Кіріспе

1975–1976 жылдары соғылған үш АҚШ монетасы

АҚШ-тың екі жүз жылдық монеталары – 1975 және 1976 жылдары АҚШ Монет астығында соғылған, ширек, жарты доллар және доллардан тұратын айналымдағы естелік монеталар жиынтығы. Қай жылда соғылғанына қарамастан, әр монетада Вашингтон шиегі, Кеннеди жарты доллары және Эйзенхауэр доллары үшін қалыпты аверстерде 1776–1976 жылдары көрсетілген қос дата болады. Үш номиналдың ешқайсысының 1975 жылғы монеталары соғылмаған. Жүйедегі бұрынғы теріс тәжірибелерді ескере отырып, Монет астығы 1950 жылдардан бастап естелік монеталарды шығаруға қарсы болды. 1971 жылдан бастап Конгресс мүшелері 1976 жылы болатын АҚШ-тың екі жүз жылдығына арналған монеталарды шығаруға рұқсат беру туралы заң жобаларын ұсынды. Монет астығының директоры Мэри Брукс бастапқыда мұндай ұсыныстарға қарсы болды, бірақ кейін оларды қолдады, ал Конгресс шиектің, жарты доллардың және доллардың кері жағын уақытша қайта жобалауды талап ететін заң қабылдады. Еліміз бойынша өткен байқаудың нәтижесінде шиек үшін отаршылдық барабаншының, жарты доллар үшін Тәуелсіздік залының және доллар үшін Ай фонындағы бостандық қоңырауының дизайндары таңдалды. Үш монетаның да соғылған монеталардың көп санына байланысты бүгін де кең таралғаны бар. Айналымға шығарылған монеталар мыс-никель қоспасынан жасалған; Конгресс сонымен қатар коллекционерлер үшін 45 000 000 дана күміс қоспасынан жасалған монеталар соғылуын міндеттеді. Монет астығы күміс монеталардың жартысынан астамын сатқаннан кейін, қалған бөлігін 1986 жылы сатудан алып тастап, ерітіп жіберді.

Өмірбаян

Америка Құрама Штаттарының Монета жасау орталығы 1892 жылдан бері көптеген оқиғалар мен мерейтойларға арналған ескерткіш монеталар соғып келген. Ұйымдар Конгреске монета соғуға рұқсат беру үшін өтініш білдіріп, содан кейін оны сатып алып, жұртшылыққа қымбат бағамен сатуға мүмкіндік алатын. Осы ескерткіш монеталардың соңғысы – Букер Т. Вашингтон мен Джордж Вашингтон Карверді құрметтеу үшін соғылған жарты долларлар бірнеше жыл бойы шығарылып, 1954 жылы тоқтатылды. Бастапқыда белгілі бір бағамен сатылғандарымен, олар көп рет жеңілдікпен сатылды; көптеген монеталар қымбат бағамен сатылмады және айналысқа түсті. Осы монеталарды насихаттаушы С.Дж. Филлипс таралуын дұрыс ұйымдастырмай, белгілі бір соманы жоғалтты. Бұл жағдай Қаржы министрлігіне, Монета жасау орталығының құрамына кіретін, болашақ ескерткіш монеталарға қарсы тұруға себеп болды және 1970 жылға дейін Конгресс ешқандай монетаны қабылдамады. 1966 жылы Конгресс Америка Тәуелсіздігінің 200 жылдығын (1976) мерекелеу үшін Америка Революциялық Екі жүз жылдық Комиссиясын (ARBC) құрды. 1970 жылдың ақпанында ARBC Монеталар және Медальдар жөніндегі Кеңесші Комитетін құрды. Комитеттің алғашқы есебінде 1970 жылдың шілдесінде 200 жылдық мерейтойға арналған жарты долларлық ескерткіш монета соғу қажеттігі айтылды. 1970 жылдың желтоқсанында комитет 200 жылдық мерейтойға арналған АҚШ монеталарының барлық номиналы үшін арнайы дизайн талап етті; ARBC келесі айда осы ұстанымды қолдады. Алайда Қаржы министрлігі бұл өзгеріске қарсы болды, себебі ол бұрыннан ескерткіш монеталарға қарсы тұрды. 1971 және 1972 жылдары Конгресске 200 жылдық монеталарға қатысты бірнеше ұсыныстар енгізілді, бірақ олар қабылданбады. Монета жасау орталығының директоры Мэри Брукс Кеңесші Комитет отырыстарына қатысты. Бір отырыста ол 1976 жылғы мерейтойды белгілеу үшін айналыстағы монеталарда 1776–1976 жылдарының қос мерзімін қолдауды ұсынды, бірақ екі мерзімді монетаның беткі жағына орналастыру өндіріс қиындықтарын тудырады. Алайда газетке берген сұхбатында ол алты айналымдағы монетаны (центтен долларға дейін) өзгерту идеясын "апат" деп сипаттады. Егер 200 жылдық монета шығарылса, ол айналысқа түспеуі керек, мысалы, жарты цент немесе алтын монета болуы керек деп ойлады. Брукс мұндай монета Монета жасау орталығының жұмысына кедергі келтірмейтініне сенді. Алайда 1972 жылы ол бұл ұстанымнан бас тартып, жыл соңына қарай Қаржы министрі Джордж Шульцті 200 жылдық монета заң жобасын қолдауға көндірді.

Рұқсат беру

1973 жылдың қаңтар айында Техас штатының өкілі Ричард К. Уайт ескерткіш долларлар мен жарты долларлар туралы заң ұсынды. Орегон штатының сенаторы Марк Хэтфилд 25 долларлық алтын монета жасауды көздейтін заң жобасын да енгізді. 1973 жылдың 2 наурызында Қаржы министрлігі айналыстағы долларлар мен жарты долларлардың арт жағына өзгерістер енгізу арқылы Екі жүз жылдық монеталар туралы заңға қолдау білдірді және үш күннен кейін Конгреске заң жобасын жіберді. 1973 жылдың 2 мамырында Өкілдер палатасының комиссиясы тыңдау өткізді. Брукс заң жобасындағы монета дизайнының шектеулі өзгертілуін қолдады, бірақ монетаны кең ауқымда қайта жасауға қарсы болды. Екі жүз жылдық мәселеден бөлек, ол Вест-Пойнт алтын сақтау қоймасындағы ескі монета соғу машиналарын орнатуға болатын орынға АҚШ монеталарын соғуға рұқсат беруді сұрады. Брукс Хэтфилдтің ұсынысын қабылдамады, монетаның құрамы 0,667% немесе одан да аз таза алтыннан болуы керек екенін айтты, әйтпесе оны жинап қоюға тырысады. Тыңдаулардың нәтижесінде бірнеше қосымша заң жобалары ұсынылды және 6 маусымда Сенат комиссиясы тағы да тыңдау өткізді. Брукс қайтадан куәлік берді және ең нашар танымал екі номиналда ғана өзгеріс енгізіледі деген сынға жауап ретінде Екі жүз жылдық шилінгке де қолдау білдірді. Заң жобасы 13 шілдеде Сенатта қабылданды. Алайда, АҚШ азаматтарына алтын иеленуге рұқсат беру және Хэтфилдтің ұсынысын іске асыру туралы түзетулер заң жобасына қоса берілді. 12 қыркүйекте Өкілдер палатасы да ұқсас заң жобасын қабылдады, ол Сенаттың заң жобасынан алтынға қатысты ешқандай ереже болмауы және жаңа монеталардың күміс нұсқаларын жасауға рұқсат бермеуімен ерекшеленді. Екі палатаның өкілдері 19 қыркүйекте конференциялық комиссияда кездесті, бұл отырыс куәгерлердің айтуынша, «қатты және шиеленісті» болды. Соңғы заң жобасында алтынға қатысты ешқандай ереже болмады, бірақ Екі жүз жылдыққа арналған шилінг, жарты доллар және доллардың арт жағына өзгерістер енгізуге рұқсат берілді. Үш монетаның алдыңғы жағы өзгермейді, бірақ олар 1776–1976 жылдарының екі жылдық мерзімін көрсетеді. Заңға сәйкес, 1975 жылдың 4 шілдесінен кейін және 1977 жылдың 1 қаңтарына дейін соғылған барлық монеталар Екі жүз жылдық даталар мен дизайндарды тартады. Конгресс 45 000 000 күміс монета (яғни 15 000 000 жиынтық) соғуды тапсырды және Монета соғу бюросы Вест-Пойнтте монета соғуға қажетті рұқсат алды. Айналысқа шығарылатын шилінгтер, жарты долларлар және долларлар мыс-никель қоспасынан жасалады, олардың ішкі қабаты мыстан тұрады, яғни мыс-никель қаптамасы. Өзгертілген заң жобасы Конгрестің екі палатасында да 1973 жылдың 4 қазанында мақұлданды және президент Ричард Никсон 18 қазанда заңға қол қойды. Хэтфилдтің ұсынысы және басқа сенаторлардың ұқсас заң жобалары 1975 жылы қайтадан ұсынылды, бірақ комиссияда қабылданбады, сондай-ақ Екі жүз жылдық екі центтік монета жасау және Эбигейл Адамс пен Сьюзан Б. Энтониді құрметтеу үшін монета жасау туралы заң жобалары да қабылданбады. Вест-Пойнттегі қосымша өндіріс 1974 жылы центтердің тапшылығын жеңуге көмектесті және Монета соғу бюросына Екі жүз жылдық монеталарды соғуға дайындық кезінде икемділікті арттырды.

Жарыс

1973 жылы 23 қазанда Қазынашылық департаменті үш кері дизайнға арналған конкурс жариялады. Кез келген АҚШ азаматы диаметрі белгілі бір мөлшердегі гипстен жасалған модельдің суретін немесе фотосуретін ұсына алатын болды. Заң бойынша, ұсыныстарда міндетті түрде жазулар, сондай-ақ тиісті номиналдары көрсетілуі керек еді. Ал Қазынашылық хатшысы Шульц судьялар алқасының кеңесімен әр номинал үшін қай дизайнды пайдалануға болатынын шешетін еді. Директор Брукстің өтініші бойынша Ұлттық мүсіндер қоғамы конкурске бес судьяны таңдады. Судьялар құрамына қоғам президенті Роберт Вайнман (Меркурий динарын және «Бостандық жолымен қадам басады» жарты долларын жасаған Адольф Вайнманның ұлы), Коннектикут штатының мүсіншісі Адлай С. Хардин, бұрынғы Монета бас гравёрі Гилрой Робертс, «Медальдік өнер» компаниясының өкілі Джулиус Лаут және Смитсонов институтының нумизматика бөлімінің кураторы Эльвира Клейн Стефанелли кірді. Алғашқы мерзім 1973 жылдың 14 желтоқсаны деп белгіленген еді, бірақ энергия дағдарысы мен Рождестволық поштаның кешігуіне байланысты 1974 жылдың 9 қаңтарына дейін ұзартылды. Брукс конкурсты жариялау үшін 7000 мильден (11265 км) астам жол сапар шекті. Белгіленген мерзімге дейін Монета басқармасына 15 000 сұраныс және 884 өтініш келіп түсті. Алқа мүшелері мен АҚШ үкіметінде мүсінші ретінде жұмыс істейтін адамдарға қатысуға рұқсат берілмеді. Үш жеңімпаздың әрқайсысы 5000 доллар көлемінде сыйлық алды. Бастапқыда судьялардың отырысы Вест-Пойнтте өтуі тиіс еді, бірақ мерзімді ұзартуға байланысты Филадельфия Монета басқармасында өтті. Ұсынылған өтініштерден судьялар он екі жартылай финалға өткен дизайнды іріктеді, оларды ұсынған мүсіншілер әрқайсысы 750 доллар сыйлық алды. Конкурсанттар өз жұмыстарын гипстен жасалған модельдерге көшіруі керек болды, егер олар бұрыннан дайын болмаса, сондай-ақ модельдерді жасауға көмек көрсетілді.

Дайындық

1974 жылдың басында Қазынашылық қалған он екі эскизді қоғамдық талқылауға жіберді. Ұсынылған монеталардың екеуінде желкенді кемелер, екеуінде Филадельфиядағы Тәуелсіздік залы (Декларацияға қол қойылған орын), ал үшеуінде ай немесе айға сапар жасайтын ғарыш кемесі бейнеленген. Тағы біреуінде атом символының үстіне «Еркіндік қоңырауы» суреті салынған. 2001 жылғы екі жүз жылдық монеталар туралы мақаласында нумизмат Майкл Маротта былай деді: «Нумизматикалық қауымның реакциясы болжамды болды: барлығы редакцияға хат жазып, наразылық білдірді». Он екі эскизден судьялар Ұлттық екі жүз жылдық монета дизайны конкурсы комитетіне қарау үшін алты финалисті іріктеді. Комитетке Брукс, өкіл Уайт Патман, сенатор Джон Спаркман, Көркемөнер комиссиясы хатшысы Чарльз Х. Атертон және ARBC монеталар мен медальдар кеңес комитетінің төрағасы Эрик П. Ньюман кірді. Комитет ұсынған ұсыныстарды алғаннан кейін, хатшы Шулц жеңімпаздарды таңдады және 1974 жылдың 6 наурызында Брукс оларды «Today» телешоуында жариялады. Джек Л. Аһрдың колониялық барабаншыны бейнелейтін эскизі, он үш жұлдызбен (түпнұсқа штаттарды білдіреді) қоршалған жеңіс оты, тоқсандық монетаға таңдалды. Сет Хантингтонның Тәуелсіздік залының суреті жарты долларға, ал Деннис Р. Уильямстың Ай фонындағы «Еркіндік қоңырауы» суреті – долларға таңдалды. Аһр коммерциялық өнер фирмасының иесі болды, ал Хантингтон Миннеаполистегі «Brown and Bigelow» баспа фирмасының бас суретшісі еді. Уильямс, 21 жасында АҚШ монетасын жасаған ең жас суретші, ол өнер студенті болған және бастапқыда бұл эскизін сабаққа тапсырма ретінде жасаған. Монеталардың беткі жағында екі датаны қоспағанда, ешқандай өзгеріс жасалмады. Аһрды 1973 жылғы марканың авторы Уильям А. Смит барабаншы суретін көшіргені үшін айыптады, бірақ ол оны жоққа шығарды. Нумизматикалық тарихшы Уолтер Бриннің сөзіне сүйенсек, «екеуі де Арчибальд Виллардтың 1876 жылғы «76-шы жылдың рухы» картинасынан шыққан», ал нумизматикалық автор Дэвид Л. Ганц олардың екеуі де өмірінде бір рет осы картинаны көргенін айтады. Алайда, Аһр ұлы барабаншының моделі болғанын мәлімдеді. Брукс Смитқа жазған хатында, тоқсандық монетаның дизайны Ұлттық мүсіншілер қоғамын таң қалдыруға «жеткілікті түрде жаңа» екенін жазды. Вайнман кейінірек жеңімпаз эскиздерді сынға алды:

«Шындығында, біз алған нәрсе ұтымды емес деп ойлаймын. Біз таңдаған ешбір нәрсе мен үшін өлімге дейін күресерлік жеңімпаз болған жоқ. Бірақ, біздің қолымыздан келгенше жасадық». 1974 жылдың 24 сәуірінде үш жеңімпаз суретші Вашингтонға шақырылды. Ақ үйді аралап, монеталар туралы заң жобаларын қарастырған конгресс комитеттерімен кездескеннен кейін, олар Қазынашылық ғимаратына барды және жаңа Қазынашылық хатшысы Уильям Э. Саймоннан 5000 долларлық чек алды. Саймон оларға әзілдеп, жүлделерін үнемдеу облигацияларына салғысы келе ме деп сұрады. Монета айналымдық бас шебері Франк Гаспарро үш монетаның артқы жағына да шағын өзгерістер енгізді. Гаспарро тоқсандық монетаның дизайнын жеңілдетті, барабанды шынайылық үшін өзгертті, жазуды түзетті және барабаншының бет-әлпетін өзгертті. Ол жарты доллар монетасындағы Тәуелсіздік залына да шағын өзгерістер енгізді және доллар монетасындағы жазуды металл айналымды жеңілдету үшін өзгертті, сондай-ақ суретшіге «Еркіндік қоңырауының» төменгі жиегін түзуге кеңес берді. Аһр кейінірек дизайнын аяқтау үшін көбірек уақыт қажет екенін, барабаншының бет-әлпетінің ерекшеліктерін нақтылауды қалағанын айтты. Суретшінің әріптері монета айналымдық бас шебері қосты. Үшеуі де Гаспарроның өзгерістері олардың дизайндарын жақсартқанына келісті.