Кіріспе

Маитум муниципалитеті (; , Jawi: ايڠد نو مايتم;), Филиппиннің Сарангани провинциясындағы 2-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 44 185 адамды құрайды, бұл оны провинциядағы ең сирек қоныстанған муниципалитет етеді. Батысынан Сұлтан Кударат провинциясы, шығысынан Киамба муниципалитеті, солтүстігінен Оңтүстік Котабато провинциясы және оңтүстігінен Селебес теңізімен шектеседі.

Тарих

Жергілікті халық аңызына сәйкес, "Маитум" – Сауб өзеніндегі қара тастарды білдіреді. Олар, жергілікті ханшайым мен оның батыр сүйіктісі қашқанда, ханшайымның әкесі олардың некесіне қарсы болғандықтан, осы өзен арқылы өткен кезде қара түске енген деп есептеледі. Қаланың аты висай тілінен алынған "маитом" сөзінен шыққан, ол сөздік мағынасында "қара" дегенді білдіреді. 1928 жылы Маитум Киамба муниципалитетінің құрамына кірді. 1959 жылдың 7 мамырында №2189 Республикалық заң арқылы жеке муниципалитет болып құрылды.

Демография

Халықтың көп бөлігі Илокано тегінен шыққан. Майтумның таулы аймақтарында өмір сүретін жергілікті халықтың бірі – Т’боли. Жыл сайын мамыр айында Бинуйуган фестивалі тойланады. Халықаралық жағынан Майтум жақын жердегі бір үңгірде табылған Майтум антропоморфтық қыш ыдыстарының өте ежелгі артефактілерінің ашылуымен әйгілі. Ежелгі жерлеу құмыралары 1991 жылы Ұлттық мұражайдың археологтары Майтумдағы Әйүп үңгірінде, ал 2008 жылы Майтумдағы Сагел үңгірінде (қазір Ұлттық тарихи институт ұлттық тарихи орын деп жариялаған) табылған. Минданаодағы қарулы қақтығыстарға қарамастан, онда табылған артефакттер Майтумда тарихи кезеңге дейінгі цивилизацияның болғанын көрсетеді.

Экономика

Майтум экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына негізделген және жоғары деңгейде күріш өндірісімен байланысты болғандықтан, көбінесе Сараганидің "күріш қоймасы" деп аталады. Су өсіру шаруашылығы екінші ең ірі табыс көзі болып табылады, оның ішінде сүт балығы (бангус), креветкалар (әсіресе алып креветкалар) және экспортқа арналған шағала өсіріледі. Басқа ауыл шаруашылығы өнімдеріне кокос жаңғағы, жүгері, каучук, банан, манго, шошқа еті, жұмыртқа, сиыр еті және балық жатады. Маитум сонымен қатар маринадталған ұшқан балығымен бүкіл елге танымал азық-түлік қоймасы болып табылады. Экономика соңғы он жылда жанданды, бұл жаһандық коммуникация технологияларының дамуымен және сауда мен көліктің жақсаруына үлкен үлес қосқан қазіргі заманғы тас жолдың салынысымен байланысты.

Жабайы табиғат

Маитумның таулы аймақтарында тарсилер табылған. Маитум үңгірлері мен жаңбырлы ормандары сирек кездесетін жеміс жейтін жануарлардың – алып алтын тәжді жеміс жейтін құстың (Acedoron jubatus) табиғи мекені болып табылады, ол "тыныш егінші" деп те аталады, себебі көптеген жемістер мен олардың тұқымдарын жеу арқылы орманды жаңартуға зор үлес қосады. Айналадағы жаңбырлы ормандарда сондай-ақ сирек кездесетін бұрылып келген мүйізді торғай және Минданао мүйізді торғайы да кездеседі. Филиппин жұмбағы (маймыл жейтін жұмбақ) да осы аймақта жақсы тіршілік етеді. Құрып бара жатқан қабықты тасбақалардың көбею орындары Маитумның бұрынғы бас ауылы "Ескі Побласионда" орналасқан. Басқа да жабайы жануарларға қабан, елік, маймыл және әртүрлі жылан түрлері жатады. Теңіз тасбақалары немесе павиканды Маитумда, Сараганиде, әсіресе 2003 жылы құрылған Павикан ұялау қадағалау орталығында кездестіруге болады.

Мәдени мұра

Қала – Майтум антропоморфтық керамикасы немесе Майтум құмыралары табылған жер. 1991 жылы Ұлттық музейдің археологиялық тобы Филиппиннің Минданао аймағындағы Аюб үңгірінде, Барангай Пинолда, Майтумда, Сараганиде антропоморфты екіншілік жерлеу ыдыстарын тапты. Бүгінде бұл құмыралар Майтум құмыралары деп белгілі. Олар қыштан жасалған және Минданаоның алғашқы тұрғындарының толық немесе ішінара бет-әлпеттері бейнеленген адамдардың пішініндегі дизайнымен ерекшеленеді. Бұдан өзге, олар филиппиндіктердің өлімнен кейінгі өмірге сенуінің кең таралған түсінігін көрсетеді. Археологиялық топ жетекшісі доктор Эусебио Дизонның сөзіне сүйенсек, бұл құмыралар Оңтүстік-Шығыс Азияда басқа еш жерде табылмайтындықтан, «ерекше және қызықты» деп есептеледі. Осыған байланысты, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Лаос, Камбоджа, Бірма және Индонезиядан келген көптеген археологтар осы жаңалыққа қызығушылық танытып, аталған артефакттарды іздеу үшін мемлекеттік және жеке қаржымен қазба жұмыстары жүргізілді. Бұл құмыралардың сипаттамалары Филиппиндегі Дамыған Металл Дәуіріне [калибрленген мерзімі б.з.б. 190 – 500 ж.ж.] жатады. Зертханалық зерттеулерге сәйкес, радиокөміртектік талдау нәтижелері осы екіншілік жерлеу ыдыстарының Металл Дәуіріне дейінгі кезеңге жататындығын көрсетті. Екі стандартты дата 1830 ± 60 Б.П. [калибрленген мерзімі 70 – 370 ж.ж.] және 1920 ± 50 Б.П. [калибрленген мерзімі 5 ж.б.э. – 225 ж.ж.] болды. Сала мамандары үлкен жерлеу ыдысының ішінде табылған кішкентай қыш ыдыстан алынған көмір ұлпаларын пайдаланды. Қазіргі таңдағы көптеген құмыралар Манила қаласындағы Филиппин Ұлттық мұражайында қойылған. Қаланың өзінде Майтум құмыраларының мұражайы бар, бірақ ондағы құмыралардың бәрі көшірмелер. Қалалық әкімдіктің мәлімдемесіне сәйкес, олар Майтум құмыраларын Маниладан Майтум қаласына қайтаруды жоспарлап отыр, бірақ бұл үшін жоғары технологиялық сақтау мүмкіндіктерімен жабдықталған мұражай құрылуы керек. Алайда, ұлттық үкіметтен мұражайды қаржыландыру жеткіліксіз. Мұражай зерттеушілері көптеген Майтум құмыралары алғашқы табылғанға дейін тоналған болуы мүмкін деп болжайды, себебі көптеген құмыралар қара нарықта сатылып жатыр. Майтум құмыралары Филиппиннің Ұлттық қазынасы және Филиппиннің маңызды мәдени мұрасы ретінде жарияланды, яғни олар елден шығарылуы мүмкін емес және барлық жағдайда сақталуы керек. Табылған құмыралар болашақ ұрпақтар үшін дұрыс сақтау мақсатында үкіметке тікелей тапсырылуы керек және коллекционерлерге сатылмауы тиіс. Майтум құмыраларын қорғау заңын бұзу 20 жылға дейін бас бостандығынан айыруға және 250 000 песоға дейін зиянды өтеуге әкеледі. Алайда, 2012 жылы қала тұрғындарымен сұхбаттасу кезінде, Майтум құмыраларына қатысты ғалымдардың жоғары бағасына қарамастан, Майтум қаласының көптеген тұрғындары құмыралардың мәдени құндылығын білмейтіні анықталды. Сұхбатта қаланың мұрасы үшін, әсіресе құмыралар табылған үңгірлердегі барангайлар үшін Майтум құмыраларының маңыздылығы туралы халықты хабардар ету кампаниясының қажеттілігі айтылды. Кейбір жергілікті тұрғындар шетелдіктерге құмыраларды сатып, көп ақша тапқандарын айтты. Сондай-ақ, жергілікті тұрғындар кейде құмыра сынықтарын тастап жіберетін. Бұдан өзге, құмыралар алғаш табылған үңгірлерде қорғаныс шаралары болмағандықтан бірнеше рет тоналды. Үңгірлердің маңында күзетшілер немесе сақтау станциясы жоқ, ал үңгірлер шамамен 30 жыл бұрын ашылған. Үңгірлер мұралық нысан ретінде жарияланғанына қарамастан, көптеген құмыра сынықтары қорғалмаған күйде қалды. Осы факторларға байланысты, көптеген ғалымдар қаланы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны ретінде жариялауға ұмтылса да, қаладағы халықтың хабардарлығының жеткіліксіздігі, мәдени мұраға деген құрметтің жоқтығы және үңгірлер мен құмыраларды физикалық және құқықтық түрде қорғаудың нашарлығы салдарынан мұндай жариялауға қол жеткізу қиын болады.