Кіріспе

Румыниядағы Шығыс Православ шіркеуі (Румыния Патриархаты ретінде) Мирон Кристея, Фердинанд I
| құрылған күні =
| құрылған жері =
| тәуелсіздік = 1865
| қайта бірігу =
| тану = 25 сәуір 1885 (Автокефальді митрополия) 1925 (Автокефальді Патриархат)
| бөлінген =
| тармақталған =
| бірігу =
| сіңірілген = Румындық грек-католик шіркеуі (1948)
| бөліністер = Көне күнтізбелік румындық православие шіркеуі (1925) Румыния Евангелиялық шіркеуі (1927) Румындық грек-католик шіркеуі (1990)
| біріктірілген =
| жойылған =
| қауымдар түрі =
| қауымдар =
| мүшелері = Румынияда 16 367 267; Молдавияда 720 000. Румыния армиясындағы православие шіркеуінің пасторы еврей-большевик мифін таратуға ықпал етті. Румынияның Приднестровье аймағын басып алуы ерекше жағдай болды. 1941 жылдың 15 тамызында Киелі Синод Днестрден арғы жағындағы румындықтар басып алған аумақтарда жаңа епископтық емес, миссионерлік қызмет құрды. Кеңес атеистік үкіметі орыс православие шіркеуін жойды және румын православие шіркеуі жергілікті халықты "қайта евангелизациялауды" өз міндеті деп санады деген болжам бар. Бұл іске архимандрит Иулий Скрибан жетекшілік етті. 1942 жылы Миссия Экзархатқа айналды және Визарион Пуиу басқарды. Көптеген миссионерлер бұрын "Темір гвардияның" мүшелері болған, ал кейбіреулері 1941 жылғы көтерілістен кейін оңалту іздеді. Еврей халқына қарсы зорлық-зомбылық кең таралған және православие дін қызметкерлерінің оған қатысып, пайда табуы туралы көптеген хабарлар бар. 1944 жылы Визарион Пуиу нацистік Германияға, содан кейін соғыстан кейін Батысқа қашып кетті. Румынияда ол соғыстан кейін қатысусыз сотталып, айыпталды. Соғыстан кейін Приднестровьеде белсенді болған көптеген дін қызметкерлері де сотталды, бірақ коммунистік прокурорлар еврейлерді қудалауды тікелей тергеудің орнына, көбінесе "Темір гвардиямен" байланыстарды іздеді. Румын православие шіркеуінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне қатысты тарихи дәлелдер көбінесе айыптаушы, бірақ бірнеше ерекшеліктер бар. Буковина митрополиті Тит Симедрия еврей халқының пайдасына араласып, көмек көрсеткен екі жоғары дәрежелі епископтың бірі болды, екіншісі – Трансильвания митрополиті Николай Балан. Сондай-ақ, Симедрияның митрополиттік кешенінде еврей отбасын жасырғаны туралы мәліметтер бар. Георге Петре Криве-Озероде еврейлерді құтқарғаны үшін "Ұлттар арасындағы Адал" атағына ие болды. Петре 1943 жылы тұтқындалып, әскери сотқа берілді, бірақ 1944 жылы дәлелдердің жетіспеуіне байланысты босатылды. 1944 жылдың 23 тамызында король Михаилдың төңкерісінен кейін Румыния жақындығын өзгертті. Төңкеріске коммунистер қолдау көрсетті; Кеңес Одағына қарсы және коммунистік идеологияға қарсы риторикасымен танымал болған шіркеу енді қиын жағдайда қалды. Патриарх Никодим бұрынғы диктатураны айыптаған пасторлық хат жазды, 30-шы жылдардағы және соғыс кезіндегі оқиғалар үшін немістерді кінәлады және Румынияның әрқашан "саяси, мәдени және діни қарым-қатынастары жақсы" болған "Шығыстан келген қуатты көршісін" мақтады. 1944 жылдан бастап, тіпті 1945 жылы Петру Гроза Кеңес Одағының қолдауымен премьер-министр болғаннан кейін, шіркеу жаңа саяси жағдайға бейімделуге тырысты. 1945 жылдың тамызында БОР-да Киелі Синодтың хаты жарияланды. Онда соғыстың қасіреттері үшін немістер кінәланды және православие шіркеуі демократияны үнемі қолдап келгені айтылды. Румыния армиясы "еліміздің нағыз жауына қарсы соғыста батыл кеңес әскерлерімен" біріккені үшін де мақталды. Соңында православиелік жамағат жаңа үкіметті толық қолдауға шақырылды. Кейін сол жылы BOR епископ Антим Ника және Теодор Манолаше авторлық құқығында екі ұзақ мақала жариялады. Екі мақала да Холокост туралы айтты және Румыния православие шіркеуін еврейлерді құтқарушы ретінде көрсетті.

Коммунистік кезең

Румыния 1947 жылы ресми түрде коммунистік мемлекетке айналды. Діни және мемлекеттік архивтерге қол жеткізу шектеулі. Қазіргі уақытта мемлекет дін қызметкерлерінің, дьякондардың және басқа да діни лауазымдардағы адамдардың жалақысын төлеуге, зейнеткерлік жасқа шыққан дін қызметкерлерінің зейнетақысын төлеуге, сондай-ақ шіркеу қызметкерлерінің шығындарын қамтамасыз етеді. Православ шіркеуі үшін жалақыға жұмсалатын қаражат 100 миллион евродан астам, ал шіркеу мүлігін салу және жаңартуға қосымша миллиондар жұмсалады. Бұл Румыниядағы барлық мемлекеттік танылған діндерге қатысты. Мемлекет сонымен қатар шіркеу құрылысына және нысандарды күтіп-ұстауға қолдау көрсетеді, православиелік приходтарға басымдық беріледі. Православ семинариялары мен колледждерінің барлық шығындарын мемлекет қаржыландырады, оның ішінде мұғалімдер мен профессорлардың жалақысын, олар еңбекақысы үшін мемлекеттік қызметкерлер саналады. Коммунизм құлағаннан бері Грек католик шіркеуінің басшылары Шығыс католик қауымы мәдени және діни тұрғыдан жойылу қаупінде тұр деп мәлімдеді: Грек католик шіркеулерінің Шығыс православие шіркеуінің өкілдері тарапынан жойылғаны айтылуда, бұл әрекеттер Румыния билігі тарапынан қолдауға ие және қабылданады. Шіркеу 2018 жылы өткен референдумда бір жынысты некеге тыйым салуды ашық түрде қолдады. Шіркеу гомосексуализмді күнә және табиғатқа қайшы деп санайды.

Молдова Республикасында

Румын православие шіркеуінің Молдавиядағы аз бөлігіне билігі бар, олар Бессарабия митрополиясына жатады, ал көпшілігі Кишинев және бүкіл Молдова митрополиясына қарасты, ол Мәскеу патриархатының құзырында. 2001 жылы Страсбургтегі Еуропалық адам құқықтары сотында Молдова үкіметіне қарсы маңызды сот жеңісіне қол жеткізді. Бұл, қазіргі саяси мәселелерге қарамастан, Бессарабия митрополиясының 1927 жылдан 1944 жылға дейін таратылған Бессарабия және Хотин митрополиясының "заңды мұрагері" ретінде танылғанын білдіреді, оның канондық территориясы 1947 жылы Ресей православие шіркеуінің Мәскеу патриархатының билігіне берілген.

Ұйым

Румыния Православие шіркеуі Румыния Патриархаты нысанында ұйымдастырылған. Румыния Православие шіркеуінің ең жоғарғы иерархиялық, каноникалық және догматикалық билігі – Киелі Синод. Румынияда алты Православие митрополиясы, он архиепископтық және он бес епископтық бар, сондай-ақ он екі мыңнан астам дін қызметкерлері мен дьякондар, ежелгі құрбандық алтарьларының қызметшілері, шіркеулерде, монастырьларда және әлеуметтік орталықтарда қызмет етеді. Ел ішінде шамамен 400 монастырь бар, онда 3500 монах және 5000 қарындас қызмет етеді. Румыниядан тыс жерде үш диаспоралық митрополия және екі диаспоралық епископтық жұмыс істейді. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, Румынияда он бес теологиялық университет бар, онда он мыңнан астам студент (олардың кейбіреулері Бессарабия, Буковина және Сербиядан румын стипендияларын алған) теологиялық мамандық бойынша білім алуда. Румынияда Румыния Православие сенушілері үшін 14 500-ден астам шіркеу (дәстүрлі түрде "lăcașe de cult" немесе ғибадат үйлері деп аталады) бар. 2002 жылғы мәліметтер бойынша, олардың шамамен 1000-ы салынып немесе қайта жаңартылып жатыр.

Белгілі теологтар

Думитру Станьоле (1903-1993) – Шығыс христиандық жүйелі теологияның барлық маңызды салаларында кеңінен жазған, XX ғасырдың ең көрнекті православие теологтарының бірі саналады. Оның теологиядағы тағы бір маңызды еңбегі – 45 жылдық, православие руханилығына арналған, «Румын Филокалиясы» деп аталатын толық жинақ. Бұл жинақ классикалық Византия авторларының еңбектерін қамтиды, оны ол грек тілінен редакциялап, аударған. Сихастрия монастырының ақсақалы, архимандрит Клеопа Илье (1912-1998) – қазіргі Румыния православиелік монастырлық руханилығының ең өкілді әкелерінің бірі деп есептеледі. Митрополит Бартоломей Анания (1921-2011) 1993 жылдан қайтыс болғанға дейін Клуж, Альба, Кришана және Марамуреш митрополиті қызметін атқарды.