Кіріспе

Шотландиядағы Тай өзенінің сағасы, Антарктидадағы жер бедері

Тай фирті (/t//eɪ/; Linne Tatha) – Шотландияның шығыс жағалауында орналасқан фирт, Тай өзені (Шотландиядағы су көлемі бойынша ең үлкен өзен) осы фиртке құяды. Фирт төрт әкімшілік аймақпен шектелген: Файф, Перт және Кинрос, Данди қаласы және Ангус. Оның ең үлкен ені (Инвергоуриде) – екі көпір: Тай жол көпірі және Тай теміржол көпірі. Сазды Мэгдрум аралы – фирттегі жалғыз ірі арал. Антарктидадағы Тай фирті 1892-93 жылдары Данди кит аулау экспедициясының капитаны Томас Робертсон тапқан және оны Шотландиядағы фирттің құрметіне атаған. Ол сондай-ақ жақын орналасқан Данди аралына фирттегі басты қаланың құрметіне ат қойған.

Табиғи мұра

Тай бұғазы мен Едем сағасы (бұғаздың оңтүстігінде орналасқан) 2000 жылғы 2 ақпанда Арнайы қорғалатын аумақтар ретінде, бірнеше айдан кейін (28 шілде 2000 жылы) Рамсар ылғалды жерлері ретінде және бес жылдан кейін (2005 жылғы 17 наурызда) Ерекше қорғалатын аумақтар ретінде белгіленді. Бұғаздың бірнеше бөлігі ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын – Ішкі Тай сағасы, Монифит шығанағы, Тайпорт-Тентсмуир жағалауы аумақтарына кіреді. Инвергоури шығанағының бөлігі жергілікті табиғат қорығы болып табылады. Тай бұғазы кең құмды және лайлы жазықтарымен, қарапайым етесіздердің (түлендердің) популяциясымен және қыстайтын құстарымен (мысалы, ұсақ тоқылдақ, бауырқұйрықты құс, шелдек және барқытты үйрек) әйгілі. Жағалаудың көп бөлігіне оңай қол жеткізуге болады, сонымен қатар бұғаз көптеген жануарларды бақылауға мүмкіндік береді. Ішкі сағаның солтүстік жағалауындағы қамыстың алқабы шамамен 15 км-ге созылады; ол Ұлыбританиядағы ең кең қамысты алқаптардың бірі саналады.