Кіріспе

Австралияның геологиясы

Виктория – Австралияның Ұлы бөлгіш тау жотасының оңтүстік шетінде орналасқан штаты. Ұлы бөлгіш тау жотасы континенттің шығыс жағалауы бойымен созылып, астана Мельбурнның батысындағы Виктория штатының Балларат қаласының жанында аяқталады, бірақ жақын орналасқан Грампиан таулары осы жотаның соңғы бөлігі деп есептелуі мүмкін. Викторияның ең биік таулары (2000 метрге жуық) – штаттың солтүстік-шығысында орналасқан Виктория Альпілері. Штаттың солтүстік-батысы көбінесе кайнозой дәуірінің тау жыныстарынан тұрады, ал оңтүстік-шығысы негізінен палеозой дәуірінің тау жыныстарынан құралған. Викторияда кембрийге дейінгі тау жыныстары табылмаған. Мюррей өзенімен шектесетін штаттың солтүстік-батысындағы төмен, жазық жер бұрын ежелгі теңіздің түбі болған және тұздылық мәселесімен күшті түрде зардап шегуде. Виктория жерінен ағатын тұзды су Мюррей-Дарлинг өзендері жүйесіндегі тұздылық проблемасының бірден-бір көзі болып табылады. Свон Хилл маңында коммерциялық тұз буландыру жұмыстары жүргізіледі. Орталық және батыс Викторияда әлемдік деңгейдегі тамырлы алтын кен орындары орналасқан, олар көбінесе кең ауқымды ордовик түрбидиттерінде кездеседі. Штаттың оңтүстік-шығысында ірі қоңыр көмір кен орындары бар.

Жанартаулық

Викторияның орталық және оңтүстік-батысында кең аумақты жанартаулық белсенділік аймағы бар, онда көптеген жанартаулар мен жанартаулық көлдер кездеседі. Батыс Викториялық вулкандық жазықтары Үндістанның батысындағы Декан және АҚШ-тың Айдахо штатындағы Жылан өзені үстіртінен кейін әлемдегі үшінші ең ірі жазықтық болып табылады. Ең соңғы жанартаулық белсенділік бірнеше мың жыл бұрын атқан Эклс тауында тіркелді, бұл оны белсенді жанартаулық аймаққа айналдырады. Ірі базальттық лава ағындары Мельбурнның батыс жағында және штаттың оңтүстік-батысында орналасқан.

Неопротерозойдан ерте көміртекке дейін

Бұл кезеңді Виктория геологиялық қызметінің "Тасман бүктемелі белдеу жүйесі" атты жарияланымы қамтиды. Оңтүстік-шығыс Австралияның қалыптасуымен байланысты оқиғалар тізбегі минералдану және магмалық процестердің аймақтың тектоникалық дамуымен тығыз байланысты екенін көрсетеді. Тарихтың басым бөлігін құрайтыны – негізінен мұхиттық шөгінді және магмалық тау жыныстарының шығыс-батыс бағытындағы қысылуы, соның салдарынан бүктелуі, жарылуы және көтерілуі. Жақында, Австралияның шығысын құруға солтүстік-оңтүстік қозғалыстар да қатысқандығы анық көріне бастады. Палеозойлік негіз солтүстік-оңтүстік құрылымдық бағытқа шамамен параллель түрткіш жарылымдармен кесілген. Ең ірі жарылымдар әртүрлі жастағы және құрылымдық тарихы бар тау жыныстарын бөліп, Викторияны үш негізгі құрылымдық деңгейге бөледі: екі еселі белдеулер (Деламериан және Лаклан), Лаклан бүктемелі белдеуіндегі екі терран (Уайтлау және Бенамбра) және он құрылымдық аймақ (Гленелг, Грампианс-Ставли, Ставелл, Бендиго, Мельбурн, Таббераббера, Омео, Деддик, Куарк, Маллакота).

Мойстон бұзылысы

Мойстон бұзылысы ең маңызды бұзылыс болып табылады, себебі ол Деламер және Лаклан бүгілген белдеулері арасындағы жер қырғанағын құрайды. Бұл екі белдеу маңызды айырмашылықтарды көрсетеді. Деламер бүгілген белдеуі негізінен неопротерозой және кембрий жыныстарынан тұрады және Кейінгі кембрий дәуіріндегі Деламер оргенезінде деформацияланған, ал Лаклан бүгілген белдеуі негізінен кембрий және девон жыныстарынан тұрады, негізгі деформациялар ордовик соңынан карбон дәуіріне дейін аралықта жүрді. Лахлан бүгілген белдеуіне әсер еткен алғашқы аймақтық деформация – шамамен 450 миллион жыл бұрын болған Бенамбран оргенезі, ол Деламер оргенезінен кейін болды. Граниттер Лаклан бүгілген белдеуінің барлық ашық ауданының 20% құрайды және жасы 440-350 миллион жыл аралығында. Граниттермен байланысты вулканизм де кең таралған және қосымша 5% жабады. Неопротерозой және кембрий жыныстарынан тұратын ескі қыртыстың блоктары, мысалы, Викторияның орталық бөлігіндегі Сельвин блогы, Лаклан бүгілген белдеуіне қосылғанға дейін кембрийдің соңғы кезеңіндегі Тиеннан оргенезі кезінде деформацияланды.

Барагванат Трансформация

Викториядағы екінші маңызды құрылымдық үзіліс – Сельвин блогының шығыс жағында орналасқан Барагванатх трансформациясы. Бұл трансформациялық жарық Лаклан бүктемелі белдеуін екі терранға бөледі: батыста Уайтлау терраны және шығыста Бенамбра терраны. Олардың арасындағы негізгі айырмашылық – Бенамбра терранында орогенге параллель (солтүстік-оңтүстік) бағытталған қозғалыс басым болса, Уайтлау терранында орогенге перпендикуляр, конвергенттік шығыс-батыс бағытталған қозғалыс үстемдік құрды.