Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дін

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы индуизм аймақтың мәдени дамуына және тарихына терең әсер етті. Үндістан субконтинентінен индий жазулары енгізілгеннен кейін, Оңтүстік-Шығыс Азия халқы біздің заманымыздың 1-5 ғасырлары аралығында алғашқы жазбаларын жасау арқылы тарихи кезеңге қадам басты. Бүгінде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы индуистер негізінен теңіз арқылы келген үндістер мен балиліктерден құралған. Сонымен қатар, Камбоджа мен Оңтүстік-Орталық Вьетнамда явандықтар (Индонезияның басқа да азшылықтары) және Баламон Чам азшылықтары индуизмді ұстанады. Индуизм өркениеті, өзі әр түрлі мәдениеттер мен халықтардан қалыптасқан, оның ішінде Оңтүстік-Шығыс Азияның ерте кезеңдері, әсіресе Мон-Кхмер әсері, Оңтүстік-Шығыс Азияның жергілікті әлеуметтік құрылымы мен мемлекеттік жүйесіне қабылданып, ассимиляцияланды. Үнділік патшалықтардың құрылуы арқылы, кішігірім басшылар басқаратын шағын жергілікті биліктер Үндістан сияқты мемлекеттік басқаруды меңгерген Махараджа басқаратын ірі патшалықтар мен империяларға айналды. Осының нәтижесінде Оңтүстік Орталық Вьетнамның оңтүстік бөлігіндегі Чампа өркениеті, Оңтүстік Вьетнамдағы Фунан, Индокитайдағы Кхмер империясы, Малай түбегіндегі Лангкасука патшалығы мен Ескі Кедах, Суматрадағы Шривиджая патшалығы, Матарам патшалығы, Сингасари және Жава, Бали және Филиппин архипелагының бір бөлігінде орналасқан Маджапахит империясы құрылды. Үндістан өркениеті осы халықтар мен елдердің тілдеріне, жазуларына, жазба дәстүрлеріне, әдебиеттеріне, күнтізбелеріне, сенімдеріне және көркемдік ерекшеліктеріне әсер етті. Оңтүстік-Шығыс Азияда Үндістан мәдениеті мен діни дәстүрлерін қабылдаудың бір себебі, Үндістан мәдениетінің Оңтүстік-Шығыс Азияның жергілікті мәдениеттерімен ұқсастықтары болуында, бұл ертедегі Оңтүстік-Шығыс Азия (әсіресе ертедегі Мунда және Мон-Кхмер тайпалары) және Гималай (Тибет) мәдениеттері мен тілдерінің жергілікті үнді халықтарына тигізген әсерімен түсіндіріледі. Профессор Прилюски, Жюль Блох және Леви сияқты бірнеше ғалымдар Мон-Кхмер (Аустроазиялық) мәдениетінің ертедегі үнді мәдениеті мен дәстүрлеріне маңызды мәдени, тілдік және саяси ықпал еткенін тұжырымдады. Үндістан батыс, шығыс және жергілікті дәстүрлердің қорытылған ортасы ретінде қарастырылады.

Ежелгі дәуір

Үндістан ғалымдары шамамен 200 жылға дейін Ява мен Суматрадағы Двипантара немесе Джава Двипа индуисттік патшалығы туралы жазған. "Явадвипа" Үндістанның ең көне дастаны – Рамаянада еске алынады. Рама әскерінің басшысы Сугрива Ситаны іздеу үшін Ява аралындағы Явадвипаға адамдарын жіберді. Сондықтан ол санскрит тілінде "явака двипа" (двипа = арал) деп аталды. Оңтүстік-Шығыс Азияға Шығыс Үндістаннан, әсіресе Калингадан, сондай-ақ Оңтүстік Үндістан патшалықтарынан саудагерлер жиі келіп тұрды. 400-ші жылдар шамасында Батыс Явада үнділік Таруманагара патшалығы құрылды, ол Индонезия тарихындағы ең алғашқы жазулардың бірін жасады. Аймақта шамамен 425 жылдан бастап буддизмнің айқын ықпалы байқалды. 6-шы ғасырда Орталық Яваның солтүстік жағалауында Калинганың үнділік патшалығы құрылды. Патшалық атауы Үндістанның шығыс жағалауындағы Калингадан алынған. Осы Оңтүстік-Шығыс Азия теңізшілері Үндістан және Қытаймен кең ауқымды сауда-саттық жүргізді. Бұл моңғолдардың, қытайлықтардың және жапондықтардың, сондай-ақ 12-ші ғасырда Ачех аймағына жеткен ислам саудагерлерінің назарын аударды. Ортағасырлық үнді ғалымдары Филиппинді "Панюпаяна" (сумен қоршалған жерлер) деп атады. Бүгінде Оңтүстік-Шығыс Азияда кездесетін индуисттік мәдениеттің ықпалы Чола әулетінің мұрасына көп қарызды. Мысалы, Индонезиядағы Прамбанадағы ұлы храм кешені Оңтүстік Үндістан сәулетімен көптеген ұқсастықтарды көрсетеді. Малай тіліндегі Sejarah Melayu жылнамасына сәйкес, Малакка сұлтандығының билеушілері Чола империясының патшаларының ұрпақтары екенін мәлімдеді. Чола билігі Малайзияда бүгінге дейін еске алынады, өйткені көптеген ханзадалардың есімдері Чолан немесе Чуланмен аяқталады, мысалы, Перактың Раджасы Раджа Чулан. Чола өнер мектебі де Оңтүстік-Шығыс Азияға таралып, аймақтың сәулет және өнер саласына әсер етті. Кейбір ғалымдар Икшваку және Сумати туралы аңыздардың Оңтүстік-Шығыс Азия мифологиясындағы адамзаттың ащы қымызбен туғаны туралы мифтен бастау алғанын айтады. Патша Сагардың әйелі Сумати туралы аңызға сәйкес, ол ащы қымыздың көмегімен бала туған.

Қазіргі заман

Бүгінде Оңтүстік-Шығыс Азияда, әсіресе Малайзия, Сингапур, Таиланд, Медан (Индонезия) және Филиппинде, өткен ғасырларда Үндістан субконтинентінен көшіп келген тамилдер сияқты үнділердің болуына байланысты, жанды және әртүрлі индуистік қауымдастықтар сақталған. Тамил индуизміне тән Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ерекшелік – Тайпусам мерекесі, ал Дивали сияқты басқа да индуистік діни мерекелер де аймақтағы индустармен бірге кеңінен тойланады. Таиланд пен Камбоджада тай және кхмер халқы буддалық сенімдерімен қатар индуистік рәсімдер мен дәстүрлерді сақтайды, ал Брахма сияқты индуистік құдайлар әлі де зор құрметке ие. Индонезияда индуизмді тек үнді тегіндес адамдар ғана емес, сонымен қатар Балидегі жергілікті индонезиялықтар, бали халқы Агам индуизм дхармасын ұстанады – бұл индуизмнің ежелгі Ява-Бали дәстүрлерінен туындаған және шамамен екі мың жыл бойы аралда дамыған, көбінесе жергілікті рухани элементтерді қамтитын түрі. Балиден басқа, Явада Бромо және Семеру жанартауларының маңындағы Тенгер тау тізбегі, Орталық Явадағы Каранганьяр ауданы және Прамбанан, Йогьякарта маңында индуистердің шағын топтарын табуға болады. Сол сияқты, индуизм Оңтүстік Вьетнам мен Камбоджадағы Чам азшылығының арасында да кездеседі: явандықтар сияқты, олардың көпшілігі мұсылмандар, бірақ аз бөлігі индуистерді құрайды. Индонезияның басқа аймақтарында «Гинду Дхарма» термині көбінесе жергілікті рухани сенімдер мен дәстүрлі діндерді, мысалы, Калимантанның Дайактары ұстанатын индуистік Кахаринганды анықтау үшін қолданылады. Индонезияда индуизмнің қайта жандануы елдің барлық аймақтарында байқалады. 1970 жылдардың басында Сулавесидің Торага халқы алғаш рет «индуизм» санатына енгізілді, содан кейін 1977 жылы Суматраның Каро Батактары және 1980 жылы Калимантанның Нгаджу Дайактары осыған қосылды. 1999 жылғы жарияланбаған есепте Индонезияның Ұлттық статистика бюросы соңғы екі онжылдықта шамамен 100 000 адамның исламнан индуизмге ауысқанын немесе қайта оралғанын мойындады. Дін істері министрлігінің 2007 жылғы мәліметтері бойынша Индонезияда кем дегенде 10 миллион индуист бар. Индуизмнің өсуіне сондай-ақ Джаваның танымал Сабдапалон мен Джаябая болжамдары да ықпал етті. Индуизмге соңғы кезде келгендердің көпшілігі Сукарноның ПНИ партиясының отбасы мүшелері болды және қазір Мегавати Сукарнопутриді қолдайды. «Маджапахит дініне» оралу – ұлттық мақтаныш мәселесі. Бүгінде Индонезияның Бали халқынан кейін, Баламон чамдары Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жалғыз тірі қалған жергілікті (индтік емес) индуистер. Вьетнамда шамамен 160 000 чам этносының өкілдері бар, олардың көпшілігі ислам дінін ұстанады, ал қалғандары индуистер. Ғасырлар бойы Кин (вьетнамдықтар) билігінде болғаннан кейін, қазір Чам мәдениетін жаңғыртуға күш салынуда.

Елдер

Индуизм Оңтүстік-Шығыс Азиядағы азшылық діні, Индонезия, Малайзия, Сингапур және Мьянмада көптеген жандар бар. Индонезия әлемде индуизмді ұстанатындар саны бойынша төртінші орында.

Қазақстан

Камбоджаға индуизм алғаш рет Фунан патшалығының басында әсер етті. Хиндуизм кхмер империясының ресми діндерінің бірі болды. Ангкор-Ват, әлемдегі ең үлкен ғибадатхана кешені (қазір буддалық), бір кездері индуистік ғибадатхана болған. Кхмер патшалығында ең көп тараған дін – индуизм, одан кейін буддизм болды. Бастапқыда патшалық индуизмді негізгі мемлекеттік дін ретінде ұстанды. Махадеваның Вишну және Шива кхмер индуистік ғибадатханаларында ең құрметтелген құдайлар болды. Ангкор-Ват сияқты ғибадатханалар шын мәнінде Преа Писнулок (санскрит тілінде Вара Вишнулока) немесе Вишну патшалығы деп аталады, бұл патша Сурьяварман II-ді Вишну ретінде құрметтеу үшін. Хинду рәсімдері мен ырымдары брахмандар (хинду діни қызметкерлері) орындаған, әдетте патша отбасының, дворяндардың және билеуші таптың элитасы арасында ғана қалды. Кхмер империясы күрделі мәдениет, өнер және сәулет өсіп-өркендеген күрделі қоғамды дамытты. Кхмер патшасы мен оның лауазымды адамдары суландыруды басқару мен суды таратуды басқаратын, бұл жүйеге арналар, орлар және бари деп аталатын үлкен су қоймалары сияқты күрделі гидравликалық инфрақұрылымдар кіретін. Қоғам индуистік касталық жүйені бейнелейтін иерархияда ұйымдастырылды, онда қарапайым халық – күріш өсірушілер мен балықшылар халықтың басым көпшілігін құрады. Кшатриялар – патшалар, дворяндар, соғыс әміршілері, сарбаздар және жауынгерлер – басқарушы элита мен билікті құрады. Басқа әлеуметтік таптарға брахмандар (пасторлар), саудагерлер, ағаш ұсталары мен тас ұсталары, қыш құмырашылар, металл өңдеушілер, алтын шеберлері және тоқымашылар сияқты қолөнершілер кіретін, ал ең төменгі әлеуметтік деңгейде құлдар бар. Суармалы суару жобалары үлкен халықты қамтамасыз ететін күріш өнімін қамтамасыз етті. Мемлекеттік дін индуизм болды, бірақ Девараджа культі әсер етті, бұл кхмер патшаларын Вишну немесе Шиваның инкарнациясына байланысты жер бетіндегі тірі құдайлардың құдайлық қасиетіне ие деп жоғарылатты. Саясатта бұл мәртебе патшаның билігін Құдайдың ақтауы деп қарастырылды. Бұл құлшылық кхмер патшаларына жер бетіндегі патшаның құдайлық билігін атап өту үшін Ангкор-Ват және Байон сияқты салтанатты ескерткіштерді салу арқылы үлкен сәулет жобаларын жасауға мүмкіндік берді. Империяның ресми діндері индуизм мен махаяна буддизмі болды, бірақ 13 ғасырда Шри-Ланкадан келгеннен кейін Тхеравада буддизмі тіпті төменгі таптар арасында да басым болды. Содан бері Камбоджада индуизм біртіндеп құлдырап, ақырында корольдіктегі негізгі дін ретінде теравада буддизмімен алмастырылды. Осыған қарамастан, индуизмнің ырымдары патшалықта маңызды рөл атқара береді. Таиландтағыдай, таққа отырғызу рәсімін негізінен брахмандар жүргізеді, оның барысында билеуші Вишну мен Шива құдайларының мүсіндерінің алдында ежелгі ұлттық дәстүрлерді сақтауға ант береді.

Индонезия

Бүгінде Индонезияда индуизмді жалпы халықтың 1,7%-ы ұстанады. 2010 жылғы санақ бойынша индустар Бали халқының 83,29%-ын және Орталық Калимантан халқының 5,75%-ын құрайды. Дегенмен, 4-15 ғасырлар аралығында халықтың көпшілігі индуизм мен буддизмді ұстанған, сонымен қатар табиғат пен ата-бабалар рухтарын құрметтеген жергілікті анимизм мен динамизм сенімдерін де сақтаған. 15-16 ғасырларда ислам индуизм мен буддизмді басып, Индонезия архипелагындағы басым дінге айналды. Индуизмнің ықпалы Бали, Ява және Суматра мәдениетінде терең із қалдырды. Бали бір кезде индуизм үстемдік құрған аймақтың соңғы қалдығына айналды. Индуизмнің ықпалы Индонезия архипелагына бірінші ғасырда жеткен. 4-ғасырда Шығыс Калимантандағы Кутай патшалығы, Батыс Явадағы Таруманагара және Орталық Явадағы Холинг (Калинга) аймақтағы алғашқы индуистік мемлекеттердің қатарында болды. Ерекше атақты ежелгі Индонезиядағы индуистік патшалықтар – Матарам патшалығы (9-ғасырдағы әсем Тримурти Прамбанан ғибадатханасын салғанымен танымал), одан кейін Кедири, Сингхасари және 14-ғасырғы Маджапахит, индуистік-буддистік Ява империяларының соңғысы және ең ірісі. Индуизм Индонезия мәдениетіне өз іздерін қалдырды. Махабхарата және Рамаяна эпостары индонезиялық өнер түрлерінде мәңгілік дәстүрге айналды, көлеңкелі қуыршақтар театры (wayang) және би қойылымдарында бейнеленді. Көптеген индонезиялық есімдер санскрит тіліне негізделген, ал индонезия тілі санскриттен алынған көптеген сөздерді қамтиды. Вишнудың көлігі Гаруда ұлттық эмблема – Гаруда Панкасила және ұлттық әуе компаниясы – Гаруда Индонезия ретінде қабылданды. Бүгінде Индонезия үкіметі индуизмді ислам, протестантизм, римдік католицизм, буддизм және конфуциандықпен бірге елдің алты ресми мойындалған дінінің бірі деп таныды. Явадағы индуистік қауымдар көбінесе салынған ғибадатханалардың (пура) немесе индуистік құлшылық орындары ретінде қайта жаңартылып жатқан археологиялық ғибадатханалардың (канди) маңында шоғырланған. Шығыс Явадағы маңызды индуистік ғибадатхана – Мандарагири Сумеру Агунг, ол Яваның ең биік тауы – Семерудың беткейінде орналасқан. Жавадағы соңғы индуистік мемлекет – Бламбаган патшалығына жататын шағын археологиялық қалдықтар бар жерде салынған тағы бір индуистік ғибадатхана, сондай-ақ Пура Лока Мокса Джейабая (Кедириге жақын Менанг ауылында), онда индуистік патша және пайғамбар Джейабая рухани азаттыққа (мокша) қол жеткізді делінеді. Тағы бір орын – Шығыс Явадағы жаңа Пура Пучак Раунг, Бали әдебиетінде Махариши Маркандея индуизмді Балиге 14-ғасырда әкелген жер ретінде еске алынады. Ежелгі индуистік ғибадатханалардың археологиялық қалдықтары маңындағы қайта жаңғыру мысалы, Маджапахит империясының астанасы Можокерто маңындағы Троулан қаласында байқалды. Жергілікті индуистік қозғалыс жаңадан қазылған ғибадатхана ғимаратын басқару үшін күресіп жатыр, оны индуистік құлшылық орыны ретінде қайта жаңартуды көздейді. Ғибадатхана кішкентай индуистік Маджапахит патшалығын империяға айналдырған Гаджа Мадаға арналуы жоспарланған. Шығыс Явада исламға қарсы тұру тарихы айқын болғанымен, индуистік қауымдар Орталық Явада Прамбананның ежелгі индуистік ескерткіштерінің жанында да кеңейіп жатыр. 2019 жылдың 9-12 қарашасы аралығында осы ғибадатхана кешенінде Әбішеканың ұлы салтанаты өтті. Бұл индуистік рәсім 856 жылы Прамбанан ғибадатханасы салынғаннан кейін 1163 жылдан кейін алғаш рет өткізілді. Абишека рәсімі ғибадатхананы тазарту, киелі ету және тазалау мақсатымен өткізілді, осылайша ғибадатхананың археологиялық және туристік орын ғана емес, индуистік діни қызметтің орталығы ретіндегі бастапқы функциясына қайта оралғанын көрсетті.

Лаос

Лаоста индуизм халқының 0,1% -дан кемді құрайды. Лаос халқының шамамен 7000 адамы индуист. Ежелгі Лаос индуисттік Кхмер империясының бір бөлігі болған. Ват-Фу сол дәуірдің соңғы ықпалының бірі. Рамаянаның лаос нұсқасы Пхра Лак Пхра Лам деп аталады.

Малайзия

Индуизм Малайзиядағы төртінші ірі дін. 2010 жылғы Малайзия халық санағы бойынша, Малайзия тұрғындарының шамамен 1,78 миллионы (жалпы халықтың 6,3%) индуист болып табылады. Малайзия индуистерінің көпшілігі Малайзия түбегінің батыс бөлігінде қоныстанған. Үндістандық индуистер мен буддистер Малайзияға ежелгі және орта ғасырларда келуді бастады. 19-шы және 20-шы ғасырларда британдық отаршылдық империясы Оңтүстік Үндістаннан көптеген индуистерді кофе және қант плантацияларында, сондай-ақ қалайы кен орындарында жұмыс істеу үшін Малайзияға әкелді. Кейін олар, қытай буддистерімен бірге, резеңке плантацияларында кең көлемде жұмыс істеді. Британдық кангани жүйесі, еңбек айналымын азайту және еңбек тұрақтылығын арттыру мақсатымен құрылған, индуист жұмысшыларын Үндістаннан достарын және туыстарын Малайзиядағы британдық операцияларда жұмыс істеуге ынталандырды. Кангани жүйесі 20-шы ғасырдың басында көптеген тамил индуистерін Малайзияға әкелді. 1950 жылдары Малайзия халқының шамамен 12,8%-ы өзін индуист деп жариялады. 1957 жылы Малайзия британдық отаршылдық империядан тәуелсіздік алғаннан кейін, ол исламды мемлекеттік дін деп жариялады және дискриминациялық конституцияны, сондай-ақ 1971 жылғы бүлік туралы заңды қабылдады, бұл Малайзияның дін, тіл және азаматтық саясаты бойынша қоғамдық пікір алмасуды шектеді. Соңғы онжылдықтарда Малайзияның түрлі мемлекеттік үкіметтері мен шариғат соттары индуистерді және басқа да азшылық діндерді діни қудалауға ұшырату туралы көбірек хабарлар пайда болды. Малайзияның тәуелсіздігінен бұрын жеке меншікте салынған индуист ғибадатханалары соңғы жылдары Малайзия үкіметінің өкілдерімен бұзылды. 1970 жылдардан бері индуистер (буддистер мен христиандармен бірге) Малайзиядан жаппай көшіп кетіп жатыр. Малайзия индуистері Дипавали (жарық фестивалі), Тайпусам (Лорд Муруган фестивалі), Понгал (егін фестивалі) және Наваратри (Дурга фестивалі) мерекелерін тойлайды.

Мьянма

Мьянмада индуизмді шамамен 840 000 адам ұстанады, бірақ сенімді халық санағы деректері жоқ. Мьянмадағы индуистердің көпшілігі – бірмалық үндістер. Қазіргі Мьянмада индуистердің көп бөлігі Янгон және Мандалай қалаларында шоғырланған. Бағандағы Вишнуға арналған 11 ғасырлық Натлаунг Кяунг ғибадатханасы сияқты ежелгі индуистік ғибадатханалар Мьянманың басқа аймақтарында да бар. Мьянмадағы индуизмге буддизм де әсер еткен, Мьянмадағы көптеген индуистік ғибадатханаларда Будданың мүсіндері орналасқан. Бүгінде Мьянмада индуизмнің элементтері, тіпті буддизм басымдығына қарамастан, сақталып қалған. Мысалы, Тагьяминге табыну бар, оның түбірі индуизм құдайы Индраға дейін жетеді. Бірма әдебиеті де индуизмнің ықпалымен байыған, оның ішінде Рамаянаның бірма тіліне аудармасы – Яма Заттау. Бірмалықтар көптеген индуизм құдайларына табынады, мысалы, Сарасвати (бірма тілінде Туататхиди деп аталады), білім құдайы, көбінесе емтихан алдында оған дұға етіледі; Шива – Парамизва, Вишну – Витано және тағы да басқалары. Осы идеялардың көптегені Бірма мәдениетіндегі отыз жеті Нат, яғни құдайлардың құрамына кіреді.

Филиппин

1450 жылы Сулуға ислам діні келгенге дейін және 1521 жылы Испаниядан кемемен келген Фердинанд Магеллан христиан дінін әкелгенге дейін, аралдардағы көптеген қауымдастықтардың басшылары Раджа деп аталды, ал жазу Брахмиден тараған. Карма ұғымы филиппин халқының көптеген топтарында дәстүрлі көзқарастың бір бөлігі ретінде түсініледі, сондай-ақ, одан туындаған ұғымдар бар, мысалы, пампанган тіліндегі калма және висай тілдеріндегі Габа. Батала сияқты ежелгі құдайлардың аттары түп нұсқасы бойынша индуизмнен шыққан, сондай-ақ көптеген діни терминдер мен идеялар да содан алынған, тіпті бүгінде филиппиндіктердің көпшілігі христиан. Барлық филиппин тілдерінің сөздік қоры индуизмнің әртүрлі деңгейдегі әсерін көрсетеді. Бүгінде индуизмді ұстанатындардың саны филиппин халқының 0,3% құрайды, яғни 34 634 адам. Елімізде қазіргі таңда 22 гурдвара бар, олардың көпшілігі үндістер, шри-ланкалықтар және непалдықтардан тұрады. Сондай-ақ, елде Харе Кришна ұйымдарының әртүрлі тобы танымалдылыққа ие болып келеді, сонымен қатар Ананда Марга және Брахма Кумарис қауымдастықтары да бар.

Сингапур

Сингапурға индуизмнің енгізілуі Чола дәуірінде, 10 ғасырдың басында басталады. Оңтүстік Үндістаннан, негізінен тамилдерден келген иммигранттар, Британдық Шығыс Үндістан компаниясы үшін жұмыс істеу үшін келді және өздерімен бірге діні мен мәдениетін әкелді. Олардың келуімен арал бойынша дравид ғибадатханалары салынып, көрнекті индуистік мәдениет қалыптаса бастады. Сингапурдың Қытай ауданындағы Шри Мариамман ғибадатханасы – салынған алғашқы ғибадатхана. Қазір Сингапурда индуистер пантеонының әртүрлі құдайлары мен құдайшаларына арналған триццаға жуық негізгі ғибадатхана бар. Бүгінде индуистердің мәселелерімен екі мемлекеттік орган айналысады: Индуистер қоры және Индуистер кеңесшілер кеңесі. 2010 жылы Сингапур азаматтары мен тұрақты тұрғындарының шамамен 10,1 пайызын индуистер құрады, олар Сингапурда азшылық болып табылады. 15 жастан асқан халықтың арасында шамамен 558 000 индуистер болды; Сингапурдағы индуистердің 37 пайызы үйде тамил тілінде, ал тағы 42 пайызы ағылшын тілінде сөйлейді. Дипавали – Сингапурдағы маңызды индуистер мейрамы және мемлекеттік мереке.

Тайланд

Таиландта көптеген индуистер, көбінесе қалаларда тұрады. Бұрын бұл ел Хмер империясының ықпалына кірді, оның тамыры берік индуизмге негізделген. Бүгінде Таиланд буддистік көпшілік ел болғанына қарамастан, тай мәдениетінің көптеген элементтері мен символикасы индуистік ықпал мен мұраны көрсетеді. Мысалы, Рамакиен атты эпос Рамаянаға негізделген. Таиланд елтаңбасында Вишнудың ваханасы (көлігі) Гаруда бейнеленген. Таиландтың Бангкок қаласына жақын Аюттая қаласы Раманың туған жері Аёдхьяның атымен аталған. Брахманизмнен алынған көптеген ырымдар, мысалы, қасиетті жіптерді қолдану және құмырадан су құю сияқты рәсімдерде сақталған. Сонымен қатар, көптеген тайлықтар буддизммен қатар индуистік құдайларға табынады, мысалы, атақты Эраван ғибадатханасындағы Брахмаға және Ганеш, Индра және Шива мүсіндеріне, сондай-ақ индуистік құдайларға қатысты көптеген символдарға, мысалы, монархияның символы Гарудаға табынады. Храм қабырғаларындағы рельефтер, мысалы, Сурин провинциясындағы 12-ғасырдағы Прасат Сихорафумда би билеген Шива, Парвати, Вишну, Брахма және Ганешаның кішірейтілген бейнелері бейнеленген. Девасатан - 1784 жылы король Рама I құрған индуистік ғибадатхана. Ғибадатхана Таиландта брахманизмнің орталығы болып табылады. Патша сарайындағы брахмандар ғибадатхананы басқарады, олар жылына бірнеше патшалық рәсімдер жүргізеді. Триямпавай Трипавай деп аталатын жыл сайынғы Гигант Айналым рәсімі 1935 жылға дейін Таиландтың ірі қалаларында өткізілді, ол қауіпсіздік себептерімен тоқтатылды. Рәсімнің атауы тамил тіліндегі екі индуистік әннің аттарынан алынған: Тхирувембавай және Тхирупавай. Бұл рәсімде, сондай-ақ тай корольінің тажына отырғызу рәсімінде Тирувембавайдан ақын прату сивалаи ("Шива үйінің есіктерін ашу") тамил өлеңдері оқылғаны белгілі. Т. П. Минакшисундарамның айтуынша, фестивальдің атауы Тирупавай да оқылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Айналым рәсімі құдайдың әлемді қалай жаратқаны туралы аңызды бейнелеген. Дүкендердің сыртында, әсіресе қалалар мен ауылдық жерлерде Нанг Квак мүсіндері байлық, сәске және өркендеу құдайы ретінде (Лакшми нұсқасы) кездеседі. Элита мен патшалық үй іші көбінесе брахмандарды жерлеу рәсімдері мен мемлекеттік рәсімдерде, мысалы, Патшалық егін салу рәсімінде жақсы өнім алу үшін шақырады. Бұл дәстүрлердің көбісі буддизммен біріктірілгенімен, индуизмнің маңыздылығын жоққа шығаруға болмайды. 2005 жылғы тай халық санағы бойынша Таиландта 52 631 индус тұрады, бұл жалпы халықтың 0,09% -ын құрайды.

Вьетнам

Чампа халқының алғашқы жазылған діні – Үндістаннан теңіз арқылы әкелінген Шива индуизмі болды. Индуизм шам халқының маңызды діні болды (буддизм, ислам және жергілікті сенімдермен бірге) он алтыншы ғасырға дейін. Шиваға арналған көптеген ғибадатханалар қазіргі Вьетнамның орталық бөлігінде салынды. Бастысы индуистік Ок Эо археологиялық ескертікі Вьетнамның оңтүстігіндегі Меконг өзенінің дельтасында VII ғасырдан бұрынғы кезеңге дейін сақталған. Чампа өркениеті қазіргі Орталық Вьетнамның оңтүстік бөлігінде орналасқан және Үндістан мәдениетіне жақын индуисттік мемлекет болды, Үндістаннан теңіз арқылы әкелінген шаивит индуизмін қабылдады. Чам халқы салған, Вьетнамның орталық бөлігіндегі индуисттік ғибадатханалар кешені – Mỹ Sơn, Куанг Нам провинциясында қираған күйінде әлі де тұр. 15 ғасырдан бастап солтүстіктен өсіп келе жатқан Вьетнам мемлекетінің басып алуы нәтижесінде Чампа саяси құрылым ретінде әлсіреп, қысқарды. Чамдар кейіннен вьетнамдықтарға сіңірілді және бүгінде Вьетнамның көптеген этникалық азшылықтарының бірі ретінде танылды. Вьетнамдағы Чам Баламон (индуист брахмандар) Чам халқының аз бөлігін құрайды, ал көпшілігі ислам дінін ұстанады және Чам Бани деп аталады. Баламон атауы брахман сөзінен шыққан деп саналады, алайда басқа зерттеулер 70% Нагавамши кшатрия кастасынан тараған (чам тілінде "Сатриялар" деп айтылады) және Чампа империясының ұрпақтары екенін көрсетеді. Қалай болғанда да, Баламон индуистерінің көп бөлігі брахмандар саналады. Чам тілінде индуисттік ғибадатханалар Бимонг деп, ал діни қызметкерлер Халау Тамунай Айер деп аталады. Вьетнамдағы индуистердің нақты саны мемлекеттік санақта жарияланбайды, бірақ кем дегенде 10 000 Баламон индуісі бар деп есептеледі, ал тағы 4 000 индуіс Хо Ши Мин қаласында тұрады, олардың көпшілігі үнді (тамил) немесе үнді-вьетнамдық тегінен шыққан. Мариамман ғибадатханасы Хо Ши Мин қаласындағы ең танымал тамил индуисттік ғибадатханаларының бірі. Соңғы халық санағы бойынша Вьетнамдағы Чам этносының көп бөлігі (≈65%) Нинь Тхуан және Бинь Тхуан провинцияларында тұрады. 2002 жылы Нинь Тхуандағы Чам Баламон (индуист Чам) саны 7 000-ға жетіп, 34 Чам ауылының 6-сында қоныстанды.