Кіріспе

Австралиядағы таулар Австралиядағы таулар Австралиядағы таулар "Снежные горы" деп бейресми аталатын Снежные горы – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстігіндегі IBRA субөңірі. Бұл Австралия материгіндегі ең биік тау тізбегі, континенттің Ұлы бөлгіш таулар жүйесінің бір бөлігі. Ол Австралия Альптерінің солтүстік-шығыс жартысын құрайды (ал екінші жартысы Виктория Альптері), және Австралияның бес ең биік шыңын қамтиды, олардың барлығы теңіз деңгейінен жоғары, соның ішінде ең биік Костюшко тауы. Тасманияның жағалау бойындағы таулы аймақтар Австралиядағы жалғыз ірі альпілік аймақ болып табылады. Снежные горы жылдың бірнеше айында қар жаудырады; мамыр, маусым, шілде, тамыз, қыркүйек және қазан айларында қар жиналады, әдетте қараша айында еріп кетеді (бірақ кейде жаздың ортасында және келесі күзде де сақталуы мүмкін). Бұл қыс айларында Австралия шаңғы спорты индустриясының маңызды орталықтарының бірі болып саналады, Жаңа Оңтүстік Уэльстегі төрт қар курорты осы аймақта орналасқан. Тау жотасында тау шатыры (mountain plum pine) өседі, ол төмен бойлы қылқан жапырақты өсімдік. Альпілік жол және Снежные горы тас жолы – Снежные горы аймағы арқылы өтетін басты жолдар.

Тарих

Тау тізбегі 20 000 жыл бойы аборигендердің қоныс еткен жері деп есептеледі. Жаз айларында биік таулы аймақтарда үлкен жиындар өткізіліп, Bogong мотылымен бірге мерекелік тойлар ұйымдастырылған. Бұл аймақты еуропалықтар алғаш рет 1835 жылы зерттеді, ал 1840 жылы Эдмунд Стрзелецкий Косцюшко тауына шығып, оны Польшаның патриотының құрметіне атады. Жаз айларында қарлы тауларды мал жаюға пайдаланған биік таулы малшылар да осы аймаққа келді. Банжо Патерсонның "Қарлы өзеннен келген адам" атты танымал өлеңі осы кезеңді еске түсіреді. Мал өсірушілердің мұрасы – тау шатырлары бүкіл аймаққа шашырап жатыр. Бүгінде осы шатырларды Ұлттық парктер және жабайы табиғат қызметі немесе Косцюшко шатырлары қауымдастығы сияқты ерікті ұйымдар күтіп ұстайды. 19 ғасырда Киандраның жанындағы биік жазықтарда алтын өндірілді. Өркендеген шағында бұл қаланың халқы шамамен 4000 адамды құрап, 14 мейрамхана жұмыс істеді. 1974 жылы соңғы тұрғындар кеткеннен кейін Киандра қираған үйінділер мен тасталған шахталармен толы қараусыз қалған қалаға айналды. Косцюшко ұлттық паркі 1906 жылдың 5 желтоқсанында Snow Mountains Ұлттық аң ауруы ретінде құрылды. 1944 жылы ол Косцюшко мемлекеттік паркіне, ал 1967 жылы Косцюшко ұлттық паркіне айналды. Киандрада шаңғы тебу 1860 жылдары басталды және 1949-1976 жылдар аралығында жүзеге асырылған Snow Mountains су электр станциясын салу басталғаннан кейін 20 ғасырда қарқынды дамыды, бұл көптеген еуропалық жұмысшыларды аймаққа әкеліп, тауларға қол жеткізуді жеңілдетті.

Шаңғы спорты

1859 жылы Киандрада алтынның табылуы мыңдаған адамды қар сызығынан жоғары көтеріп, 1861 жыл шамасында қарда сырғанауды Сноу-Маунтинс тауларына әкелді. Киандра алтын асыруы қысқа ғасыр болды, бірақ қалашық бір ғасырдан астам уақыт бойы демалыс және тіршілік үшін шаңғы спорты орталығы болып қалды. Австралиядағы алғашқы Т-тұтқасы лифтісі 1957 жылы Киандрада орнатылды, бірақ шаңғы инфрақұрылымы 1978 жылы таудың жоғары жағына, Селвин Сноуфилдске көшірілді. Беткейі тік, қардың тұрақты болуы оңтүстікке қарай жалғасады. 20 ғасырда Жаңа Оңтүстік Уэльсте демалыс шаңғысының орталығы оңтүстікке қарай, Косцюшко тауы аймағына жылды. 1930 жылы Шарлотта асуында салынған Косцюшко шалесі Австралияның ең биік жеріне салыстырмалы түрде ыңғайлы қол жеткізуді қамтамасыз етті. 1964 жылы Австралияда "әлемдегі ең ұзын креслолық лифт" пайда болды, ол шаңғышыларды Тредбо аңғарынан Шарлотта асуына тасымалдауға арналған, бірақ техникалық қиындықтар көп ұзамай оны жапты. Шарлотта асуы Австралиядағы шаңғы курорттарының арасында ең биік орналасқан ауыл болып табылады және қыс мезгілінде тек қар көлігімен ғана қол жеткізіледі. Шарлотта асуына баруға ниеттенген шаңғышылардың санының артуы 1939 жыл шамасында Смиггин ойысында кафе ашуға әкелді, онда жылқымен тартылатын шаналар шаңғышыларды Косцюшко шалесіне дейін жеткізіп, қиын шаңғы жолына шығаратын. 1949 жылдан бастап іске қосылған үлкен Сноу-Маунтинс су электр станциясының құрылысы Сноу-Маунтинсті шаңғы өнеркәсібінің кең ауқымды дамуына мүмкіндік берді және Тредбо мен Перишердің Австралиядағы жетекші курорттар болып қалыптасуына ықпал етті. Гутега бөгетінің құрылысы шаңғышыларды оқшауланған Гутега ауданына жеткізді және 1957 жылы онда арқан сүйрегіш орнатылды. Осы кезеңде Косцюшконың жанында шаңғы алаңдары құрылды, бірақ олардың бар екендігі қазір көбіне еске түспейді. Австралия альпинистік клубы 1950 жылы Чарльз Антонмен құрылды. Косцюшко тауының жанындағы "Арт жақ" аймағында, соның ішінде 1953 жылғы маусымда ашылған Кунама шатыры салынды. 1954 жылы сол жердегі Норткотт тауында арқан сүйрегіш орнатылды. Бұл жер жылдамдықты шаңғы тебуге өте қолайлы болды, бірақ 1956 жылы қар көшкіні кезінде шатыр қирады, соның салдарынан бір адам қаза болды. Антон сондай-ақ Тредбо аңғарының жақсы тік беткейлері бар ірі курорт пен ауыл салу әлеуетін мойындады. Құрылыс 1957 жылы басталды. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ірі шаңғы алаңын соңғы рет дамыту 1980 жылдары Маунт Блю Коудың құрылысымен жүзеге асты. 1987 жылы швейцариялықтар жобалаған Skitube Alpine Railway ашылды, ол Альпілік жолдағы Bullocks Flat-тан шаңғышыларды Перишер аңғарына және Blue Cow-ға жеткізді, ол да 1987 жылы ашылды. 2022 жылы Перишерде 48 лифт болды, олар 1,245 гектар аумақты және төрт ауылдық аймақты қамтыды: Перишер аңғары, Blue Cow, Smiggin Holes және Guthega. Жоғары таулы аймаққа көлік қатынасының жақсаруы 1950 жылдары Австралияның шаңғы өнеркәсібінің кеңею әлеуетін түсінген бұрынғы Сноу-Маунтинс жобасының жұмысшылары Thredbo және Guthega шаңғы курорттарының ауылдарын салуға мүмкіндік берді. Америкалық құрылыс инженерлерінің қоғамы Сноу-Маунтинс жобасын "әлемдік деңгейдегі құрылыс жобасы" деп бағалады. Жобаның нәтижесінде құрылған негізгі көлдер: Евкумбен көлі, Бловерлинг бөгеті, Талбинго бөгеті, Жиндабине көлі және Тантангара бөгеті.

Климат

Парктің жоғары аймақтарында Австралия материгі үшін ерекше альпілік климат байқалады. Әдетте, тұрақты, қалың қысқы қар жауын тек белгілі бір биіктіктегі аймақтарда ғана көруге болады. Қар әдетте қыс айларында шамамен түседі, ал Snowies тауының жел соғатын батыс беткейінде (Оңтүстік-Батыс еңістерінде) одан да төмен, тіпті түсуі мүмкін. Кейде Албуриде де теңіз деңгейінен жоғары қар жауған жағдайлар болған. Шарлотта асуындағы метеостанция 1994 жылдың 28 маусымында Австралиядағы ең төмен температураны тіркеді.

Мұздық көлдер

Австралия материгіндегі бес мұздық көл – Мейн-Рендж деп аталатын таулардың бір бөлігінде орналасқан. Бұл көлдердің ең үлкені – Снежный өзенінің бастауларының бірі – Блю-Лейк. Қалған төрт мұздық көл – Альбина, Кутапатамба, Клуб және Хедли Тарн. Соңғы мұз дәуірінде, шамамен 20 000 жыл бұрын плейстоцен дәуірінде өршіген кезде, Косьюшко тауының жанындағы негізгі жоталардың ең биік шыңдары мұздықтардың пайда болуына қолайлы климатты бастан өткерді, оның дәлелдерін бүгін де көруге болады. Аймақта цирктер, мореналар, тарн көлдері, рош-мутон және басқа да мұздық нысандары бар. Косьюшко тауының оңтүстік беткейінен төгілген мұздан пайда болған Кутапатамба көлі Австралия материгіндегі ең биік көл болып табылады. Альбина, Клуб, Блю және Хедли Тарн көлдері де мұздықтардан пайда болған. Плейстоцен мұздықтарының негізгі жотада қаншалықты кең таралғандығы туралы пікірталас бар, ал одан бұрынғы мұздық кезеңдердің дәлелдері аз немесе мүлдем жоқ. Спенсерс-Крик аңғары арқылы созылатын бір шақырымдық "Дэвид Морейн" жотасы бұл аймақта бір кезде үлкен мұздық болғанын көрсетеді, бірақ бұл нысанның мұздық тегі күмәнді. Аймақта перигляциальдық белсенділіктің белгілері бар. Солифлюкция Норткотт тауының солтүстік-батыс беткейінде террасаларды құрған сияқты. Мұздың көтерілуі Косьюшко аймағында топырақтың эрозиясына ықпал ететін маңызды фактор болып табылады.

Экология

Қарлы таулар әртүрлі климаттық аймақтарды қамтиды, олар бірнеше ерекше экожүйелерді қолдайды. Ағаш шебінен жоғары орналасқан альпілік аймақ ең нәзік және ең кішкентай аумақты құрайды. Бұл аймақ альпілік егіздер, шөптекті далалар, тасты далалар, батпақтар мен сортаң жерлердің мозаикасы болып табылады. Жел соққан тасты дала экотопы альпілік аймаққа ғана тән және тек...

Фауна

Көптеген сирек немесе қорғауға алынған өсімдіктер мен жануарлар түрлері Қарлы тауларда мекендейді. Косьюшко ұлттық паркі Австралияның ең қауіпті түрлерінің біріне (корроборе бақасы), жойылып бара жатқан тау пигмей поссумы және қараңғы антехинус парктің жоғары биіктіктегі аймақтарында таралған. 2008 жылға қарай ұлттық парктегі жабайы жылқылардың саны 1700-ге жетті, және бұл көрсеткіш жыл сайын 300-ге дейін артып отырды, нәтижесінде парк әкімдері оларды қырып-жою және қоныс аудару шараларын үйлестірді.

Флора

Биік таулы аймақтар альпілік ормандармен ерекшеленеді, олардың ішінде қарлы эвкалипт ағашы басым. Тау және ылғалды склерофилл ормандары да таулардың бойында кездеседі, олар альпілік күл және тау эвкалиптінің кең алқаптарын құрайды. Оңтүстік Биадбо жабайы табиғат аймағында құрғақ склерофилл және акция ормандары үстемдік етеді. Парктегі көптеген жергілікті ағаштардың арасында ірі қытай жидесі табиғи түрде таралып кеткен.

Қарлы таудағы орман өрттері

2003 жылдың жазында Австралия Альп тауларында 60 жылдан астам уақыттан бері ең ірі орман өрттері болды, шамамен 1,73 миллион гектар аумақ өртенді. Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс (ЖОУ) және Австралия астаналық аумағы (ААА) 103 жылдық ресми Австралия ауа райы тіркелген деректері бойынша ең суық құрғақшылықтың бірі кезінде өртенді. Өрт – бұл парктің экожүйесінің табиғи құрамы. 2004 жылдың қараша айында Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының премьер-министрінің кеңсесімен "Снежные таулар орман өртінен қалпына келтіру жұмыс тобы" құрылды, ол аймақ тұрғындарына өрттен қалпына келтіруге көмектесу үшін құрылды. Жұмыс тобы Sound Memories компаниясынан Луиза Дармодиге Снежные тауларынан 26 адамның қатысуымен олардың өтілген тәжірибелері туралы деректі фильм түсіруді тапсырды. Сұхбат берушілердің арасында фермерлер, мектеп оқушылары, еріктілер, сондай-ақ Жаңа Оңтүстік Уэльс ауылдық өрт сөндіру қызметінің және Ұлттық парк Сноуи Гидроның қызметкерлері болды.