Кіріспе
Австралиялық миссионер (1941-1999) Үндістанда қаза тапқан Грэм Стюарт Стейнс (18 қаңтар 1941 - 23 қаңтар 1999) – австралиялық христиан миссионері. Ол екі ұлы, Филипп (10 жастағы) және Тимоти (6 жастағы)мен бірге индуист ұлтшыл тобы Баджранг Даль мүшелері тарапынан Үндістанда өртеліп өлтірілді. 2003 жылы Баджранг Дал белсендісі Дара Сингх кісі өлтіруге қатысқандығы үшін сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Стейнс 1965 жылдан бері Одиша штатында "Майурбхандж махау аурулары үйі" атты евангелистік миссионерлік ұйымның құрамында жұмыс істеп, махау ауруына шалдыққан адамдарға және аймақтағы кедейлікте өмір сүрген тайпа өкілдеріне көмек көрсетті. Дегенмен, кейбір индуист топтары ол осы кезеңде көптеген индуистерді христиан дініне алдап, сұранып немесе күшпен мәжбүрлегенін мәлімдейді. Вадхва комиссиясы кейбір тайпа өкілдері лагерьтерде крещение рәсімінен өткенімен, мәжбүрлеп дін ауыстыруға дәлел жоқ екенін хабарлады. Стейнстің жесірі Глэдис та мәжбүрлеп дін ауыстыру фактісін жоққа шығарды. 2004 жылы Австралияға оралғанға дейін Глэдис Үндістанда кедей және махау ауруымен ауырған адамдарға көмектесіп, жұмыс істеуін жалғастырды. 2005 жылы Одишадағы қызметі үшін ол Үндістанның төртінші жоғары мемлекеттік наградасы – "Падма Шри" орденімен марапатталды. 2016 жылы ол әлеуметтік әділеттілік үшін "Ана Тереза атындағы халықаралық сыйлықты" алды.
Graham Stuart Staines (18 January 1941 – 23 January 1999) was an Australian Christian missionary, who along with his two sons, Philip (aged 10) and Timothy (aged 6), was burnt to death in India by members of the Hindu nationalist group, Bajrang Dal. In 2003, Bajrang Dal activist Dara Singh was convicted of leading the murderers and was sentenced to life in prison. Staines had been working in Odisha since 1965 as part of an evangelical missionary organisation named "Mayurbhanj Leprosy Home" caring for people who had leprosy and looking after the tribal people in the area who lived in abject poverty. However, some Hindu groups argue that during this time he had tricked, lured or forcibly coerced many Hindus into believing in the Christian faith. The Wadhwa Commission claims that although some tribals had been baptised at the camps, there was no evidence of forced conversions. Staines's widow Gladys has also denied forced conversions ever happened. Gladys continued to live and work in India caring for those who were poor and were affected by leprosy until she returned home to Australia in 2004. In 2005, she was awarded the fourth highest civilian honour of India, the Padma Shree, in recognition for her work in Odisha. In 2016, she received the Mother Teresa Memorial International Award for Social Justice.
Ерте өмір және ерте мансап
Грэм Стейнс Австралияның Квинсленд штатындағы Саншайн-Кост қала маңындағы Палмвудс қаласында дүниеге келген. Ол 1965 жылы алғаш рет Үндістанға, Майурбхандж евангелистік миссионерлік қоғамына (EMSM) қосылып келді және Одиша штатының шалғайдағы тайпалық аймағында, христиан миссионерлік қызметінің ұзақ тарихы бар жерде жұмыс істеді. 1982 жылы Майурбхандж махаулылар үйін тіркелген қоғам ретінде құруға көмектескеннен кейін 1983 жылы Барипадағы Миссияны басқаруға белсенді түрде кірісті.
Жеке өмір
Стейнс Глэдиспен 1981 жылдың маусым айында миссионерлік қызметте бірге жұмыс істегенде, яғни денесінде мәйектің (алапес) дерті бар науқастарға көмектесу кезінде танысты. Одан көп ұзамай, 1983 жылы үйленуге шешім қабылдады және оның өліміне дейін бірге қызмет етті. Олардың үш баласы болды: қызы Эстер және екі ұлы – Филип пен Тимотей. Қызметінің барысында Стейнс Үндістанның Хо тайпасының тіліне Киелі Тамырдың бір бөлігін аударуға көмектесті, соның ішінде Жаңа Ұсыныстың толық қолжазбасымен аудармасын салыстырып тексерді. Бірақ, көбінесе оның негізгі қызметі мәйектің (алапес) дертімен ауырғандарға көмек көрсетуге бағытталған деп саналады. Ол Одия тілін жетік білген және емдеген науқастардың арасында беделді болған. Бұдан өзге, ол адамдарға арқан, сабай (Eulaliopsis binata) және ағаш жапырақтарынан кілем мен себеттер жасауды үйреткен.
Өлім және реакция
1999 жылдың 22 қаңтарында Стейнс Манохарпурдағы джунгли лагеріне келді. Бұл аймақтағы христиандар жыл сайын жиналып, конференция өткізетін және әлеуметтік ортада өз нанымдарын талқылайтын жиын болды. Лагерь Одиша штатындағы Майурбхандж және Кеонжар тайпалық ауылдарының шекарасында орналасқан. Ол Кендуджар ауылына ұлдарымен бірге жол тартқан еді, олар Оути қаласындағы мектептен демалыс алып жатқан. Сапар барысында олар тоқтап, түнгі демалыс үшін Манохарпурда қалды, қатты суыққа байланысты көлікте ұйықтады. Оның әйелі мен қызы сапарға қатыспады, олар Барипада қалалық муниципалитетте қалды. Шамамен елу адамнан тұратын топ, балталар және басқа да құралдармен қаруланған, Стейнс пен оның ұлдары терең ұйықтағанда көлікке шабуыл жасап, оны өртеп, ішінде қалдырып, өртеді. Стейнс пен оның ұлдары оянғанда қашуға тырысқан, бірақ ашулы наразылардың тобы оларға мүмкіндік бермеді. Бұл қылмысты сол кездегі діни және қоғамдық қайраткерлер, саясаткерлер мен журналистер кеңінен айыптады. АҚШ-тағы Human Rights Watch ұйымы Үндістан үкіметін христиандарға қарсы зорлық-зомбылықты тоқтатуда және сол кездегі діни шиеленісті өздерінің саяси мүдделері үшін пайдалануда айыптады. Үндістанның сол кездегі премьер-министрі, БЖП жетекшісі Атал Бехари Ваджпаи "қорқынышты шабуыл" деп айыптап, қылмыскерлерді тез ұстауға шақырды. Жарияланған мәліметтерге сәйкес, шіркеу басшылары шабуылдардың қатал индуисттік ұйымдардың ықпалымен жасалғанын мәлімдеді, олар бұрынғы кедей тайпаларды христиан дініне мәжбүрлеп өткізгені үшін кек алуды көздеген. Қылмыстың қозғаушысы деп танылған Дара Сингхты қатал индуистер батыр ретінде қабылдады және кейбір ауыл тұрғындары оны қорғады. Hindustan Times газетіне берген сұхбатында айыпталушылардың бірі Махендра Хембрам "өлтірушілерді миссионерлердің тайпалық мәдениеттің бұзылуына себеп болғаны қоздырды, олар ауыл тұрғындарына сиыр етін беріп, әйелдерге бюстгальтерлер мен гигиеналық төсемдер сыйлаған" деді. Күйеуі мен екі ұлының өлімі жөніндегі комиссия алдындағы мәлімдемесінде Глэдис Стейнс былай деді: "Раббым мені әрқашан жетектеп, Грэмнің жұмысын аяқтауға көмектеседі, бірақ мен кейде Грэмнің неге өлтірілгенін және оның өлтірушілерін 1999 жылдың 22-23 қаңтары түнінде осындай қатыгездікке итерген не екенін ойлаймын. Мен күйеуім Грэмнің және екі баламның өліміне жауапты адамдарды жазалауды қаламаймын. Бірақ олардың өкініп, жақсы жолға түсуін тілеймін." Оның өліміне арналған "Олардың ең кішісі: Грэм Стейнс тарихы" атты фильм 2019 жылы шықты.
Үндістанның Жоғарғы сотының шешімі
Ориссаның (сол кезде Орисса деп аталатын) астанасы Бхубанешвардағы сот Дара Сингхті Стейнс пен оның екі ұлын өлтіргені үшін асып өлтіруге үкім шығарды. 2005 жылы Орисса Жоғарғы соты бұл жазаны өмір бойы бас бостандығынан айыруға ауыстырды. 2011 жылдың 21 қаңтарында Жоғарғы сот Жоғарғы соттың шешімін бекітті. «Бұл істе Грэхам Стейнс пен оның екі кішкентай ұлы Манохарпурдағы вагонда ұйықтап жатқанда өртеніп өлтірілді, бірақ мақсат – Грэхам Стейнске оның діни қызметі, атап айтқанда, кедей тайпаларды христиан дініне өткізуі үшін сабақ беру болды. Бұл жайттардың барлығын Жоғарғы сот дұрыс бағалап, өлім жазасын өмір бойы бас бостандығынан айыруға өзгертіп, біз онымен келісеміз», – деді сот. Сот мәлімдеді: «Біздің саяси көзқарасымыз бойынша мемлекеттің діні болмайды. Мемлекет барлық діндер мен діни топтарға тең құрметпен қарауы керек және олардың дінге, сенімге және құдайға табынуға деген жеке құқықтарына ешқандай араласпауы керек». Сондай-ақ, сот былай деді: «Бір діннің екіншісінен жақсы екендігі туралы қате пікірге негізделген күш қолдану, қоздыру, дін өзгерту, үгіттеу арқылы біреудің сеніміне араласуға ешқандай негіз жоқ». Орталық тергеу бюросының Сингхті өлім жазасына кесу туралы өтінішін қабылдамай, судья П. Сатасивам мен судья Б.С. Чуахан Орисса Жоғарғы сотының оның қылмысы ең қауіпті қылмыстар санатына жатпайтынын растады. 76 беттік үкімде сот дін өзгерту практикасына қатысты қатаң сын айтты. Алайда төрт күннен кейін, 2011 жылдың 25 қаңтарында Үндістанның Жоғарғы соты, сирек кездесетін жағдайларда, өз шешімінен дін өзгертуге қатысты пікірлерін алып тастады. Бұл, әдетте, бұқаралық ақпарат құралдарының күшті сын-ескертпелеріне байланысты болды. Елдің жетекші редакторлары, БАҚ өкілдері және азаматтық қоғам өкілдері Грэхам Стейнс пен оның екі кішкентай баласын өлтіруді австралиялық миссионерге уағыздау және дінге келтіру сабағын үйрету үшін жасалды деген Жоғарғы соттың пікіріне қарсылық білдіретін мәлімдемеге қол қойды.