Кіріспе

Австралиядағы ұлттық парк – Грампиан ұлттық паркі, көбінесе Грампиан деп аталады, Австралияның Виктория штатындағы Грампиан аймағында орналасқан. Жардваджали тайпасы бұл тау тізбегін Гариверд деп атаған. Ұлттық парк Батыс тас жолында және Гленелг тас жолында, Мельбурнның батысында және Аделаиданың шығысында жатыр. 1984 жылғы 1 шілдеде ұлттық парк деп жарияланған бұл парк, 2006 жылғы 15 желтоқсанда өзінің көрнекті табиғи сұлулығы мен Оңтүстік-Шығыс Австралиядағы аборигендердің тас өнері ескерткіштерінің ең байларының бірі болғандығы үшін Ұлттық мұра тізіміне енгізілді. Грампиан құмтастан тұратын әсерлі тау тізбектерімен ерекшеленеді. Гариверд аймағында штаттың барлық тас суреттерінің шамамен 90% орналасқан.

Этимология

Еуропалық отарлау кезінде Грампиан тауларының бірнеше жергілікті атауы болған, соның бірі – батыс Кулин тіліндегі Гариверд. Бұл аймақта тұрған Мукжараваинт, Жардваджали және Джаб Вуррунг халықтарының 90 пайызы лексикасының көп бөлігін ортақ пайдаланған. Тарихшы Бенджамин Уилкинің мәліметінше, Гариверд атауы алғаш рет 1841 жылы жазылған, оны Жардваджали тілінде сөйлейтін адамнан Абборигендердің бас қорғаушысы Джордж Август Робинсон «Курреуэрт» деп түсірген. Джаб Вуррунг немесе Джаргурд Вуррунг тілінде сөйлейтіндерден шығысқа қарай «Грампиан тауларының жері – Эревуррр» деп жазған, бұл, әдетте, Гаривердті дұрыс естімеудің нәтижесі болса керек. Гариверд атауының басқа да жазылу түрлеріне Кова, Гова және Гар – тік тауды білдіретін жалпы сөздер жатады. Викторияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Дауурд Вуррунг тілінде сөйлейтіндер бұл тауларды Муррайбуггум деп атаса, ал Ватурунг (Ватауронг) тілінде сөйлейтіндер Толотмутго деген атты қолданған. Екі жылдық кеңесу процесінен кейін 1991 жылы парк Грампианс (Гариверд) ұлттық паркі деп қайта аталды, бірақ бұл шешім дау тудырды және 1992 жылы Кеннетт үкіметі сайланғаннан кейін күшін жойды. 1998 жылғы Географиялық жер-атаулар заңы географиялық нысандардың екі атауын қайта орнатып, одан кейін парк ішінде Жардваджали және Джаб Вуррунг тіліндегі тас өнер орындары мен ландшафт ерекшеліктеріне сүйене отырып, қолданысқа енгізілді. Австралияның Ұлттық мұра тізімі «Грампиан ұлттық паркі (Гариверд)» деп көрсетеді. Сильверстоун формациясының ірі құрылымы мен жіңішке қабаттары, сондай-ақ бетіндегі толқындар шамамен 400 миллион жыл бұрын сақталғанға дейін эстуарияның арғы жағында болған деп саналады. Оңтүстік мұхиты тау жотасының солтүстік және батыс жиектеріне шамамен 40 миллион жыл бұрын жеткен, ал таудан келген шөгінділер қазір Кіші шөл ұлттық паркі болып табылатын теңіз түбін құрады. Ең биік шыңы – Вильям тауы. Паркте Маккензи шарлауы сияқты көптеген шарлауықтар бар, оларға жақсы дамыған жол желісі арқылы оңай жете аласыз.

Климат

Викторияның қашықтағы батысындағы ашық шың болғандықтан, Уильям тауында жыл бойы ең жоғары температура ерекше төмен болады. Қысқы бұлт жамылғысы тым тығыз; шілде айындағы жауын-шашын 26 күнге жетеді, ал жылдық жалпы саны – 216 күн, бұл Австралия материгіндегі кез келген жер үшін ең жоғары көрсеткіш болуы мүмкін. Жыл бойы қар жиі және көп жауады. Тіпті жаз айларында да күндізгі ең жоғары температура бір таңбалы саннан асып түсуге тырысады, ал мұндай күндері түстен кейінгі және ортаңғы оқулар 2022 жылғы желтоқсан айы сияқты ерекше жағдайларда жақын болуы мүмкін. Жаздың (ақпан) ең жоғары мезгілінде жауын-шашынның орташа мөлшері төмен болғандықтан, бұл шың суық Жерорта теңізі климаты деп жіктеледі.

Демалыс

Гариверд және Грампиан ұлттық паркі XIX ғасырдың ортасынан бері демалыс пен туризм үшін танымал мекен болып келген. Уилкиенің сөзінше, жақын орналасқан Стауэлл, Арарат және Дункельд қалаларына теміржол желілерінің созылуы XX ғасырдың басында таулардың танымалдылығының артуына ықпал еткен маңызды фактор болды; сондай-ақ, 1920 жылдары жеке көліктердің көбеюі және тауларда туристік жолдардың салынуы да елеулі рөл атқарды.

Ұшу

Вильям тауы желкенділер қауымдастығында "Грампиан толқыны" деп белгілі, бұл ауа райы құбылысы кейде желкенді ұшқыштарға 28000 фут (8534 метр) дейін, яғни өте биікке көтерілуге мүмкіндік береді. Бұл құбылыс көбінесе мамыр, маусым, қыркүйек және қазан айларында болады, осы кезде батыстан күшті желдер тау тізбегіне тік бұрышпен соғылып, кең ауқымды тұрақты толқын тудырады.

Тау-кенге көтерілу

Грампиандар 1960 жылдары құрылған алғашқы бағыттармен әйгілі тау шаңғысы және альпинизм мекени болып табылады. Әлемдік деңгейдегі альпинистерді қызықтыратын "Өмір доңғалағы" (V15 / 35) және "Грув Пойызы" (33) сияқты танымал бағыттар бар. Австралиялық саяхатшы Джон Мьюр Грампиандарды Арапилеспен бірге қолжетімділік, климат және тау жыныстарының үйлесімі тұрғысынан жақын нәзік деп санайды. 2019 жылдың наурыз айында Парк Виктория мәдени және экологиялық алаңдаушылықтарға байланысты альпинизм аймақтарының 30% жапты, атап айтқанда, ілмектер орнату, бор таңбалары және өсімдіктер арқылы кіру жолдары жасау. Бұл боулдеринг бағыттарының 70% және спорттық альпинизмнің 50% жабылуына әкелді. Альпинистер Парк Викторияны залалды жоғары бағалауда және оларды "табиғи одақтастары" болып табылатын жергілікті халыққа қарсы қою арқылы қатаң әрекет етуде айыптады. Джон Мьюр және танымал австралиялық таушы Тим Маккартни Снейп Парк Викторияның жағдайды басқаруын сынады, Мьюр: "Альпинистер есепке алынбады", ал Маккартни Снейп: "Бұл басқару тәсілі дұрыс емес. Бұл Австралияның табиғи жерлерді басқаруындағы бір кемшілік" деді. Тасманияның танымал жолдарынан шабыттанған бұл жол 13 күнге есептелген және парктің барлық ұзындығын кесіп өтеді. Ол 2021 жылдың 12 қарашасында ресми түрде ашылды. Бір күндік саяхатшылар үшін ең танымал орын – Холлз Гэпке жақын орналасқан "Ғажайыптар елі". Жазда таулар өте ыстық және құрғақ болуы мүмкін. Қыс және көктем – серуендеуге ең қолайлы уақыт. "Ғажайыптар елі" аймағында "Пинаклға" апаратын жолдардың біріндегі "Ғажайыптар елі шеңбері" бойында "Ұлы каньон" орналасқан. Көктемде Грампианның жабайы гүлдері көшбасшылық тартады. "Викторияның бағы" деп аталатын Грампиандар 975 жергілікті өсімдік түріне (оның ішінде 75-тен астам орхидея түріне) мекенжай болып табылады, бұл Виктория флорасының үштен бірін құрайды, және осы түрлердің көптегені тек Грампиандарда ғана кездеседі, соның ішінде Австралиядағы ең сирек кездесетін лилиялардың бірі – Грампиан шүберек балдағы (Borya mirabilis).

Тамақ пен шарап фестивалі

Грампиан ұлттық паркі Австралиядағы ең ұзақ тарихы бар тамақ және шарап фестивальдерінің бірі – «Грампиан жүзімінің қашуы» фестиваліне отан. Бұл фестиваль әр жыл сайын мамыр айының бірінші демалыс күндері Холлс Гэпте өтіп тұрады. 1992 жылы бастау алған «Грампиан жүзімінің қашуы» Виктория штатының ең маңызды іс-шараларының бірі болып саналады және 100-ден астам жергілікті шеберлердің тамақ және шарап өнімдерін, тікелей музыка мен отбасылық демалыс ұсынады.

Табиғи апаттар

2006 жылдың қаңтар айында Грампиан ұлттық паркінің шамамен 50 пайызы үлкен өрттен зардап шекті. Ұзақ өтпей, қалпына келтірудің алғашқы белгілері көрінді, мысалы, эвкалипт ағаштарының жаңадан өсуі. Көптеген ағаштарда эпикормдық өсім байқалады, яғни ағаш діңінің бүкіл ұзындығы бойында, түбіне дейін жас бүршіктер қайтадан өсіп шығады. 5 жыл өткен соң, 2011 жылдың қаңтар айында су тасқыны болды, нәтижесінде Грампиан ұлттық паркінің бір бөлігі бірнеше айға жабылды.