Америкадағы румындар

Кіріспе

АҚШ-тағы этникалық топтар. Langs = американдық ағылшын және румын тілдері. Rels = негізінен румындық православие, румындық грек католицизмі, римдік католицизм, иудаизм және протестантизммен байланысты шағын топтар. Related = румын канадалықтары, еуропалық американдықтар, молдавандық американдықтар.

Румын американдықтары (Români Americani) – румын тегі бар американдықтар. 2017 жылғы АҚШ халық санағына сәйкес, 478 278 америкалық румынды бірінші немесе екінші тегі ретінде көрсеткен. Сонымен қатар, румын еврей тегі бар адамдардың да саны көп, шамамен 225 000-ға жуық.

Тарих

Қазіргі АҚШ-қа келген алғашқы румындық Самуэль Дамиан (сонымен қатар Домиен деп те жазылады), бұрынғы дін қызметкері. Самуэль Дамианның есімі 1748 жылы Оңтүстік Каролина газетінде жарияланғанда айтылады, онда ол электр көрсетулерін өткізуді жоспарлап, халықты қатысуға шақырған. Бенджамин Франклиннің 1753 және 1755 жылдары жазған хаттары екеуінің кездесіп, электр туралы пікір алмасқандарын куәландырады. Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында офицер болған бірнеше румындар болды, олардың ішінде 15-ші Айова жаяу әскер полкінің командирі бригада генералы Джордж Помуц, Крос-Кейс шайқасында соғысып, қаза тапқан капитан Николае Дунка және 5-ші Нью-Йорк ерікті жаяу әскер полкінің капитаны Евгений Гика Команести. Сондай-ақ, 1898 жылғы испан-американ соғысында шайқасқан румындық сарбаздары да болды. Осы иммигранттардың көпшілігі, әсіресе Трансильвания мен Банаттан келгендер, австро-венгрлік үкіметтің билігінде болғандықтан экономикалық қиындықтар мен мажар билеушілерінің саясатынан туған мәжбүрлі ассимиляция салдарынан өз туған жерлерін тастап кетті. Олар негізінен Пенсильвания мен Делавэрдегі өнеркәсіптік орталықтарда, сондай-ақ Ұлы көлдер маңындағы Кливленд, Чикаго және Детройт сияқты аймақтарда қоныстанды. Румынияның Ескі Корольдігінен келгендердің көпшілігі еврейлер болды, олардың көпшілігі Нью-Йоркте қоныстанды. Олардың танымал ұйымдарының бірі – Американың Біріккен Румындық Яхудилері. 1881–1914 жылдар аралығында 75 000 румындық еврей АҚШ-қа көшіп кетті. Соғыс аралық кезеңде Румыниядағы экономикалық дамудың нәтижесінде АҚШ-қа румындардың көшіп келуі азайды, бірақ фашизмнің күшеуінен кейін АҚШ-қа еврейлердің көшіп келуі көбейді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-қа румындардың көшіп келуі қайтадан артты. Бұл жолы олар негізінен Калифорния, Флорида және Нью-Йоркте қоныстанды, және олар Румынияның барлық аймақтарынан келді. 1989 жылы коммунизм құлағаннан кейін Румынияның эмиграциялық саясатының жеңілдеуіне байланысты АҚШ-қа румындардың саны көбейді (коммунистік билік кезінде шекаралар ресми түрде жабық болған, бірақ кейбір адамдар көшіп кетуге қол жеткізді, оның ішінде АҚШ-қа да). 1990 жылдары Нью-Йорк пен Лос-Анджелес румындық эмигранттар үшін ең танымал бағыттар болды.

The first Romanian known to have been to what is now the United States was Samuel Damian (also spelled Domien), a former priest. Samuel Damian's name appears as far back as 1748, when he placed an advertisement in the South Carolina Gazette announcing the electrical demonstrations he planned to give and inviting the public to attend. Letters written in 1753 and 1755 by Benjamin Franklin attest to the fact that the two had met and had carried on discussions concerning electricity. There were several Romanians who became officers in the Union Army during the American Civil War, including Brevet Brigadier General George Pomutz, commander of the 15th Iowa Infantry Regiment, Captain Nicolae Dunca, who fought and died in the Battle of Cross Keys, and Captain Eugen Ghica Comănești, of the 5th New York Volunteer Infantry. There were also several Romanian soldiers who fought in the Spanish–American War in 1898. The majority of these immigrants particularly those from Transylvania and Banat that were under Austro Hungarian rule left their native regions because of economic depression and forced assimilation, a policy practiced by Hungarian rulers. They settled mostly in the industrial centers in Pennsylvania and Delaware as well as in areas around the Great Lakes such as Cleveland, Chicago, and Detroit. The migrants from the Romanian Old Kingdom were mostly Jews, most of whom settled in New York. One of their prominent organizations was the United Rumanian Jews of America. 75,000 Romanian Jews emigrated in the period 1881–1914, mostly to the United States. During the interwar period, the number of ethnic Romanians who migrated to the U. S. decreased as a consequence of the economic development in Romania, but the number of Jews who migrated to the U. S. increased, mostly after the rise of the fascism. After World War II, the number of Romanians who migrated to the United States increased again. This time, they settled mostly in California, Florida and New York and they came from throughout Romania. After the Fall of Communism in 1989, increased numbers of Romanians moved to the United States, taking advantage of the new relaxation of Romania's emigration policies (during the communist rule, the borders were officially closed, although some people managed to migrate, including to the United States). In the 1990s, New York and Los Angeles were favorite destinations for Romanian emigrants.

Румыния мен АҚШ қарым-қатынастары

АҚШ Румыниямен дипломатиялық қарым-қатынасты 1880 жылы, Румыния тәуелсіздік алғаннан кейін орнатты. Екі ел 1941 жылы Румыния АҚШ-қа соғыс жариялағаннан кейін дипломатиялық байланыстарды үзді және 1947 жылы оларды қайта жаңартыды. Румыния коммунистік үкімет билігінде болған кезде суық соғыс кезеңінде қарым-қатынастар шиеленісті болып қалды. Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде суық және шиеленіскен АҚШ-тың Румыниямен екіжақты қарым-қатынасы 1960 жылдардың басында американдық мүліктік талаптарды ішінара реттеу туралы келісімге қол қою арқылы жақсара бастады. Мәдени, ғылыми және білім беру бағдарламалары іске қосылды, ал 1964 жылы екі елдің өкілдіктері толыққанды елшіліктерге дейін көтерілді. 2005 жылдың наурызында президент Траян Бэсеску алғашқы ресми сапарымен Вашингтонға барып, президент Буш, мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс, қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд және басқа да жоғары лауазымды АҚШ шенеуніктерімен кездесті. 2005 жылдың желтоқсанында министр Райс Бухарестке барып, президент Бэсескумен кездесті және АҚШ әскерлеріне румыниялық әскери базаларды бірлесіп пайдалануға мүмкіндік беретін екіжақты қорғаныс ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойды. Алғашқы сынақ 2007 жылдың тамыз-қазан айларында Михаил Когэлничану әуе базасында өтті.

Румындық американдық мәдениет

Румын мәдениеті американдық мәдениетпен қатар өріліп, румын туған американдықтар американдық мәдениетті қабылдаса, ал американдықтар румындық мұраларын сақтап келеді. Румын мәдениетін румын музыкасы, газеттер, шіркеулер, мәдени ұйымдар мен топтар сияқты түрлі көріністерде көруге болады, мысалы, Румын-Америка Конгресі немесе Дөңгелек үстел қоғамы NFP. Румын православие шіркеуі мен Румын грек-католик шіркеуі негізіндегі дін, АҚШ-та румындықтардың маңызды іздерін қалдырады, олардың шіркеулері елдегі дерлік барлық ірі қалаларда кездеседі. АҚШ-тың кейбір аймақтарында румын қауымдастықтары бірнеше буын бұрын (19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында) құрылған, мысалы, Ұлы көлдер аймағында; ал Калифорния және Флорида сияқты басқа аймақтарда румын қауымдастықтары, әсіресе, 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында көшіп келген румындардың есебінен қалыптасқан. 1989 жылдан кейін көптеген румындар Нью-Йорк пен Лос-Анджелес қалаларына қоныс аударды. Румындықтардың ең танымал тағамдарының бірі – пастрама.

Румыния-Америка сауда палатасы

Румын-американдық сауда палатасы – Румыния мен Америка Құрама Штаттары арасындағы сауданы және инвестицияларды дамытатын екіжақты сауда және инвестициялық ұйым. Штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан. Палата румындық және американдық компаниялардан тұрады және Нью-Йорк, Вашингтон, Флорида, Калифорния және Орта Батыс аймақтарында белсенді бөлімшелері бар. Ол 1990 жылдың ақпанында құрылған және 2010 жылы құрылғанына 20 жыл толуын атап өтеді. RACC кең ауқымды іс-шаралар, қызметтер ұйымдастырады және Америка Құрама Штаттарындағы Екіұлттық Еуропалық сауда палаталарының мүшесі болып табылады, оның құрамына Еуроодақтың ірі мүше мемлекеттерінің көптеген екіжақты сауда палаталары кіреді.