Кіріспе

Математикада түйін – жергілікті көбейту құрылымының шартын алып тастап, талшықты түйіннің жалпылама түрі. Жергілікті көбейту құрылымының талабы түйіннің топологиясына байланысты. Бұл талап болмаса, одан да жалпы нысандар түйін ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, π: E→ B түйінін E және B жиындары арқылы қарастыруға болады. Бұл жағдайда кері бейнелердің бәрі бірдей болуы міндетті емес, ал талшықты түйіндерде талшықтардың бәрі изоморфты (векторлық түйіндер жағдайында) немесе гомеоморфты болуы керек.

Мысалдар

Егер E және B тегіс коллекторлар болса және p тегіс, сюръективті және сонымен қатар суберу болса, онда бундель талшықты коллектор болып табылады. Мұнда және келесі мысалдарда тегістік шарты үздіксіз немесе аналитикалыққа дейін күшейтілуі мүмкін, немесе ол кез келген орынды болуы мүмкін, мысалы үздіксіз дифференциалданатын (C^(1)), аралықта. Егер негіздегі b1 және b2 әр екі нүктесі үшін сәйкес талшықтар p^(-1)(b1) және p^(-1)(b2) гомотопиялық эквивалент болса, онда бундель фибрация болып табылады. Егер негіздегі әр екі нүкте b1 және b2 үшін сәйкес талшықтар p^(-1)(b1) және p^(-1)(b2) гомеоморфты болса, және бундель тиісті байланысты мақалаларда сипатталған жергілікті тривиалдықтың белгілі бір шарттарын қанағаттандырса, онда бундель талшықты бундель болып табылады. Әдетте талшықтарда топологиядан басқа қосымша құрылым, мысалы топтық құрылым немесе векторлық кеңістік құрылымы болады. Онда гомеоморфизмнің сол құрылымға қатысты изоморфизм болуы керек, ал жергілікті тривиалдықтың шарттары сәйкесінше күшейтіледі. Бас бундель – белгілі бір қасиеттері бар оң топтық әрекетімен жабдықталған талшықты бундель. Бас бундельдің мысалы – кадрлық бундель. Егер негіздегі әр екі nүкте b1 және b2 үшін сәйкес талшықтар p^(-1)(b1) және p^(-1)(b2) бірдей өлшемді векторлық кеңістіктер болса, онда бундель векторлық бундель болып табылады, егер жергілікті тривиалдықтың тиісті шарттары орындалса. Тангенттік бундель – векторлық бундельдің мысалы.

Топ нысандар

Жалпы алғанда, бундельдер немесе бундель нысандары кез келген санатта анықталуы мүмкін: С санатында бундель – бұл эпиморфизм π: E → B. Егер санат нақты болмаса, онда картаның кері бейнесі түсінігі міндетті түрде болмайды. Сондықтан, мұндай бундельдерде талшықтар мүлдем болмауы мүмкін, бірақ жеткілікті жақсы қасиеттері бар санаттарда олар болады; мысалы, кері тартылыстарға және терминалды объекті 1-ге ие санат үшін B нүктелерін p: 1→B морфизмдерімен сәйкестендіруге болады, ал p талшығы p және π кері тартылысы арқылы алынады. B үстіндегі бундельдер санаты – B үстіндегі объектілердің кесінді санатының (C↓B) кіші санаты, ал бекітілген негізгі объектісі жоқ бундельдер санаты – бұл C² функтор санаты, C-дегі морфизмдер санаты болып табылатын үтірлі категорияның (C↓C) кіші санаты. Тегіс векторлық бундельдер санаты – Cat-тағы тегіс көптүрліліктер санатының үстіндегі бундель нысаны, кіші санаттар санаты. Әрбір көптүрлілікті оның жанама бунделіне жіберетін функтор – бұл бундель нысанының қимасының мысалы.