Панотия – жоғарыдағы неопротерозой суперконтиненті, 650-500 млн жыл бұрын пайда болған. Жасырындығы, құрамы және Пангеяға қатысы туралы ақпарат. Геология, суперконтиненттер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гипотеза бойынша неопротерозойлық суперконтинент
Hypothesized Neoproterozoic supercontinent
Паннотия (грекше: pan, "барлығы", nótos, "оңтүстік"; "барлық оңтүстік құрлық" деген мағынаны білдіреді), сондай-ақ Вендиан суперконтиненті, Ұлы Гондвана және Пан-Африка суперконтиненті деп те аталады, – салыстырмалы түрде қысқа ғұмырлы неопротерозойлық суперконтинент. Ол Пан-Африкалық орогенез кезінде (650–500 млн жыл бұрын), Криоген кезеңінде, Прекамбрийдің соңында пайда болды және 560 млн жыл бұрын Япет мұхитының ашылуымен, Эдиакар мен кембрийдің басында ыдырады. Паннотия Лаврентияның Оңтүстік Американың екі ірі кратоны – Амазония және Рио-де-ла-Платаға жақын орналасқан кезде қалыптасты. Япет мұхитының ашылуы Лаврентияны Балтикадан, Амазониядан және Рио-де-ла-Платадан бөліп тұрды. 2022 жылғы мақалада Паннотияның толыққанды болмағандығы айтылады, геохронологиялық деректерді қайта қарастырады: "демек, бұл құрлық массасы толық жиналмас бұрын-ақ ыдырау процесі басталған". Дегенмен, келесі суперконтинент – Пангеяның құралуы жақсы белгілі.
Pannotia (from Greek: pan , "all", nótos, "south"; meaning "all southern land"), also known as the Vendian supercontinent, Greater Gondwana, and the Pan African supercontinent, was a relatively short lived Neoproterozoic supercontinent that formed at the end of the Precambrian during the Pan African orogeny (650–500 Ma), during the Cryogenian period and broke apart 560 Ma with the opening of the Iapetus Ocean, in the late Ediacaran and early Cambrian. Pannotia formed when Laurentia was located adjacent to the two major South American cratons, Amazonia and Río de la Plata. The opening of the Iapetus Ocean separated Laurentia from Baltica, Amazonia, and Río de la Plata. A 2022 paper argues that Pannotia never fully existed, reinterpreting the geochronological evidence: "the supposed landmass had begun to break up well before it was fully assembled". However, the assembly of the next supercontinent Pangaea is well established.
Тұжырымдаманың пайда болуы
Д.А. Пайпер, бәлкім, қазіргі Родиния деп аталатын Пангеядан бұрынғы протозойлық суперконтинентті алғаш ұсынған. Ол кезде ол оны "протерозойлық суперконтинент" деп атады, бірақ кейіннен бұл "Пангеяның симметриялық жарты ай пішіндес аналогы" "Палеопангея" деп аталды. 2000 жылы ол Родинияның немесе оның "қызы" Паннотияның, сондай-ақ Архей кезеңінен бергі басқа ұсынылған суперконтиненттердің қажеттілігіне және дәлелдеріне күмәндік білдірді. Пангьядан өзгеше протозойлық суперконтиненттің бар екендігі алғаш рет палеомагниттік деректер негізінде ұсынылды, ал бұл суперконтиненттің шамамен 625–550 млн жыл бұрын ыдырауы Бонд және авторлар тобымен құжатталды. Олардың реконструкциясы және басқалардың реконструкциясы дерлік бірдей. Неопротерозойдың соңында болған суперконтинентті атау үшін тағы бір термин – "Үлкен Гондваналандия", бұл термин Гондвана суперконтинентінің, неопротерозойдың соңында пайда болған, бір кезде әлдеқайда үлкен неопротерозой суперконтинентінің бөлігі болғанын көрсетеді. Панотияны тектоникалық белсенділіктің Гондвана континенттеріне тән циклы, нәтижесінде суперконтинент пайда болған, үшін бұрын ұсынылған "Паннотиос" терминіне сүйене отырып атады. Ол ескі протозойлық суперконтинентті (қазіргі Родиния) "Канатия" деп атауды ұсынды, бұл атау Канада атауынан алынған Сент-Лоуренс ирокез тіліндегі сөз, ал кейінгі неопротерозойлық суперконтинентке (қазіргі Паннотия) Родиния атауын сақтап қалды. Алайда Пауэлл бұл атауға қарсылық білдіріп, оның орнына соңғы суперконтинент үшін Стамп ұсынған терминді қолдануды ұсынды.
J. D. A. Piper was probably the first to propose a Proterozoic supercontinent preceding Pangaea, today known as Rodinia. At that time he simply referred to it as "the Proterozoic super continent", but much later he named this "symmetrical crescent shaped analogue of Pangaea" 'Palaeopangaea' and in 2000 he still insisted that there is neither a need nor any evidences for Rodinia or its daughter supercontinent Pannotia or a series of other proposed supercontinents since Archaean times. The existence of a late Proterozoic supercontinent, much different from Pangaea, was first proposed by based on paleomagnetic data, and the break up of this supercontinent around 625–550 Ma was documented by The reconstruction of Bond et al. is virtually identical to that of and others. Another term for the supercontinent that is thought to have existed at the end of Neoproterozoic time is "Greater Gondwanaland", suggested by This term recognizes that the supercontinent of Gondwana, which formed at the end of the Neoproterozoic, was once part of the much larger Neoproterozoic supercontinent. Pannotia was named by , based on the term "Pannotios" originally proposed by for "the cycle of tectonic activity common to the Gondwana continents that resulted in the formation of the supercontinent." proposed renaming the older Proterozoic supercontinent (now known as Rodinia) "Kanatia", the St. Lawrence Iroquoian word from which the name Canada is derived, while keeping the name Rodinia for the latter Neoproterozoic supercontinent (now known as Pannotia). Powell, however, objected to this renaming and instead proposed Stump's term for the latter supercontinent.
Құрылу
Панотияның қалыптасуы Пан-Африкалық орогенез кезінде Конго кратонының 750 миллион жыл бұрынғы Родиния суперконтинентінің солтүстік және оңтүстік жартылары арасына орналасуымен басталды. Бұл тау пайда болу оқиғасының ең жоғары нүктесі 640–610 миллион жыл бұрын болды, бірақ континенттердің соқтығысуы 530 миллион жыл бұрын Кембрийдің басында да жалғасуы мүмкін. Панотияның қалыптасуы Родинияның ішін бұрып, кері қайта құрылуының нәтижесі болды. Панотия қалыптасқан кезде Африка Гондвананың қалған бөлігімен – Оңтүстік Америка, Арабия, Мадагаскар, Үндістан, Антарктида және Австралиямен қоршалған орталықта орналасқан. Родиниядан «қашып» шыққан Лаврентия, Балтика және Сібір Родиниядағы өзінің салыстырмалы орналасуын сақтап қалды. Катай және Киммерий террандары (Оңтүстік Азияның континенттік блоктары) Шығыс Гондвананың солтүстік жиектерінде орналасқан. Авалониялық Кадомия террандары (кейіннен Орталық Еуропа, Ұлыбритания, Солтүстік Американың шығыс жағалауы және Юкатанға айналған) Батыс Гондвананың белсенді солтүстік жиектерінде орналасқан. Бұл орогенез, мүмкін, Балтиканың Урал жиегіне дейін солтүстікке қарай созылған. геоидтің төменгі бөлігінен, ал Пангея, суперплюмдар мен лавалық ағындардың нәтижесінде пайда болған геоидтің жоғары бөлігінен ішкі мұхиттардың субдукциясы (интроверсия) арқылы қалыптасты. Панотиямен субдукцияланған мұхит қабығы 830–750 миллион жыл бұрын Родинияны қоршап тұрған Мировия супермұхитында пайда болды және Панотияның құрастырылуына байланысты кеш Протерозой орогенезі кезінде жинақталды. Бұл орогенездердің маңыздыларының бірі – Шығыс және Батыс Гондвананың, немесе Шығыс Африка орогенезінің арасындағы соқтығысу. Батыс Африкадағы Транссахара белдеуі Шығыс Сахара қалқаны мен Батыс Африка кратонының соқтығысуының нәтижесінде пайда болды, 1200–710 миллион жылдық вулкандық және доға тәрізді жыныстар осы кратонның жиегіне қосылды. Япет мұхиты Панотия құралып жатқанда, Родинияның бөлінуінен 200 миллион жыл кейін ашыла бастады. Япет және басқа кембрий теңіздерінің ашылуы жұмсақ денелі метазоялардың эволюциясының алғашқы қадамдарымен бірге жүрді, сонымен қатар олар үшін көптеген жаңа орта тудырды; бұл «кембрийлік жарылысқа», қаңқасы бар метазоялардың қарқынды эволюциясына әкелді. Трилобиттер неопротерозойда пайда болды және 600–550 миллион жыл бұрын Панотияның ыдырауынан бұрын әртараптана бастады, бұл олардың қазба жазбаларында кең таралғанын және олардың тегінде викариантық үлгілердің болмауын көрсетеді.
The formation of Pannotia began during the Pan African orogeny when the Congo Craton was lodged between the northern and southern halves of the previous supercontinent Rodinia some 750 Ma. The peak in this mountain building event was around 640–610 Ma, but these continental collisions may have continued into the early Cambrian some 530 Ma. The formation of Pannotia was the result of Rodinia turning itself inside out. When Pannotia had formed, Africa was located at the centre surrounded by the rest of Gondwana: South America, Arabia, Madagascar, India, Antarctica, and Australia. Laurentia, which 'escaped' out of Rodinia, Baltica, and Siberia kept the relative positions they had in Rodinia. The Cathaysian and Cimmerian terranes (continental blocks of southern Asia) were located along the northern margins of east Gondwana. The Avalonian Cadomian terranes (later to become central Europe, Britain, the North American east coast, and Yucatán) were located along the active northern margins of western Gondwana. This orogeny probably extended north into the Uralian margin of Baltica. over a geoid low, whereas Pangaea formed by subduction of interior oceans (introversion) over a geoid high perhaps caused by superplumes and slab avalanche events. The oceanic crust subducted by Pannotia formed within the Mirovia superocean that surrounded Rodinia before its 830–750 Ma break up and were accreted during the late Proterozoic orogenies that resulted from the assembly of Pannotia. One of the major of these orogenies was the collision between eastern and western Gondwana or the East African Orogeny. The Trans Saharan Belt in West Africa is the result of the collision between the East Saharan Shield and the West African Craton when 1200–710 Ma volcanic and arc related rocks were accreted to the margin of this craton. The Iapetus Ocean started to open while Pannotia was being assembled, 200 Ma after the break up of Rodinia. This opening of the Iapetus and other Cambrian seas coincided with the first steps in the evolution of soft bodied metazoans, and also made a myriad of habitats available for them; this led to the so called Cambrian explosion, the rapid evolution of skeletalized metazoans. Trilobites originated in the Neoproterozoic and began to diversify before the break up of Pannotia 600–550 Ma, as evidenced by their ubiquitous presence in the fossil record, and the lack of vicariance patterns in their lineage.