Кіріспе
Америкалық математик, педагог және автор (1908–1992)
Моррис Клайн (1 мамыр 1908 – 10 маусым 1992) – математика профессоры, математика тарихы, философиясы және оқыту туралы жазған автор, сондай-ақ математикалық тақырыптарды көпке таныстырушы.
Morris Kline (May 1, 1908 – June 10, 1992) was a professor of mathematics, a writer on the history, philosophy, and teaching of mathematics, and also a popularizer of mathematical subjects.
Математика білімін сынға алу
Моррис Клайн ХХ ғасырдың екінші жартысында математика білімін реформалауда маңызды рөл атқарды, оның ішінде жаңа математика бағдарламалары да болды. 1956 жылы «Математика мұғалімі» журналында Клайнның «Математикалық мәтіндер мен мұғалімдер: бір тілге келмейтін сөздер» деген мақаласы жарияланды. Оқушылардың сәтсіздігі үшін мұғалімдерді кінәлайтындарын айыптап, ол былай деп жазды: «Оқушылардың мәселесі бар, бірақ математикалық білімнің қазіргі жағдайына жауапты үш фактор бар: оқу бағдарламалары, мәтіндер және мұғалімдер». Бұл сөздер көптеген адамдардың ойын қозғады және өзгерістер бастау алды. Бірақ кейін Клайн кейбір өзгерістерді сынға алды. 1958 жылы ол «Ежелгілер мен заманауилар: кітаптардың жаңа шайқасы» деген мақала жазды. Мақалаға Рутгерс университетінің профессоры Альберт Э. Медердің қарсы пікірі қоса берілді. Ол былай деді: «Мен екі нәрсеге қарсымын: біріншіден, «заманауилар» ұстаған көзқарастар туралы нақты дәлелдері жоқ жалпылама пікірлер, екіншіден, «заманауилар» айтпаған нәрселерден жасалған қорытындылар». 1966 жылы Клайн сегіз беттік жоғары мектеп бағдарламасын ұсынды. Бұл мақалаға Джеймс Х. Зант жауап берді, ол Клайнның «мектептердегі оқулықтар, оқыту және оқу бағдарламасы туралы білімі жеткіліксіз» екенін айтты. Зант Клайнның жазбасын «түсініксіздік, фактілерді бұрмалау, дәлелсіз мәлімдемелер және шамадан тыс жалпылау» үшін сынға алды. 1966 және 1970 жылдары Клайн тағы екі сын жариялады. 1973 жылы St. Martin's Press баспасы Клайнның «Неліктен Джонни қосуды үйренбейді: Жаңа математиканың сәтсіздігі» деген кітабын шығарды, бұл тақырып бойыншағы пікірталастың жалғасы болды. Кітаптың алғашқы тарауы – оқушылардың интуициясын жаңа терминологиямен сынап бағдарлама берудің пародиязы. Кітап «Математика мұғалімі» журналындағы пікірталастарды қайталайды, Клайн кейбір прогреске қол жеткізілгенін мойындайды: ол Колумбия университетінің профессоры Говард Фехрдің пәннің жалпы ұғымдары арқылы біріктіруге тырысқанын атап көрсетеді: жиындар, амалдар, бейнелеулер, қатынастар және құрылымдар орта мектеп математикасының оқу бағдарламасын жетілдіру бойынша зерттеуде. 1977 жылы Клайн бакалавриат деңгейіндегі университет біліміне көшті; ол «Неліктен профессор оқыта алмайды: Университет білімінің қиындықтары» кітабымен академиялық математика қауымдастығына қарсы шықты. Клайн АҚШ-тағы профессорлардың зерттеу жұмыстарын жүргізуге міндетті болуы жақсы оқытудың негізгі қағидасы – ғылыми әдістің бұрмалануына әкеледі деп санайды. Ол басқалардың түпнұсқалық еңбектерін түсіндіру немесе шолу арқылы білімді көрсетуді мақтайды. Ол ғылыми зерттеулер үшін тақырыптарға, материалдарға және әдістерге қатысты сын көзқарас күтеді. Осы сынға Д. Т. Финкбейнер, Гарри Поллард және Питер Хилтон да жауап берді. Поллард: «Білімді өздігінен бағалайтын және іздейтін қоғам жоғалып кетті» деп мойындады. Хилтонның пікірі тікелей болды: «Клайн жауларының қолына қару берді». 1956 жылы математика білімін өзгертуге шақырушы болған Клайн кейбір бағыттарды сынға алды. Ол өте жақсы түсіндіруші болғандықтан, редакторлар оның пікірлерін қарсы пікірлермен толықтыруды қажет деп ойлады. Моррис Клайнның наразылығының себептерін қарастыратын болсақ, профессор Медердің пікірін еске алайық: «Мен профессор Клайн математиканы шынымен жақсы көретініне күмәнданамын [ ]. Менің ойымша, ол математик емес, физик немесе «табиғат зерттеушісі», және оған орта мектептегі колледжге дайындыққа қатысты математика бағдарламасын ХХ ғасырдың әртүрлі қажеттіліктеріне бейімдеу туралы ұсыныстар ұнамайды. Бұл солай көрінуі мүмкін, себебі Клайн Е. Х. Мурдың жоғары мектептерде ғылым мен математиканы біріктіру туралы ұсынысын еске түсіргендей. Бірақ мұқият оқығаннан кейін, Клайн математиканы «адамның әлемді түсіну және игеруге бағытталған күш-жігерінің бір бөлігі» деп атайды және ол бұл рөлді ғылымдардың кең спектрінде көреді».
Математикалық зерттеулерді сынға алу
Математикадағы: Қауіпсіздіктің жоғалуы (XIII тарау: "Математиканың оқшаулануы"), Клайн математикалық зерттеулердің қалай жүргізіліп жатқанына көңіл көшірді, математиктердің көбінесе ғылымдағы қолданбалы мәселелерді шешуге қажетті (кейде терең) контекстпен танысуға құштарлық танытпай, маңызды нәтиже бермейтін таза математикалық мәселелерді ойлап табуға бейім екенін айтты. Клайн осы жағдайға "жарияласаң – тірісің" академиялық ортаның әсерін балады.