Кіріспе

Индуизм тарихи түрде Индонезияның Ява аймағында маңызды діни және мәдени әсерге ие болды. Ислам келгенге дейін бұл аймақта индуизм үстемдік құрған дін еді. Соңғы жылдары, әсіресе аралдың шығыс бөлігінде, оның қайта жандануы байқалуда.

Тарих

Ява мен Суматра біздің заманымыздың бірінші және екінші мыңжылдықтарында Үндістанның айтарлықтай мәдени ықпалына түсті. Үндістан діндері болып табылатын индуизм мен буддизм, олардың тарихи негіздері ортақ және мүшелері кейде бір-бірімен толысатын, Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиясында кеңінен тарады. Индуизм және оны таратуға қолданылған санскрит тілі Явада жоғары беделге ие болып, басым дінге айналды. Дүниежүзілік мұра ретінде танылған Йогьякартаның жанындағы Прамбанан сияқты көптеген индуистік храмдар салынды; сондай-ақ индуистік патшалықтар гүлденді, олардың ең маңыздысы Маджапахит болды. VI-VII ғасырларда Суматра мен Явада Малакка бұғазындағы су жолдарын бақылаған және Қытай мен Үндістан арасындағы теңіз саудасының өсуімен дамыған көптеген теңіз патшалықтары пайда болды. Осы кезеңде Үндістан мен Қытай ғалымдары әдеби және діни мәтіндерді аудару үшін осы патшалықтарға сапарлады. Маджапахит Орталық Явада орналасқан, ол қазіргі Индонезияның батыс бөлігінің көп бөлігін басқарды. Маджапахит патшалығының қалдықтары 16 ғасырда аралдың батыс бөлігіндегі мұсылман патшалықтарының күшейіп, Балиге көшті. Ява 15 ғасырдан бастап ислам дініне өткенімен, индуизмнің (және индуизмге дейінгі) әдет-ғұрыптары мен сенімдерінің маңызды элементтері қарапайым явандықтар арасында сақталды. Әсіресе Орталық және Шығыс Явада Абанган немесе "формалды" мұсылмандар басым. Бұл халықтық дәстүрді сақтаушы джавандықтар дәстүрлі исламдық бағыттармен қатар өмір сүреді.

Тірі қалғандар

Индуизм немесе индуистік анимизмнің қосындысы бірнеше яван қауымдарында сақталған, олардың көпшілігі Маджапахит сарбаздары мен ханзадаларынан тарағанмын деп есептейді. Шығыс Яваның Баниуванги ауданындағы осингтер қауымының діні Балидегі дінмен көптеген ұқсастықтарды көрсетеді. Бромо тауының етегіндегі тенггер қауымдары ресми түрде индуизмді ұстанады, бірақ олардың діні буддизмнің көптеген элементтерін қамтиды, соның ішінде Буддаға табыну және индуизмнің үштігі – Шива, Вишну және Брахмаға сыйынбау. Бантендегі бадуилердің өзгеше діні бар, ол индуизмнің белгілерін қамтиды. Көптеген яван қауымдары әлі де кежавенді сақтайды, ол анимистік, буддистік және индуистік элементтердің қосындысынан тұрады. Жогиакарта – кежавеннің басты ортасы.

Қазіргі заман

Индуизмге көшуді екі жақын және мәдени тұрғыдан ұқсас аймақтарда зерттеу қызықты: индуизмге сирек кездесетін айналымдар болған Йогьякарта аймағы және Явада индуизмге өткендердің ең жоғары пайызы тіркелген Клатен аймағы. Бұл ерекшелік әр аймақтағы явандықтардың исламды қабылдауындағы айырмашылықтармен байланысты екені айтылады. 1965-1966 жылдардағы Клатендегі жаппай қырғын Йогьякартадағыдан әлдеқайда ауыр болғандықтан, Клатендегі саяси жағдай Йогьякартадағыдан гөрі саясиландырылған. Клатендегі кісі өлтірушілердің көпшілігі исламмен байланысты болғандықтан, аймақ тұрғындары исламды емес, индуизмді (және христиан дінін) таңдады. Сондай-ақ, явандық дәстүрді ұстанатындар тазалаудан қорқу себебімен өз амалдарынан жасыру үшін индуизмге көшкен, бірақ олар дінді толыққанды ұстанбауы мүмкін. Гунун Лаву мен Кедиридегі көптеген жаңа "индуистер" осының мысалы болып табылады.