Кіріспе
Шотланд сөзі жағалаудағы әртүрлі сағалар мен бұғаздарды атау үшін қолданылады. Firth – ағылшын және шотланд тілдерінде Ұлыбританияның, көбінесе Шотландиядағы, жағалау суларын білдіретін сөз. Солтүстік аралдарда көбінесе кішкентай шығанақты көрсетеді. Бұл сөз тілдік жағынан фьордқа (екеуі де протогерман тілінен *ferþuz) жақын, бірақ ағылшын тілінде мағынасы шектеулі. "Firth" деп аталатын су объектілері Шотландияның шығыс жағалауында немесе елдің оңтүстік-батысында жиі кездеседі, бірақ Клайд фирті бұл ережеден тыс. Таулы аймақтың жағалауында көптеген сағалар, бұғаздар және осыған ұқсас су алаптары бар, бірақ олар "firth" деп аталмайды (мысалы, Минч және Лох Торридон); олардың орнына көбінесе теңіз көлдері деп аталады. 1850 жылға дейін "Frith" деп жазу жиі қолданылған. Firth әдетте мұз дәуіріндегі мұздықтардың нәтижесі болып табылады және көбінесе үлкен өзенмен байланысты, онда толқындардың әсерінен өзен төсегі кеңейіп, сағаға айналады. Шекараны анықтау қиын болуы мүмкін. Клайд фирті кейде Дамбартонға дейінгі өзен сағасын қамтиды деп есептеледі, бірақ Ordnance Survey картасы Порт-Глазгодан өзеннен фиртке өтуін көрсетеді. Теңіз жүзу шараларында, кеме жүруге арналған Клайд өзенінің арнасы Банктің соңында Клайд фиртінің арнасымен қиылысады, мұнда өзен Гриннок маңындағы құмды тілме арқылы өтеді, өйткені сағасы Gare Loch-қа қосылғанда кеңейеді. Жергілікті тұрғындар өзеннің Гурок нүктесіне дейін батысқа қарай созылатынын айтады. Дегенмен, кейбір фирттер ерекшеліктерге ие. Мысалы, Шотландияның шығыс жағалауындағы Кромарти фирті теңізге салыстырмалы түрде кішкентай шығанағы бар үлкен көлге ұқсайды, ал Солвей фирті мен Морей фирті өте үлкен шығанақтар сияқты. Пентленд фирті шығанақ немесе бұғаз емес, теңіз жолы болып табылады.
Firth is a word in the English and Scots languages used to denote various coastal waters in the United Kingdom, predominantly within Scotland. In the Northern Isles, it more often refers to a smaller inlet. It is linguistically cognate to fjord (both from Proto Germanic *ferþuz), which has a more constrained sense in English. Bodies of water named "firths" tend to be more common on the Scottish east coast, or in the southwest of the country, although the Firth of Clyde is an exception to this. The Highland coast contains numerous estuaries, straits, and inlets of a similar kind, but not called "firth" (e. g. the Minch and Loch Torridon); instead, these are often called sea lochs. Before about 1850, the spelling "Frith" was more common. A firth is generally the result of ice age glaciation and is very often associated with a large river, where erosion caused by the tidal effects of incoming sea water passing upriver has widened the riverbed into an estuary. Demarcation can be rather vague. The Firth of Clyde is sometimes thought to include the estuary as far upriver as Dumbarton, but the Ordnance Survey map shows the change from river to firth occurring off Port Glasgow. In navigation terms, the dredged River Clyde Channel for shipping meets the Firth of Clyde Channel at the Tail of the Bank, where the river crosses a sandbar off Greenock as the estuary widens at the junction to the Gare Loch. Locally, the river can be described as extending even further west to Gourock point. However, some firths are exceptions. The Cromarty Firth on the east coast of Scotland, for example, resembles a large loch with only a relatively small outlet to the sea and the Solway Firth and the Moray Firth are more like extremely large bays. The Pentland Firth is a strait rather than a bay or an inlet.
Ағылшындық ферттер
Солвей ферті (Еден, Эск және Нит өзендерімен қоса). Ферт Солвей жағалауында орналасқан. Мекемелер: Карлайл, Англия, Эден өзені бойында, Аннан және Гретна, екеуі де Шотландияда. Люс шығанағы, Вигтаун, Сент-Бис, Аспатрия.