Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның Форт өзенінің сағасы
Genesis тобының әні
Estuary of Scotland's River Forth
the Genesis song
Форт фиорды (Linne Foirthe) – Форт өзені сияқты бірнеше шотланд өзендерінің құятын жері, фиорд. Ол Солтүстік теңізімен Файфтің солтүстік жағалауында және Лотианның оңтүстік жағалауында кездеседі.
The Firth of Forth (Linne Foirthe) is the estuary, or firth, of several Scottish rivers including the River Forth. It meets the North Sea with Fife on the north coast and Lothian on the south.
Атауы
Фирт – фьордтың туысы, бұл скандинав сөзі тар шығанақты білдіреді. Форт өзеннің атынан шыққан; бұл протокельт тілінде *Vo rit ia (баяу ағыс) деген мағынаны білдіреді, ол ежелгі гаэль тілінде Foirthe, ал валлий тілінде Gweryd болып дамыған. Рим дәуірінде ол Бодотрия деп аталған. Скандинавия сагаларында бұл жер Мырквифьорд деп белгілі болған. Уэльстің ертедегі атауы – Мерин Иодео, яғни "Иудеу теңізі".
Firth is a cognate of fjord, a Norse word meaning a narrow inlet. Forth stems from the name of the river; this is *Vo rit ia (slow running) in Proto Celtic, yielding Foirthe in Old Gaelic and Gweryd in Welsh. It was known as Bodotria in Roman times. In the Norse sagas it was known as the Myrkvifiörd. An early Welsh name is Merin Iodeo, or the "Sea of Iudeu".
География және экономика
Геологиялық тұрғыдан алғанда, Форт шығанағы – Форт мұздығының соңғы мұз дәуірінде қалыптасқан фьорд. Форт шығанағының су жинау алабы кең географиялық аумақты қамтиды, оның ішінде жағалаудан шалқары орналасқан Бен Ломонд, Камбернаулд, Хартхилл, Пеникуик және Гленегльз гольф алаңының жиектері де бар. Шығанақ жағалауында көптеген қалалар орналасқан, сондай-ақ Грангемут қаласындағы мұнай-химиялық кешендер, Лит қаласындағы коммерциялық доктар, Метилдегі бұрынғы мұнай платформаларын құрастырушы аулалар, Инверкейтингтегі кемелерді бөлшектеу орны және Розиттегі бұрынғы теңіз порты, сонымен қатар Форт Бриджхед аймағын қамтитын көптеген өнеркәсіптік аймақтар бар, оның ішінде Розит, Инверкейтинг және Данфермлайнның оңтүстік жиегі, Бёрнтисленд, Кирккалди, Бонесс және Левен. Шығанақ екі жерде көпірлермен жалғастырылған. Кинкардин көпірі мен Клэкманнаншир көпірі Кинкардинде өтеді, ал шығысқа қарай Форт көпірі, Форт-роуд көпірі және Квинсферри өткелі Солтүстік Квинсферриден Оңтүстік Квинсферриге дейін созылады. Римдіктердің 900 қайықтан тұратын көпір салғаны айтылады, бұл, әдетте, Оңтүстік Квинсферриде болған. 1964 жылдан 1982 жылға дейін көміршілер Форттың оңтүстік жағындағы Киннель кенішін солтүстік жағындағы Вэллифилд кенішімен байланыстыратын туннель қазған. Бұл 1968 жылғы «Forth – Powerhouse for Industry» атты оқу фильмінде көрсетілген. Туннельге кіретін шахталар жабылып, бетонмен нығайтылған, және ол сумен толған немесе кейбір жерлерде құлаған деп есептеледі. 2007 жылдың шілдесінде Портобелло (Эдинбург) және Киркалди (Файф) арасында әуе кемесімен жолаушылар тасымалын жүргізудің екі апталық сынақ жолы аяқталды. «Forthfast» деп таныстырылған қызметтің сынақтары жолаушылардың орташа жүктемесі 85 пайызды құрады, бұл үлкен операциялық жетістік деп бағаланды. Бұл қызмет жыл сайын шамамен 870 000 жолаушыны тасымалдап, Форт көпірі мен теміржолындағы кептелісті азайтады деп болжанды. Бастапқы табысқа қарамастан, жоба 2011 жылдың желтоқсанында тоқтатылды. Кинкардин мен Форт көпірлері арасындағы ішкі шығанақ жерді мелиорациялау салдарынан бұрынғы жағалау аймағының шамамен жартысын жоғалтты, бұл ішінара ауыл шаруашылығы үшін, бірақ негізінен өнеркәсіп үшін және Кинкардин маңындағы көмірмен жұмыс істейтін Лонганет электр станциясының қалдықтарын сақтауға арналған үлкен күлдік лагуналар үшін жасалды. Файф жағалауында тарихи ауылдар орналасқан: Лаймкилнс, Чарльзтаун және Кульрос, бұл ауылдар 6-ғасырда құрылған және қасиетті Кентигерн осында дүниеге келген. Шығанақ табиғатты қорғау үшін маңызды және ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын орын болып табылады. Форт аралдарының арнайы қорғалатын аймағы (SPA) жыл сайын 90 000-нан астам көбейіп жатқан теңіз құстарына пана болады. Май аралында құс бақылау станциясы бар. 2014 жылдан бері шығанаққа жақын құм және қиыршық тас жағалаулары «Фирт оф Форт Банкс Комплексі» деген атпен теңізді қорғауға арналған табиғат қорғалатын аймақ ретінде белгіленді. Форт шығанағын жүзіп өтуге рұқсат алған ең жас адам – 1933 жылы осы жетістікті орындаған 13 жасар Джозеф Фини. 2008 жылы Forth Ports компаниясы шығанақта кемелер арасында мұнай тасымалдауға рұқсат беру туралы даулы ұсынысты қабылдамады. SPT Marine Services компаниясы танкерлер арасында жылына 7,8 миллион тонна шикі мұнай тасымалдауға рұқсат сұрады, бірақ бұл ұсыныстарды табиғатты қорғау ұйымдары қарсылықпен қарсы алды.
Geologically, the Firth of Forth is a fjord, formed by the Forth Glacier in the last glacial period. The drainage basin for the Firth of Forth covers a wide geographic area including places as far from the shore as Ben Lomond, Cumbernauld, Harthill, Penicuik and the edges of Gleneagles Golf Course. Many towns line the shores, as well as the petrochemical complexes at Grangemouth, commercial docks at Leith, former oil rig construction yards at Methil, the ship breaking facility at Inverkeithing and the former naval dockyard at Rosyth, along with numerous other industrial areas, including the Forth Bridgehead area, encompassing Rosyth, Inverkeithing and the southern edge of Dunfermline, Burntisland, Kirkcaldy, Bo'ness and Leven. The firth is bridged in two places. The Kincardine Bridge and the Clackmannanshire Bridge cross it at Kincardine, while further east the Forth Bridge, the Forth Road Bridge and the Queensferry Crossing cross from North Queensferry to South Queensferry. The Romans reportedly made a bridge of around 900 boats, probably at South Queensferry. From 1964 to 1982, a tunnel existed under the Firth of Forth, dug by coal miners to link the Kinneil colliery on the south side of the Forth with the Valleyfield colliery on the north side. This is shown in the 1968 educational film Forth – Powerhouse for Industry. The shafts leading into the tunnel were filled and capped with concrete when the tunnel was closed, and it is believed to have filled with water or collapsed in places. In July 2007, a hovercraft passenger service completed a two week trial between Portobello, Edinburgh and Kirkcaldy, Fife. The trial of the service (marketed as "Forthfast") was hailed as a major operational success, with an average passenger load of 85 per cent. It was estimated the service would decrease congestion for commuters on the Forth road and rail bridges by carrying about 870,000 passengers each year. Despite its initial success, the project was cancelled in December, 2011. The inner firth, located between the Kincardine and Forth bridges, has lost about half of its former intertidal area as a result of land reclamation, partly for agriculture, but mainly for industry and the large ash lagoons built to deposit spoil from the coal fired Longannet Power Station near Kincardine. Historic villages line the Fife shoreline; Limekilns, Charlestown and Culross, established in the 6th century, where Saint Kentigern was born. The firth is important for nature conservation and is a Site of Special Scientific Interest. The Firth of Forth Islands SPA (Special Protection Area) is home to more than 90,000 breeding seabirds every year. There is a bird observatory on the Isle of May. A series of sand and gravel banks in the approaches to the firth have since 2014 been designated as a Nature Conservation Marine Protected Area under the name Firth of Forth Banks Complex. The youngest person to swim across the Firth of Forth was 13 year old Joseph Feeney, who accomplished the feat in 1933. In 2008, a controversial bid to allow oil transfer between ships in the firth was refused by Forth Ports. SPT Marine Services had asked permission to transfer 7.8 million tonnes of crude oil per year between tankers, but the proposals were met with determined opposition from conservation groups.