Кіріспе

XML-ге негізделген таңбалау тілі. Common Alerting Protocol (CAP) – ескерту технологиялары арасындағы қоғамдық ескертулер мен төтенше жағдайларды алмасуға арналған XML-ге негізделген дерек форматы. CAP ескерту хабарламасын көптеген ескерту жүйелері арқылы, Google Public Alerts және Cell Broadcast сияқты көптеген қосымшаларға тұрақты түрде бір мезгілде таратуға мүмкіндік береді. CAP ескертудің тиімділігін арттырады және жауапты лауазым иелері үшін ескертуді іске қосуды жеңілдетеді. Стандартталған ескертулерді көптеген көздерден алуға болады және қолданбаларды қажеттілікке қарай өңдеуге және ескертулерге жауап беруге баптауға болады. Ішкі қауіпсіздік департаментінен, АҚШ Геологиялық қызметінен (Department of the Interior's United States Geological Survey), АҚШ Сауда департаментінің Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасынан (NOAA) және мемлекеттік және жергілікті органдардан келетін хабарламаларды бір форматта бір қолданба арқылы алуға болады. Мысалы, бұл қолданба алынған ақпаратқа байланысты әртүрлі дабылдарды бере алады. CAP қауіп-қатерлер, юрисдикциялар және ескерту жүйелері бойынша ескерту деректерін біркелкілендіру арқылы ескерту қызметіндегі тенденцияларды және үлгілерді анықтауға мүмкіндік береді, мысалы, әлі анықталмаған қауіпті немесе жауыздық әрекеттерді көрсететін тенденцияларды. Процедуралық тұрғыдан алғанда, CAP тиімді ескерту хабарламасының мазмұны мен құрылымы үшін ғылыми зерттеулерге негізделген үлгіні нығайтады. CAP деректерінің құрылымы NOAA Weather Radio-да қолданылатын Specific Area Message Encoding (SAME) және эфирлік Төтенше жағдай туралы ескерту жүйесімен, сондай-ақ Wireless Emergency Alerts (WEA) сияқты жаңа технологиялармен кері үйлесімді, және келесі мүмкіндіктерді қосады:
* Географиялық нысананы анықтау үшін ендік/бойлық «жәшіктерін» және үш өлшемдегі басқа геокеңістік бейнелеулерді пайдалану.
* Көп тілді және көп аудиториялық хабарламалар.
* Кезеңді және кешіктірілген күшке ену және тоқтау уақыттары.
* Жаңартылған хабарламаларды жаңарту және жою мүмкіндіктері.
* Толық және тиімді ескертулерді құруға арналған үлгілік қолдау.
* Цифрлік шифрлау және қолтаңба қою мүмкіндігі.
* Цифрлік суреттер, аудио және бейнелерді қосу мүмкіндігі.

Өмірбаян

АҚШ Ұлттық ғылым және технология кеңесінің (NSTC) 2000 жылғы қарашадағы "Тиімді дабылдар" атты баяндамасында, "жергілікті, аймақтық және ұлттық деңгейдегі барлық қауіп туралы ескертулер мен хабарламаларды жинап, автоматты түрде және дереу таратуға арналған стандартты әдіс әзірленуі керек" деп ұсынылды. 2001 жылы Калифорниялық төтенше жағдайлар телекоммуникациясы жөніндегі сарапшы Арт Боттерелл онлайн платформада ұйымдастырған 120-дан астам төтенше жағдайларды басқарушылардың халықаралық тәуелсіз тобы, NSTC баяндамасының ұсыныстары негізінде Жалпы дабыл протоколының (CAP) дерек құрылымын жасау және прототиптеуді бастады. Жобаны коммерциялық емес "Халықты ескерту серіктестігі" және бірнеше халықаралық дабыл жүйесінің жеткізушілері қолдады. 2002-2003 жылдары жүргізілген бірқатар сынақтар мен ұзақ мерзімді демонстрациялық жобалар нәтижесінде CAP спецификациясының жобасы OASIS стандарттау процесіне ресми мақұлдау үшін ұсынылды. CAP 1.0 спецификациясы OASIS ұйымы тарапынан 2004 жылғы сәуірде бекітілді. CAP 1.0 тәжірибесіне сүйене отырып, OASIS Төтенше жағдайларды басқару техникалық комитеті 2005 жылғы қазан айында жаңартылған CAP 1.1 спецификациясын қабылдады. 2006 жылғы қазан айында Женевада өткен мәжілісте CAP 1.1 спецификациясы Халықаралық телекоммуникация одағының (ITU) Стандарттау секторы тарапынан қаралып, ITU T ұсынысы ретінде қабылдануға алынды. Кейіннен CAP X.1303 ұсынысы ретінде қабылданды. CAP спецификациясының 1.2 нұсқасы 2010 жылғы шілдеден бастап OASIS веб-сайтында қолжетімді.

Дүниежүзі бойынша

2007 жылы Халықаралық телекоммуникация одағының телекоммуникацияны стандарттау секторы (ITU T) Жалпы ескерту хаттамасын X.1303 ұсынысы ретінде қабылдады. Ұсынымға қосымшада CAP XML схемасының ASN.1 модульіне жасалған сенімді аудармасы бар, ол кейбір жүзеге асырулар үшін пайдалы болуы мүмкін. X.1303 ұсынымы стандартын одан әрі дамыту мақсатында ITU-T 17-ші зерттеу тобының (Қауіпсіздік) және киберқауіпсіздік жөніндегі баяндамашы тобының (Q.4/17) қарауына жатады.

Австралия

Австралия үкіметінің Ортақ ескерту протоколы стандарты (CAP AU STD, 2012) федералдық агенттіктер – Австралияның Төтенше жағдайларды басқару мекемесі, Метеорология бюросы, Австралияның Геоғылым басқармасы, Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және орман шаруашылығы департаменті, сондай-ақ Денсаулық сақтау департаменті мен бірқатар штаттық органдар мен төтенше жағдайлар қызметтерінен құралған CAP AU STD мүдделі тараптар тобымен әзірленді. Жобаны Австралия үкіметінің Бас прокуроры департаменті (Австралиялық төтенше жағдайларды басқару) үйлестірді.

Канада

Канадада қоғамдық ескерту жасаушы мамандар мен мемлекеттік органдардан құралған жұмыс тобы CAP негізінде, бірақ Канаданың қоғамдық ескертуге қатысты мүдделі тараптарының қажеттіліктерін – мысалы, екі тілділік, Канада үшін геолокация, орналасқан жерлер мен оқиғалардың басқарылатын тізімдері және т.б. – ескере отырып, CAP Канадалық профилін (CAP CP) әзірледі. Канада үкіметі Ұлттық қоғамдық ескерту жүйесі (NPAS) жобасы үшін CAP CP-ні қабылдады. CAP-CP жұмыс тобы, Канаданың қоғамдық қауіпсіздік операциялық ұйымы (CanOps) және Netalerts-тің Сарния Ламбтон сынағы сияқты мүдделі тараптар мен жобалармен бірлесіп, қазір CAP-CP-ні Канадада ұлттық деңгейде қолдану үшін жұмыс істеп, жетілдіріп жатыр. 2004 жылғы Үнді мұхитындағы цунамиден кейін Шри-Ланкада кішкентай, жергілікті деңгейдегі қауіп туралы ақпарат жүйесі үшін CAP іске асырылды. Бұл іске асыру Канаданың Халықаралық даму зерттеу орталығы қаржылаған "HazInfo" жобасының бір бөлігі болды. Альберта провинциясы CAP-ті Альберта төтенше жағдай туралы ескерту жүйесінің құрамы ретінде қабылдады. 2015 жылдың наурыз айында CAP CP негізіндегі ұлттық халыққа ескерту жүйесі Alert Ready ресми түрде іске қосылды. Барлық телерадио хабар таратушылар мен теледидар провайдерлерінің жүйеге қатысуы Канаданың радиотелевизия және телекоммуникациялар комиссиясымен міндеттелген.

Германия

Азаматтарды қорғау және апаттар кезінде көмек көрсету жөніндегі федералды ведомство (Bundesamt für Bevölkerungsschutz und Katastrophenhilfe, BBK) CAP 1.2 негізіндегі жүзеге асыру жұмыстарын жүргізуде, бұл елдің модульдік ескерту жүйесі MoWaS ұсынған деректерге интернет арқылы қол жеткізуге мүмкіндік береді. MoWaS-тың әзірленуі 2001 жылдан бері қолданылып келе жатқан спутниктік ескерту жүйесі SatWaS негізінде жүргізілуде, ол 150-ден аз мемлекеттік және бұқаралық ақпарат құралдарына ғана ақпарат жеткізеді. Радио немесе теледидар сияқты хабар тарату қабылдағышы жақын маңда жұмыс істемесе, SatWaS-тың ескерту тиімділігі күрт төмендейді, себебі көптеген мемлекеттік авариялық дабылдар күтпеген жағдайда қалдырылған немесе толығымен алынып тасталған. MoWaS-та ЖӨП қолдауын пайдалану осы мәселені шешуге көмектеседі.

Италия

Италияның Ішкі істер министрлігінің Өрт сөндірушілер, қоғамдық құтқару және азаматтық қорғаныс департаменті (Dipartimento dei Vigili del Fuoco, del Soccorso Pubblico e della Difesa Civile) 2008 және 2011 жылдары екі министрлік жарлық арқылы CAP хаттамасын қабылдады. Осы уақыттан бері оның 100 провинциялық басқару орталығы, 18 өңірлік басқару орталығы және ұлттық басқару орталығы күн сайын шамамен 25 000 жеке CAP хабарламасын, құтқару операциялары туралы деректерді нақты уақыт режимінде алмасады. Жарлықтарға сәйкес, Италиядағы кез келген шұғыл жағдайға қатысушы, егер ол үлкен ауқымды төтенше жағдайлар немесе құтқару операциялары кезінде Өрт сөндіру корпусымен деректер алмасуды немесе бөлісуді қаласа, CAP хаттамасын қабылдауы тиіс. Италияда азаматтық қорғау саласында CAP хаттамасын алғаш рет қолдану 2009 жылы Орталық Италиядағы жер сілкінісінен кейін тіркелді, сол кезде Өрт сөндіру корпусы ескерткіштер мен тарихи ғимараттар үшін уақытша шараларды жобалау және іске асыру бойынша күш-жігерін үйлестіру үшін Мәдени мұра министрлігімен деректер алмасты. 2017 жылдың 5 сәуірінде "Corpo Nazionale dei Vigili del Fuoco" және "Arma dei Carabinieri" арасында орман өрттерін сөндіру жұмыстарын жақсарту мақсатында келісімге қол қойылды. Келісімде көзделген деректер алмасудың өзара үйлесімділігі CAP хаттамасын пайдалануға негізделген.

Америка Құрама Штаттары

2010 жылдың 30 қыркүйегінде Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) жаңа Интегралды қоғамдық ескерту және ескерту жүйесі (IPAWS) үшін CAP протоколын ресми түрде қабылдады. Бұл жүйе төтенше жағдай туралы хабарламаларды әртүрлі платформалар арқылы таратуға арналған, оның ішінде эфирлік медиа (Төтенше жағдайларды ескерту жүйесі), сымсыз құрылғылар (Сымсыз төтенше жағдай туралы ескертулер) және басқа да платформалар.