Австралиядағы Ұлттық саябақ – Грампьянс (Gariwerd). Табиғи сұлулығымен, ежелгі аборигендер суреттерімен танымал. Мельбурн мен Аделаида арасында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиядағы ұлттық парк – Грампиан ұлттық паркі, көбінесе Грампиан деп аталады, Австралияның Виктория штатындағы Грампиан аймағында орналасқан. Жардваджали тайпасы бұл тау тізбегін Гариверд деп атаған. Ұлттық парк Батыс тас жолында және Гленелг тас жолында, Мельбурнның батысында және Аделаиданың шығысында жатыр. 1984 жылғы 1 шілдеде ұлттық парк деп жарияланған бұл парк, 2006 жылғы 15 желтоқсанда өзінің көрнекті табиғи сұлулығы мен Оңтүстік-Шығыс Австралиядағы аборигендердің тас өнері ескерткіштерінің ең байларының бірі болғандығы үшін Ұлттық мұра тізіміне енгізілді. Грампиан құмтастан тұратын әсерлі тау тізбектерімен ерекшеленеді. Гариверд аймағында штаттың барлық тас суреттерінің шамамен 90% орналасқан.
a national park in Australia
The Grampians National Park commonly referred to as the Grampians, is a national park located in the Grampians region of Victoria, Australia. The Jardwadjali name for the mountain range itself is Gariwerd. The national park is situated between and on the Western Highway and on the Glenelg Highway, west of Melbourne and east of Adelaide. Proclaimed as a national park on 1 July 1984, the park was listed on the National Heritage List on 15 December 2006 for its outstanding natural beauty and being one of the richest Aboriginal rock art sites in south eastern Australia. The Grampians feature a striking series of mountain ranges of sandstone. The Gariwerd area features about 90% of the rock art in the state.
Этимология
Еуропалық отарлау кезінде Грампиан тауларының бірнеше жергілікті атауы болған, соның бірі – батыс Кулин тіліндегі Гариверд. Бұл аймақта тұрған Мукжараваинт, Жардваджали және Джаб Вуррунг халықтарының 90 пайызы лексикасының көп бөлігін ортақ пайдаланған. Тарихшы Бенджамин Уилкинің мәліметінше, Гариверд атауы алғаш рет 1841 жылы жазылған, оны Жардваджали тілінде сөйлейтін адамнан Абборигендердің бас қорғаушысы Джордж Август Робинсон «Курреуэрт» деп түсірген. Джаб Вуррунг немесе Джаргурд Вуррунг тілінде сөйлейтіндерден шығысқа қарай «Грампиан тауларының жері – Эревуррр» деп жазған, бұл, әдетте, Гаривердті дұрыс естімеудің нәтижесі болса керек. Гариверд атауының басқа да жазылу түрлеріне Кова, Гова және Гар – тік тауды білдіретін жалпы сөздер жатады. Викторияның оңтүстік-батыс жағалауындағы Дауурд Вуррунг тілінде сөйлейтіндер бұл тауларды Муррайбуггум деп атаса, ал Ватурунг (Ватауронг) тілінде сөйлейтіндер Толотмутго деген атты қолданған. Екі жылдық кеңесу процесінен кейін 1991 жылы парк Грампианс (Гариверд) ұлттық паркі деп қайта аталды, бірақ бұл шешім дау тудырды және 1992 жылы Кеннетт үкіметі сайланғаннан кейін күшін жойды. 1998 жылғы Географиялық жер-атаулар заңы географиялық нысандардың екі атауын қайта орнатып, одан кейін парк ішінде Жардваджали және Джаб Вуррунг тіліндегі тас өнер орындары мен ландшафт ерекшеліктеріне сүйене отырып, қолданысқа енгізілді. Австралияның Ұлттық мұра тізімі «Грампиан ұлттық паркі (Гариверд)» деп көрсетеді. Сильверстоун формациясының ірі құрылымы мен жіңішке қабаттары, сондай-ақ бетіндегі толқындар шамамен 400 миллион жыл бұрын сақталғанға дейін эстуарияның арғы жағында болған деп саналады. Оңтүстік мұхиты тау жотасының солтүстік және батыс жиектеріне шамамен 40 миллион жыл бұрын жеткен, ал таудан келген шөгінділер қазір Кіші шөл ұлттық паркі болып табылатын теңіз түбін құрады. Ең биік шыңы – Вильям тауы. Паркте Маккензи шарлауы сияқты көптеген шарлауықтар бар, оларға жақсы дамыған жол желісі арқылы оңай жете аласыз.
At the time of European colonisation, the Grampians had a number of indigenous names, one of which was Gariwerd in the western Kulin language of the Mukjarawaint, Jardwadjali, and Djab Wurrung people, who lived in the area and who shared 90 per cent of their vocabulary. According to historian Benjamin Wilkie, the name Gariwerd was first written down in 1841, taken from a Jardwadjali speaker by the Chief Protector of Aborigines, George Augustus Robinson, as Currewurt. From speakers of the Djab Wurrung language or Djargurd Wurrung language, to the east, he recorded "Erewurrr, country of the Grampians" – likely a mishearing of Gariwerd. Recorded variations on Gariwerd include Cowa, Gowah, and Gar – generic words for a pointed mountain. Dhauwurd Wurrung language speakers from the south west coast of Victoria called the mountains Murraibuggum, while Wathawurrung (Wathaurong) speakers used the name Tolotmutgo. After a two year consultation process, the park was renamed Grampians (Gariwerd) National Park in 1991, but that proved controversial and was reversed after the election of the Kennett government in 1992. The 1998 Geographic Place Names Act reinstated the dual naming of geographical features, and that has been subsequently adopted in the park, based on Jardwadjali and Djab Wurrung names for rock art sites and landscape features, with the Australian National Heritage List referring to "Grampians National Park (Gariwerd)". The coarse grain and fine lamination of the Silverstone Formation, along with undulations at the surface, is thought to have been an estuarine backwater before becoming preserved around 400 million years ago. The Southern Ocean reached the base of the northern and western edges of the mountain range about 40 million years ago, the deposition from the range forming the sea floor which is now Little Desert National Park. The highest peak is Mount William at Numerous waterfalls, such as Mackenzie Falls, are found in the park and are easily accessible via a well developed road network.
Климат
Викторияның қашықтағы батысындағы ашық шың болғандықтан, Уильям тауында жыл бойы ең жоғары температура ерекше төмен болады. Қысқы бұлт жамылғысы тым тығыз; шілде айындағы жауын-шашын 26 күнге жетеді, ал жылдық жалпы саны – 216 күн, бұл Австралия материгіндегі кез келген жер үшін ең жоғары көрсеткіш болуы мүмкін. Жыл бойы қар жиі және көп жауады. Тіпті жаз айларында да күндізгі ең жоғары температура бір таңбалы саннан асып түсуге тырысады, ал мұндай күндері түстен кейінгі және ортаңғы оқулар 2022 жылғы желтоқсан айы сияқты ерекше жағдайларда жақын болуы мүмкін. Жаздың (ақпан) ең жоғары мезгілінде жауын-шашынның орташа мөлшері төмен болғандықтан, бұл шың суық Жерорта теңізі климаты деп жіктеледі.
Due to being an exposed peak in the far west of Victoria, Mount William features especially cool maximum temperatures throughout the year. Winter cloud cover is profound; with an extraordinary 26 days of precipitation in July, constituting an annual total of 216 days—quite possibly the highest figure of any site in mainland Australia. Snowfalls are both frequent and heavy throughout the year. Daily maximum temperatures can struggle above the single digits even in summer, and on such days the afternoon and mid day readings can be near to in extreme cases such as in December 2022. The peak can be classed as a cold Mediterranean climate on account of high summer (February) only averaging of rainfall.
Демалыс
Гариверд және Грампиан ұлттық паркі XIX ғасырдың ортасынан бері демалыс пен туризм үшін танымал мекен болып келген. Уилкиенің сөзінше, жақын орналасқан Стауэлл, Арарат және Дункельд қалаларына теміржол желілерінің созылуы XX ғасырдың басында таулардың танымалдылығының артуына ықпал еткен маңызды фактор болды; сондай-ақ, 1920 жылдары жеке көліктердің көбеюі және тауларда туристік жолдардың салынуы да елеулі рөл атқарды.
Gariwerd and the Grampians National Park has been a popular destination for recreation and tourism since the middle of the nineteenth century. According to Wilkie, the extension of railways to nearby Stawell, Ararat and Dunkeld were an important factor in the mountains' increasing popularity in the early twentieth century; growing car ownership and the construction of tourist roads in the ranges during the 1920s were also significant.
Ұшу
Вильям тауы желкенділер қауымдастығында "Грампиан толқыны" деп белгілі, бұл ауа райы құбылысы кейде желкенді ұшқыштарға 28000 фут (8534 метр) дейін, яғни өте биікке көтерілуге мүмкіндік береді. Бұл құбылыс көбінесе мамыр, маусым, қыркүйек және қазан айларында болады, осы кезде батыстан күшті желдер тау тізбегіне тік бұрышпен соғылып, кең ауқымды тұрақты толқын тудырады.
Mount William is known within the gliding community for the "Grampians Wave", a weather phenomenon that sometimes enables glider pilots to reach extreme altitudes of the order of 28000 feet (8534 m). This predominantly occurs during the months of May, June, September and October when strong westerly winds flow at right angles to the ridge, and produce a large scale standing wave.
Тау-кенге көтерілу
Грампиандар 1960 жылдары құрылған алғашқы бағыттармен әйгілі тау шаңғысы және альпинизм мекени болып табылады. Әлемдік деңгейдегі альпинистерді қызықтыратын "Өмір доңғалағы" (V15 / 35) және "Грув Пойызы" (33) сияқты танымал бағыттар бар. Австралиялық саяхатшы Джон Мьюр Грампиандарды Арапилеспен бірге қолжетімділік, климат және тау жыныстарының үйлесімі тұрғысынан жақын нәзік деп санайды. 2019 жылдың наурыз айында Парк Виктория мәдени және экологиялық алаңдаушылықтарға байланысты альпинизм аймақтарының 30% жапты, атап айтқанда, ілмектер орнату, бор таңбалары және өсімдіктер арқылы кіру жолдары жасау. Бұл боулдеринг бағыттарының 70% және спорттық альпинизмнің 50% жабылуына әкелді. Альпинистер Парк Викторияны залалды жоғары бағалауда және оларды "табиғи одақтастары" болып табылатын жергілікті халыққа қарсы қою арқылы қатаң әрекет етуде айыптады. Джон Мьюр және танымал австралиялық таушы Тим Маккартни Снейп Парк Викторияның жағдайды басқаруын сынады, Мьюр: "Альпинистер есепке алынбады", ал Маккартни Снейп: "Бұл басқару тәсілі дұрыс емес. Бұл Австралияның табиғи жерлерді басқаруындағы бір кемшілік" деді. Тасманияның танымал жолдарынан шабыттанған бұл жол 13 күнге есептелген және парктің барлық ұзындығын кесіп өтеді. Ол 2021 жылдың 12 қарашасында ресми түрде ашылды. Бір күндік саяхатшылар үшін ең танымал орын – Холлз Гэпке жақын орналасқан "Ғажайыптар елі". Жазда таулар өте ыстық және құрғақ болуы мүмкін. Қыс және көктем – серуендеуге ең қолайлы уақыт. "Ғажайыптар елі" аймағында "Пинаклға" апаратын жолдардың біріндегі "Ғажайыптар елі шеңбері" бойында "Ұлы каньон" орналасқан. Көктемде Грампианның жабайы гүлдері көшбасшылық тартады. "Викторияның бағы" деп аталатын Грампиандар 975 жергілікті өсімдік түріне (оның ішінде 75-тен астам орхидея түріне) мекенжай болып табылады, бұл Виктория флорасының үштен бірін құрайды, және осы түрлердің көптегені тек Грампиандарда ғана кездеседі, соның ішінде Австралиядағы ең сирек кездесетін лилиялардың бірі – Грампиан шүберек балдағы (Borya mirabilis).
The Grampians is a famous rock climbing destination, with the first routes being established in the 1960s. Notable routes include The Wheel of Life (V15 / 35) and Groove Train (33) which attract world class climbers. Australian adventurer Jon Muir regards the Grampians, along with the Arapiles, as near perfect in their combination of access, climate and type of rock. In March 2019, 30% of climbing areas were closed by Parks Victoria due to cultural and ecological concerns, namely bolting, chalk marks, and making access paths through vegetation. It closed 70% of bouldering routes, and 50% of sport climbing. Parks Victoria were accused by climbers of exaggerating damage and acting heavy handedly by pitting them against traditional owners, of whom they are "natural allies". Jon Muir and renowned Australian mountaineer Tim Macartney Snape have criticised Parks Victoria’s handling of the situation, with Muir saying, “The climbers haven’t really been taken into the equation”, and Macartney Snape saying, “It’s really the way it has been managed. It’s a blight on Australian administration of natural land.” The trail, which takes inspiration from popular Tasmanian trails, is designed to take 13 days to walk and crosses the length of the park. It was officially opened on 12 November 2021. The most popular walking area for day trippers is the Wonderland area near Halls Gap. In summer the ranges can get very hot and dry. Winter and spring are the best times for walking. The Wonderland area is also host to "The Grand Canyon" on the "Wonderland Loop" on one of the tracks to the "Pinnacle". In spring, the Grampians wildflowers are an attraction. Colloquially known as the ‘garden of Victoria’, the Grampians is home to 975 native plant species (including more than 75 orchid species), representing one third of the total Victorian flora, and many of these species are only found in the Grampians, including the Grampians pincushion lily (Borya mirabilis), one of the rarest native lilies in Australia.
Тамақ пен шарап фестивалі
Грампиан ұлттық паркі Австралиядағы ең ұзақ тарихы бар тамақ және шарап фестивальдерінің бірі – «Грампиан жүзімінің қашуы» фестиваліне отан. Бұл фестиваль әр жыл сайын мамыр айының бірінші демалыс күндері Холлс Гэпте өтіп тұрады. 1992 жылы бастау алған «Грампиан жүзімінің қашуы» Виктория штатының ең маңызды іс-шараларының бірі болып саналады және 100-ден астам жергілікті шеберлердің тамақ және шарап өнімдерін, тікелей музыка мен отбасылық демалыс ұсынады.
Grampians National Park is home to one of Australia's longest running food and wine festivals, Grampians Grape Escape, held over the first weekend of May in Halls Gap every year. Launched in 1992, the Grampians Grape Escape is a hallmark event for Victoria and provides food and wine offerings by more than 100 local artisan producers, live music and family entertainment.
Табиғи апаттар
2006 жылдың қаңтар айында Грампиан ұлттық паркінің шамамен 50 пайызы үлкен өрттен зардап шекті. Ұзақ өтпей, қалпына келтірудің алғашқы белгілері көрінді, мысалы, эвкалипт ағаштарының жаңадан өсуі. Көптеген ағаштарда эпикормдық өсім байқалады, яғни ағаш діңінің бүкіл ұзындығы бойында, түбіне дейін жас бүршіктер қайтадан өсіп шығады. 5 жыл өткен соң, 2011 жылдың қаңтар айында су тасқыны болды, нәтижесінде Грампиан ұлттық паркінің бір бөлігі бірнеше айға жабылды.
A major bushfire burned out about 50% of the Grampians National Park in January 2006. Soon afterwards the first signs of regeneration were already visible with, for example, regrowth of the eucalyptus trees. Many trees exhibit epicormic growth, where a mass of young shoots re sprout along the whole length of the trunk to the base of the tree. Major flooding followed 5 years later in January 2011, forcing the closure of some parts of the Grampians National Park for several months.