Кіріспе

1836 жылғы Ральф Уолдо Эмерсонның «Табиғат» эссесі – Ральф Уолдо Эмерсонның 1836 жылы Джеймс Мунроу және Компания баспасынан шыққан, кітап көлеміндегі эссесі. Эсседе Эмерсон трансцендентализмнің негізін қалады, бұл сенім жүйесі табиғатқа дәстүрлі емес құрметпен қарауды жақтайды. Трансцендентализм табиғатта құдайлық немесе Алланың болуын көрсетеді және табиғатты зерттеу арқылы шындықты түсінуге болады деп санайды. Эмерсонның Париждегі Ұлттық Табиғи Тарих Мұражайына жасаған сапары, кейін Бостонда оқыған лекцияларына ықпал етті, олар да жарияланды. Эсседе Эмерсон табиғатты төрт негізгі категорияға бөледі: пайдалылығы, сұлулығы, тілі және тәртібі. Бұл жіктемелер адамдардың табиғатты өмірлік қажеттіліктері үшін, ләззат алу үшін, бір-бірімен байланыс үшін және әлемді түсіну үшін қалай пайдаланатынын анықтайды. Эмерсон «Табиғат» эссесінің сәттілігінен кейін «Америкалық ғалым» атты сөз сөйледі, ол бұрынғы лекцияларымен бірге трансцендентализмнің және оның әдеби жолының негізін қалады.

Қысқаша мазмұны

Эмерсон «Табиғат» еңбегінде абстрактілі мәселені қарастырып, оны шешуге тырысады: адамдар табиғаттың сұлулығын толыққанды қабылдамайды. Ол адамдардың әлемнің талаптарына алаңдап, көңілі бөлінетінін, ал табиғат сыйласа, адамдар оған жауап беруге құлықсыз екенін жазады. Эссе сегіз бөлімнен тұрады: Табиғат, Иемдік, Сұлулық, Тіл, Тәртіп, Идеалдық, Рух және Келешек. Әр бөлім адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынасқа қатысты әртүрлі көзқарасты ұсынады. Эсседе Эмерсон табиғатпен толық бірлікке қол жеткізу үшін, бізге табиғи түрде тән нәрсені сезіну үшін, қоғамның бізге таңған кемшіліктері мен алаңдатуларынан бөлінуіміз керек екенін түсіндіреді. Эмерсон жалғыздықты табиғат әлеміне толыққанды енудің жалғыз жолы деп санайды, ол былай деп жазады: «Жалғыздыққа бойлау үшін адам өз бөлмесінен де, қоғамнан да қанағаттандырылуы керек. Мен оқып, жазғанда жалғыз емеспін, бірақ маған ешкім серік емес. Ал егер адам жалғыздыққа шын ниеттен құштар болса, жұлдыздарға қарасын». Адам табиғатта шын жалғыздықты сезінгенде, ол оны «өзімен бірге алып кетеді». Оның айтуынша, қоғам тұтастықты жояды, ал «Табиғат адамға қызмет етуде ғана емес, сонымен қатар процесс пен нәтиже болып табылады. Барлық бөліктері адамның игілігі үшін үздіксіз бір-біріне көмектеседі. Жел тұқым себеді, күн теңізді буландырады, жел буды далаға таратып, планетаның екінші жағындағы мұз жаңбырға айналып, осы жерге құяды, жаңбыр өсімдікті, ал өсімдік жануарды азықтандырады, осылайша құдайдың шексіз мейірімі адамды күтіп бағады». Эмерсон рухани қарым-қатынасты анықтайды. Табиғатта адам өзінің рухын табады және оны Әлемдік болмыс ретінде қабылдайды. Ол былай деп жазады: «Табиғат бекітілген емес, ол ағынмен өзгереді. Рух оны өзгертіп, қалыптастырады. Біліңдер, әлем сіндер үшін бар. Сен үшін бұл құбылыс толыққанды».

Тақырыбы: руханилық

Эмерсон эсседегі басты тақырып ретінде руханилықты пайдаланады. Эмерсон құдайлықты үлкен және көзге көрінетін нәрсе ретінде қайта елестетуге сенді, оны табиғат деп атады; мұндай идея трансцендентализм деп аталады, онда адам жаңа Құдай мен жаңа денеге ие болып, айналасымен біртүтас болады. Эмерсон трансцендентализмді сенімді түрде көрсетеді, былай дейді: «Жерден, жағалау сияқты, мен сол үнсіз теңізге қараймын. Мен оның жылдам өзгерістеріне қатысқандай сезінемін: белсенді құдірет менің шаңыма жетеді, мен таңғы желмен кеңейіп, бірігіп кетемін», – деп адам мен желдің біреу екенін айтады. Эмерсон табиғатты «Жаратылыс» деп атады; ол қоршаған табиғи әлемнің рухани сезімі бар деп сенді. Осы «Жаратылыс» сезімін бейнелей келе, Эмерсон былай дейді: «Табиғаттың сыртын құлшыныс билейді. Исаның бейнесі сияқты, ол басын иіп, қолын кеудесіне қойып тұр. Ең бақытты адам – табиғаттан құлшынық сабағын алған адам». Эмерсонның сөзіне göre, адам баласы табиғатқа қатысты үш рухани мәселені шешуге тиіс: «Материя нені білдіреді? Ол қайдан келді? Ал оның соңы не?» Материя дегеніміз не? Материя – зат емес, құбылыс; керісінше, табиғат – адамдармен сезімілікті бөлісетін және олардың эмоцияларымен бірге өсетін нәрсе. Ол қайдан келді және оның соңы не? Мұндай сұрақтарға бір жауап бар: табиғаттың руы адам арқылы өркендейді, «Сондықтан, осы рух, яғни Жоғарғы Күш, бізді қоршаған табиғатты жаратпайды, оны біз арқылы іске қосады», – дейді Эмерсон. Эмерсон барлық нәрсенің рухани және моральдық болуы керектігін, табиғат пен адам арасында жақсылық болуын қалайтынын нақты көрсетеді.

Ықпал

Табиғат кейбір адамдар үшін даулы болды. 1837 жылдың қаңтар айында жарияланған бір шолуда «Табиғат» еңбегіндегі философиялар сынға алынып, оның сенімдері «Трансценденталистер» деп аталды, осылайша топтың танылатын атауы қалыптасты. Генри Дэвид Торо Гарвард колледжінде оқып жүргенде «Табиғат» кітабын оқып, оны бойына сіңірді. Бұл кітап Тороның кейінгі жазбаларына, соның ішінде оның «Уолден» атты еңбегіне маңызды ықпал етті. Шындығында, Торо Уолденді Эмерсонға тиесілі жердегі үйшікте тұрғаннан кейін жазды. Олардың ұзақ жылдардан бергі таныстығы Тороға жарияланған автор болуға деген ниетін іске асыруда үлкен көмек берді. Эмерсонның «Табиғат» еңбегіндегі көзқарастары Чарльз Стернс Уилердің 1836 жылы Флинт көлінің жанында үйшік салуына да әсер етті. Алғашқы трансценденталистік табиғатта өмір сүру тәжірибесі саналған Уилер өзінің үйшігін Гарвардтан жазғы демалысында 1836 жылдан 1842 жылға дейін пайдаланды. Торо 1837 жылдың жазында алты апта бойы Уилердің үйшігінде тұрды және өзінің үйшігін салуды (кейін 1845 жылы Уолденде іске асырылды) қалады деген ойға келді. Уилердің үйшігінің нақты орны Джефф Крейг 2018 жылы бес жылдық ізденістен кейін тапты.