Жон Генри Уилсон: Гонолулудың үш мәрте әкімі

Кіріспе

Джон Генри Уилсон (15 желтоқсан 1871 – 3 шілде 1956), - азаматтық инженер, көтерілісші, Гавайі Демократиялық партиясының құрдас негізін қалаушысы және үш рет Гонолулу қаласының мэрі болды: 1920 жылдан 1927 жылға дейін, 1929 жылдан 1931 жылға дейін және 1946 жылдан 1954 жылға дейін.

Алғашқы жылдар

Уилсон 1871 жылы Гавайи штатының Гонолулу қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Чарльз Б. Уилсон (1850–1926), оның этникалық тегі шотланд және таитилік. С. Б. Уилсон Калакауа патша тұсында су шаруашылығының бастығы және өрт сөндіруші болды, сондай-ақ Лилиуокалани патшайымының тұсында Корольдіктің маршалы қызметін атқарды. Оның анасы үштен төрт бөлігі еуропалық және бір бөлігі гавайилік Эвелин М. "Китти немесе Китти" Таунсенд, 1820 жылы Гавайиге Америка Сыртқы Миссиялар Кеңесінің алғашқы миссионерлерін әкелген "Таддейс" кемесінің капитаны Генри Бланшардың немересі. Уилсон Форт-стрит мектебінде және Сент-Албан колледжінде оқыды. Бітіргеннен кейін ол Батыс жағалауында, Гавайиде және Аляскада уақытша жұмыстар істеді. 1890 жылы Оаху темір жолы мен жер компаниясында алған құрылыс жұмысы оны азаматтық инженер мамандығын таңдауға итермеледі. Патшайымның қаржылық қолдауымен 1891 жылы Стэнфорд университетіне түсті. Алайда, 1893 жылы монархия құлатылғаннан кейін қаржы тапшылығына байланысты 1894 жылы Стэнфордтан кетуге мәжбүр болды. Материкте жүргенде, ол 1895 жылғы Гавайидегі төңкеріске қару-жарақ жеткізушілерді іздеген революционерлермен кездесті, олар монархияны қайта орнатуға тырысты. Ол көтерілісшілердің қару-жарақ жинауының бір бөлігі ретінде Мауиге мылтықтар мен оқ-дәрілерді тасымалдауға қатысты. Төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін ол өзінің рөлі туралы аз айтты, себебі мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалудан қорқыды. Ол мылтықтарды контрабандалық жолмен әкелгенін және миссияны жоспарлауға қатыса алатынын мойындады. Ол Мауиден Хонолулуға шабуыл жасау үшін көтерілісшілердің кемесін түсіруді жоспарлаған, бірақ төңкеріс ашылып, әскери жағдай енгізілгеннен кейін миссия тоқтатылды. 1896 жылы ол тағы да Оаху темір жолы мен жер компаниясына қосылып, Нуану Пали арқылы өтетін жолдың жобасын жасау жұмысына қатысты. Осы біліммен қаруланған ол Стэнфорд студенті Луис Уайтхауспен бірге жол салуға конкурсқа қатысып, жеңіп алды және 1898 жылдың қаңтарында жолды аяқтады.

Саяси мансап

Уилсон Мауи және Гонолулу округтерінде жол инженері болып қызмет етті. Ол 1900 жылғы 30 сәуірде Гавайи Демократиялық партиясын ұйымдастырған жиналаста болды. 1909 жылғы 8 мамырда ол хула шебері Кини Капахуға үйленді. Олар Молокаиға көшіп, 1919 жылы Гонолулуға қайтып келгенге дейін Пелекуну аңғарында тұрды. Оның алғашқы саяси науқаны 1918 жылы Аймақтық Сенатқа депутат болу үшін болды, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Дегенмен, 1920 жылы мэр Джозеф Дж. Ферн қайтыс болғаннан кейін, Уилсонды оның орнын басуға Бақылау кеңесі таңдады. Уилсон үш рет қала әкімі болды, 1920 жылдан 1927 жылға дейін, 1929 жылдан 1931 жылға дейін және 1946 жылдан 1954 жылға дейін, барлығы 19 жыл қызмет етті. Әкім ретінде Уилсон 1929 жылы аяқталған Гонолулу Хейл құрылысын бақылады. Ол сондай-ақ бірнеше аймақтық комиссияларда жұмыс істеді, соның ішінде 1956 жылға дейін мемлекеттік мереке – Камехамеха күнін үйлестірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Уилсон зейнетке шығуды ойлады, өйткені бастапқы бес негіздеушінің тек екеуі ғана қалды. Дэвид Кавананакоа 1908 жылы, Джон С. Макгрю 1911 жылы, Чарльз Дж. Маккарти 1929 жылы қайтыс болды. Дельберт Э. Метцгер – федералды судья және ықпалды демократ болды, бірақ соттағы мансабы саясаттағы қатысуын азайтты, бұл Уилсонды жетекші етіп қалдырды. Уилсон партияны жақсы қолда қалдыруды қалады. Джон А. Бернс атты амбициялы детектив Уилсонның мұрасын жалғастыра алатын ізбасар ретінде пайда болды. 80 жасында Уилсон 1954 жылғы Демократиялық революция деп аталған зорлықсыз революцияның белсенді мүшесі ретінде қайтадан революционер болды, бұл оның партиясын билікке жеткізді. Алғашқы демократтар Азиялық американдықтарды Гавайи халқы мен Гавайидің әлеуметтік құрамына қауіп деп қарады. Бірақ әріптестерінен айырмашылығы, өзі ерте демократ және жартылай гавайилік Уилсон 442-ші полктің ардагерлерін, мысалы Дэниел Инуи мен Спарк Мацунаганы партияға қабылдауға рұқсат берді. Ол монархияны құлатқан партияның өзі де құлатылғанын көруге жетті және 1895 жылы өзі жеткізе алмаған нәрсені белгілі бір деңгейде іске асырды. Осы аласапыран кезеңде демократтар оңшыл «Шығып кеткендер» (Инграм Стейнбэк басқарады) және солшыл «Тұрып қалғандар» (Бернс басқарады) деп екіге бөлінді, ал Уилсон – «Тұрып қалғандар» тобының мүшесі болды. Уилсонның Гавайиде тумаған демократтарды сынап, Стейнбэкке сілтеме жасаған зиянды хаты республикашыл Нил Блейсделлге жеңілуінің басты себебі деп есептелді. 1950 жылдардың соңында Уилсон аумақтық үкіметке Гонолулудан Канеохеге дейін Калихи аңғары арқылы Коолау тауларынан туннель салуды ұсынды. Алайда, аумақтық үкімет Нууану Пали арқылы туннель салуды жөн көрді. Қала Уилсон қайтыс болғаннан кейін бес жыл өткен соң, 1961 жылы ашылған Калихи аңғары арқылы екінші туннельдер кешенін салу жоспарларын іске асырды. Туннельдер оның құрметіне Джон Х. Уилсон туннельдері деп аталды.

Wilson served as roads engineer for both Maui and Honolulu counties. He was in a meeting on April 30, 1900 that organized the Democratic Party of Hawaii. He married hula practitioner Kini Kapahu on May 8, 1909. They moved to Molokaʻi and lived in the Pelekunu Valley before returning to Honolulu in 1919. His first political campaign was for a seat in the Territorial Senate in 1918, which he lost. However, upon the death of Mayor Joseph J. Fern in 1920, Wilson was selected by the Board of Supervisors to succeed him. Wilson served three times as mayor, from 1920 to 1927, 1929 to 1931, and from 1946 to 1954, a total of 19 years. As mayor, Wilson oversaw the completion of Honolulu Hale, which was completed in 1929 and consolidated the functions of the city's government. He also served on some territorial commissions, including coordinating the state holiday, Kamehameha Day, until 1956. Following World War II Wilson considered retirement he had been de facto leader of the Democratic Party of the original five founders only two remained. David Kawānanakoa died in 1908, John S. McGrew died in 1911, and Charles J. McCarthy died in 1929. Delbert E. Metzger was a Federal Judge and powerful Democrat but his judicial career reduced his participation in politics this left Wilson as leader. Wilson preferred to leave the party in good hands. An ambitious detective named John A. Burns emerged as a successor Wilson could pass the torch to. In his 80s, Wilson was once again a revolutionary as a key member of a nonviolent revolution called the Democratic Revolution of 1954 that brought his party to power. The early Democrats held a dislike toward Asian Americans as threats to Hawaiians and the social demographics of Hawaii. But unlike his colleagues, Wilson himself an early Democrat and part Hawaiian, allowed passage of 442nd veterans into the party, such as Daniel Inouye and Spark Matsunaga. He lived long enough to see the party that had overthrown the monarchy be dethroned themselves, and to some extent accomplishing what he failed in 1895. During this turbulent time Democrats were divided between right wing "Walkouts" led by Ingram Stainback and the left wing "Standpats" led by Burns, Wilson was a Standpat. A damaging letter written by Wilson criticizing non Hawaii born Democrats alluding to Stainback was considered the major factor in his loss to Republican Neal Blaisdell. During the late 1950s, Wilson advocated that the territorial government build a tunnel through the Koʻolau Mountains from Honolulu to Kaneohe through Kalihi Valley. The territorial government, however, opted to build the tunnel through the Nuʻuanu Pali. The city eventually proceeded with plans to build a second set of tunnels through Kalihi Valley, which opened in 1961, five years after Wilson's death. The tunnels were named the John H. Wilson Tunnels in his honor.