Кіріспе

Шотландия сарсулары мен жануарлар қорығы

Клайд сарсулары – Шотландияның Оңтүстік Ланаркширдегі Нью-Ланарк қаласының жанындағы Клайд өзеніндегі үш линнің (шотл.: сарсу) жиынтық атауы. Клайд сарсулары Боннингтон Линн, Корра Линн және Дундафф Линн сарсуларынан тұрады. Корра Линн ең биігі – 84 фут (26 метр) биіктігінен құлайды. Боннингтон Линн (9 метрлік құлауы) және Дундафф Линн (3 метрлік құлауы) Нью-Ланарктан жоғары орналасқан және Шотландияның ұлттық табиғатты қорғау қайырымдылық қоры басқаратын Клайд қорығының ішінде жатыр. Стоунбайрс Линн қорықтан және Нью-Ланарктан бірнеше шақырым төмен ағыс бойында орналасқан.

Тарих

Бұл аймақ көптен бері саяхатшылардың танымал мекені болып келген. Вордсворттар, Кольридж және сэр Уолтер Скотттың бәрі де сарқыраманы аралаған. 1802 жылы Уильям Вордсворт ең ірі сарқырама – Корра Линннің атын өлең арқылы мәңгілікке сақтап қалды. Корра Линн көптеген суретшілердің, оның ішінде J. M. W. Turner-дің туындыларында бейнеленген. Атауының шығу тегі – гаэль тіліндегі "currach", яғни батпақты жер деген сөз. Аңыз бойынша, "Кора" – король Малкольм II-нің қызы, ол қиял жетегімен туған қауіптен қашуға тырысып, осы жерде өмірін өз қолымен аяқтаған. Корра Линнге жақын жерде 1708 жылы сэр Джон Кармайкл Боннингтон салған павильон орналасқан. Павильонның артқы қабырғасында айналар болған, ал есік ашылғанда келушілер сарқыраманың астында тұрғандай сезімге бөленген. 15 ғасырға дейін салынған Корра қамалы Корра Линнге жақын орналасқан. Қазір бұл жерде Добентонның көптеген құстар тұрады, сондай-ақ Наттер және мұртты құстар да кездеседі. Corra – гаэль тілінде "бөгет" деген мағынаны білдіреді. Корра қамалының ерте тарихы нақты белгісіз болғандықтан, кейбір тарихшылар бұл 13-19 ғасырларда Гамильтон герцогтарынан кейін округтегі ең ірі жер иелері болған Уэйр отбасының алғашқы меншігі деп санайды. Жақын жерде 1844 жылы салынған Кранстон отбасының үйі – Корхаус орналасқан.

Клайд құлауы - ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жер

Клайд сарқырамасы ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер (бұрынғы Корхаус табиғи қорығы), Клайд аңғарының ұлттық табиғи қорығының бір бөлігі, аралас орманды аймақ, оның ішінде жартылай табиғи еменді ормандар мен кейбір қылқан жапырақты ағаштардан тұратын алқаптар бар. Бұл жерде бадджерлер, еліктер және 100-ден астам түрлі құстарға қолайлы орта жасалған. Бұл аймақ тұрақты мекендейтін сұңқарлардың жұбымен әйгілі, олар көбелек шағылысу маусымында "Сұңқар операциясы" арқылы қорғалады, бұл құстардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді және халыққа телескоптар мен бейнекамералар арқылы құстарды бақылауға мүмкіндік береді. 2011 жылдың 22 қазанында, Гринвич уақытымен сағат 15:00-де қорықта өте сирек кездесетін қарағайлы мысық байқалды және фотоға түсірілді. Қорықтың ішінде Клайд өзені сусарлар мен балықшылдарға, сондай-ақ қорғалатын өзендік миногаға қолайлы орта болып табылады. Шотландияның жабайы табиғат қоры басқаратын Клайд сарқырамасының келушілер орталығында сарқырамалар, орман және аймақтың жануарлары туралы көрмелер ұйымдастырылған, соның ішінде жартас құбылысын көрсететін арнайы экспозиция бар.

Су электр қуаты

Ланарк гидроэлектрлік схемасы Корра Линн мен Дандафф Линн арасында орналасқан, су кіреберісі Боннингтон Линнде және ол Ұлыбританиядағы ең көнесі саналады. Схема 1925 жылы сэр Эдвард Макколл төрағалығымен жоспарланды және 1927 жылы Шотландиядағы өнеркәсіп үшін емес, халыққа электр қуатын жеткізуге арналған алғашқы гидроэлектр станциясы ретінде аяқталды. Стонбайрс электр станциясының дизайнын сэр Роберт Лоример жасаған (ол сонымен қатар схеманың жалпы тұжырымдамасын қараған комитеттің жобалау кеңесшісі болды). Зауыт шамамен он бір мегаватт қуат өндіреді. Тағы бір гидроэлектр станциясы Стонбайрс Линн жанында, Корра Линннен оңтүстікке қарай үш шақырымдай жерде орналасқан. Бұл шамамен алты мегаватт қуат өндіреді. Екі станция да Scottish Power компаниясына тиесілі және олардың басқаруында.