерфейс домендік білім элементтерін ұсынады. Когнитивтік модельді қолданатын оқыту жүйесі когнитивтік оқытушы деп аталады. Когнитивтік модель – студенттерге ұсынылған мәселелерге көптеген шешімдер ұсынатын сарапшы жүйе. Когнитивтік модель әр оқушының күрделі мәселелерді шешу жолын қадағалау үшін қолданылады, бұл оқытушыға қадамдық кері байланыс пен кеңес беруге және оқушының үлгеріміне негізделген оқушының білімінің мақсатты моделін сақтауға мүмкіндік береді.

Танымдық оқытушылар

Когнитивтік оқытушылар оқушы тәжірибе арқылы күрделі мәселелерді шешу дағдысын дамыта отырып, қадамдық нұсқаулық береді. Әдетте, когнитивтік оқытушылар қолдаудың мынадай түрлерін ұсынады: (а) бай және «көрнекті ойлауға» мүмкіндік беретін, жобаланған мәселе шешу ортасы; (б) оқушының орындауы туралы қадамдық кері байланыс; (с) қателерге қатысты нақты кері байланыс хабарламалары; (d) оқушының өтініші бойынша нақты келесі қадам туралы кеңестер және (e) жеке проблеманы таңдау. Оқушының білімін бақылау үшін танымдық модель және екі негізгі алгоритм – модельді іздеу және білімді іздеу қолданылады. Модельді іздеу кезінде когнитивтік оқытушы күрделі мәселелерде танымдық модельді қолдану арқылы оқушының жеке жолын қадағалайды және дереу нақты пікір мен контекстке байланысты кеңестер береді. Білімді іздеу кезінде когнитивтік оқытушы оқушының білімін бағалаудың қарапайым Байес әдісін қолданады және осы оқушы моделін жеке оқушыға арналған тиісті мәселелерді таңдау үшін пайдаланады.

Қолдану және пайдалану

Когнитивтік оқытушылардың алғашқы нақты қолданылуы – жоғары сынып оқушылары қолданған геометриялық дәлелдеу оқытушысы және Карнеги Меллон университетінде колледж студенттерімен LISP оқытушысын пайдалана отырып, компьютер ғылымдары бойынша шағын курс. Мектептерде қолдануға жүйе жасаған алғашқы ұйымдардың бірі – Карнеги Меллон университетінің PACT орталығы. Олардың мақсаты «компьютерлік бағдарламалау, алгебра және геометрия сияқты күрделі салалардағы қиын мәселелерді шешуде студенттерге жеке көмек көрсететін жүйелерді әзірлеу» болды. Алгебра курсы АҚШ Білім министрлігі тарапынан 1-12 сыныптар аралығындағы математикалық білім берудегі бес үздік үлгінің бірі деп танылды. 2005 жылы Карнеги Оқыту 100-ден астам мектепте сынақтан өткізілген орта мектептерге арналған «Альгебраға көпір» атты өнімді шығарды. Когнитивтік оқыту бағдарламалық құралы қазір де қолданылуда. Business Insider Report басылымындағы мақалаға сәйкес, Карнеги Меллон университетінің адам-компьютерлік өзара әрекеттесу және психология профессоры Кен Кодингер мұғалімдердің когнитивтік оқыту бағдарламасын сыныпқа қалай енгізе алатынын түсіндіреді. Ол мұғалімдерге оны компьютерлік лабораторияда немесе сабақтар барысында пайдалануды ұсынады. Когнитивтік оқытушылар студенттің мәселеге қалай жауап бере алатынының көптеген жолын түсінеді, содан кейін көмек қажет болған сәтте көмектеседі. Бұдан өзге, когнитивтік оқытушы студенттің қажеттіліктеріне қарай жаттығуларды өзгерте алады. Когнитивтік оқытуды дамыту бағыты – нақты өндіріс ережелерін оқытуға арналған бағдарламалық құралды жобалау, оқу бағдарламасының мазмұнын дамыту емес. Көп жылдық сынақтар мен жақсартуларға, оқу мақсаттарын жетілдіруге қарамастан, жасаушылар оқу бағдарламасын анықтау үшін негізінен сыртқы көздерге сенеді. Практикалық тұрғыдан алғанда, дизайнерлер оқушыларды оқыту және қолдау үшін әдістердің белгілі бір жиынтығынан таңдауға тиіс. Әдістердің, ұсынымдардың және кеңестердің шектеулі таңдауы кейбір оқушыларға көмектесуде тиімді болуы мүмкін, бірақ басқалары қолданып жүрген әдістермен қақтығысуы мүмкін.