Кіріспе

Бродрик замогы — Шотландиядағы Клайд шығанағындағы Аран аралында, Бродрик портынан тыс жерде орналасқан қамал. Бұл қамал бұрын Гамильтон герцогтарының резиденциясы болған, бірақ қазір Шотландияның Ұлттық сеніміне тиесілі. Замок Шотландиядағы ерекше санаттағы А нысаны болып тіркелген, ал оның жері Шотландиядағы бақтар мен жоспарланған ландшафттар тізіміне енгізілген.

Ерте және орта ғасырдың аяғы

Бұл жерде кем дегенде V ғасырдан бері бекініс болған, сол кезде Антримнен келген галликалық шапқыншылар Даль-Риата патшалығын кеңейтті. Х ғасырға қарай норвегиялық ықпал артты, және Арран Судрейс немесе Судрейжардың бір бөлігін құрады, оны Дублин немесе Оркни (Нордрейс немесе Нордрейжар) басқарды және номиналды түрде Норвегия королінің бақылауында болды. Бұл аралдағы скандинавиялық жер-атаулардың санынан, соның ішінде Бродик немесе Брейдвик (Броуд-Бей) арқылы анықталады. Бұл орын Клайд шығанағындағы стратегиялық орнының арқасында салыстырмалы маңызға ие орталық болған деп есептеледі. Он үшінші ғасырдың ортасына қарай Арран Манн патшалығының бір бөлігіне айналды, және Норвегия королі Хакон Хаконарсонның қарастыруындағы екі Галл Гейдхел патшасы – Маннның Магнусы және Аралдардың Дугалы – осы аралдарды биледі. Шотландияның Александр III әкесінен аралдарды бақылауға деген ниетін мұра етіп алды, осы арқылы патшалығын тұрақтандыруды көздеді, және осы мақсатта көптеген сәтсіз әрекеттер жасады. 1262 жылы Росс графы патшаның құдайымен Скайды шапты және тонады. Король Хакон осы мәселені кектеуге бел буды, сондықтан 1263 жылдың шілдесінде үлкен соғыс флотымен (leiðangr) Шотландияға аттанды. Магнус пен Дугалдың флоттарымен біріккеннен кейін және Гебрид аралдарында күшін көрсеткеннен кейін, Хаконның әскері Аррандағы Ламлаш шығанағына жетіп, шотланд королінің елшілерімен кездесті. Шотланд елшілері сәттілікке жете алмады, және шайқас ферттің ар жағындағы, қысқа қашықтықтағы Ларгсте өтті. Шотландтар жеңіске жеткенімен, Хаконның әскері Арранға, содан кейін қыстау үшін Оркниге шегінді, онда Хакон қайтыс болды. 1266 жылғы Перт шарты бойынша Судрейлер Шотландия патшалығына өткізілді.

Билік аралығы мен тәуелсіздік соғыстары

Александр III және оның мұрагері, Норвегия ханшайымы Маргарет қайтыс болғаннан кейін Шотландия Корольдігі қырсыққа ұшырады. 1291 жылы Англия королі Эдуард I-ге ең лайықты мұрагерді таңдау міндеті жүктелді. Джон де Балиоль таңдалып, Эдуардты өзінің жоғары тұрған билеушісі ретінде мойындауға мәжбүр болды. 1295 жылы Джон Эдуардқа бағынбады және оның Франциядағы соғысына көмектесу туралы талабына жауап бермеді. Эдуард келесі жылы Шотландияға шапқындап, Джонды тақтан түсірді. Осы шамада Броддикке ағылшын гарнизоны орналастырылған. Роберт Брюс жасырын өмір сүрген кезде, оның тәж киюінен кейін ағылшындардан қашқаннан соң және Мефвен шайқасында жеңілгеннен кейін, ол Арран аралындағы өрмекпен аңызға толы кездесу жасаған деседі. Роберт Брюстің бұйрығымен Джеймс Дуглас, Дуглас лорды, 1307 жылдың қысында Каррикке шабуыл жасамас бұрын, Броддик қамалынмен жабдықтаған күштерге шабуыл жасап, бірінші шағын жеңіске жетіп, әскерлеріне қажетті жабдықтарды алды. 1307 жылы ол ағылшындарды Броддиктен ығыстыра алды, бұл оның елін қайтару үшін күресінде оған бағынған алғашқы қамалдардың бірі болды.

Орта ғасырдың соңы

1406 жылы – Джеймс I ағылшын қарақшыларына түсіп, Роберт III қайтыс болған жыл – қамал Бродик шығанағына келген ағылшын әскерлерінен ауыр зақым көрді. 1455 жылы аралдардың иесі Джон Ислей одан әрі қиратулар жасады. 1470 жылдан кейін Джеймс III қамалды күйеу баласы Джеймс Гамильтонға, 1-ші Гамильтон лордына сыйлады. Оның ұлы, Джеймс Гамильтон, 2-ші Гамильтон лорды 1503 жылы Арран графы атанды. Осы кезде Гамильтон өз гербіне "Аралдардың кемесін" (лимфад) қосты.

Арран графтары

Қамалды 1510 жылға дейін граф қайта салып, мұнаралы үй түрінде келтірді, бірақ Кемпбеллдер мен Маклиннің шабуылынан зардап шекті. Шотландия королевасы Мэридің "Қатаң күтім" кезінде Бродрик қамалы Генрих VIII атынан Леннокс графы бастаған ағылшын әскерлерінің шабуылына ұшырады, бұл 2-ші графтың іс-әрекетіне жауап ретінде жасалды. Лорд Арран Мэри кішкентай кезінде Шотландияның регенті болды және шотланд тағына екінші кезекте тұрды. 1543 жылы ол Мэридің Франция дофинімен некелесуін ұйымдастыруға белсенді қатысты, оған дейін ол Уэльс принці Эдуардқа берілуі уәделенген еді. Бірақ Арран өз еңбегі үшін сыйлық алды және Франция ақсүйектерінен Шателло герцогы атағын алды. Регент Арран Бродрикте болған кезінде қамалды кеңейтуді жалғастырды. 1550 жылдың жазында Эндрю Гамильтон мен Дин Джон Слейтер ғимаратта жұмыс істеді. 1552 жылдың наурыз айында Бродрикке тірі кептерлер мен қояндар регенттің дастарқанына жіберілді, ал қоян тесіктерін жасау үшін "wombill" деп аталатын арнайы бұрғы құрал сатып алынды. Маусым айында ағаш шебері Питер Моффет жаңа есіктер жасады. Жаңа құрылыс үшін ағаш бұйымдарының бір бөлігін Лох-Ломондтағы Ласс иелері берді. 1579 жылдың мамыр айында Аргилл графы Бродрикті Джеймс VI үшін алды, ал Ниниан Стюарт тақ үшін күзетші болып тағайындалды. 1602 жылы Пол Гамильтон, Гамильтон маркизі үшін Бродрик капитаны, барлық серіктерімен бірге, тапаншамен қаруланған күйде Солтүстік Саннокста Маррарат Макмиллан деген шаруаға шабуыл жасап, оның жылқысын, малын, жүні мен плащын алып, Дункан МакЭллоуэйді Бродрикте тұтқынға алды.

Гамильтон герцогтері

Бродрик қамалы он жетінші ғасырдағы өмірге әсер еткен діни қозғырыстардан құтылмады (Қараңыз: Үш патшалықтың соғыстары). 1639 жылы Шотландия Пресвитериандық Лордтар қауымы мен король Чарльз I-нің ұнатқан епископализміне бөлінді. Джеймс Гамильтон, Гамильтонның 3-маркизі, корольдің шотландтық мәселелер бойынша кеңесшісі, корольдің еркімен солтүстікке жіберілді. Ол бұрын Шотландия шіркеуінің Бас ассамблеясын таратып, епископатты жойған кезде. Аркибальд Кэмпбелл, Аргиллдің 1-маркизі, Шотландияның де-факто билеушісі және пресвитериандық фракцияның жетекшісі болды. Аргилл Гамильтонның Бродик қамалын басып алды. Гамильтон 1643 жылы герцог атанды және Шотландияда Азамат соғысы басталғаннан кейін келесі жылы қамалын қайтарып алды. 1646 жылы роялистердің жағдайы нашарлағанда ол қайтадан Кэмпбеллдерге өтті. Герцог Престон шайқасынан кейін тұтқындалды және 1649 жылдың наурыз айында өлім жазасына кесілді. Оның орнын ағасы Уильям, Ланарк графы иеленді, бірақ екінші герцог 1651 жылы Вустер шайқасында алған жараларынан қайтыс болды. Гамильтон герцогтігі мен Арран графтығы бірінші герцогтің жалғыз тірі қалған баласы Аннаға өтті. Ол қауіпсіздігі үшін Бродикке жіберілген еді. 1650 жылы Оливер Кромвельдің дөңгелекбастары қамалды басып алып, оны кеңейтіп, осы стратегиялық позицияда Ферт шығанағын қорғау үшін артиллериялық батарея салды. Герцогиня Анна Ланаркшир мен Батыс Лотиандағы иеліктеріне оралды және 1656 жылы Селкирктің 1-ші графы Уильям Дугласқа үйленді. Анна Бродикке қайтып келмеді, бірақ оның күйеуі, жаңадан тағайындалған Гамильтон герцогы, қамалды аң аулау сапарлары үшін база ретінде пайдаланды. Келесі жылдары Бродик негізінен кейде спорттық иелік ретінде қолданылды. Он тоғызыншы ғасырда ол 10-шы герцогтың үлкен ұлының, Дуглас және Клайдсдейл маркизінің резиденциясына айналды. Уильям, 11-ші Гамильтон герцогы, 1843 жылы Баденнің бас герцогының кіші қызы, ханшайым Мари Баден және Наполеон Бонапарттың асырап алған қызы Стефани де Богарнеге үйленді. 1844 жылы қамалда архитектор Джеймс Гиллеспи Грэм басшылығымен үлкен құрылыс жұмыстары жүргізіліп, ғимараттың көлемі үш есеге артты. Он екінші герцог Уильямның еркек мұрагерлері болған жоқ, сондықтан оның лауазымдары оның қазасынан кейін алыс туысы Альфред Дуглас Гамильтонға берілді, бірақ ол қамалды жалғыз қызы Мэри Луиза Дуглас Гамильтонға қалдырды. Ол 1906 жылы Монтроздың 6-шы герцогымен үйленді. 1651 жылғы жағдайдан айырмашылығы, онда мүлік де әйел желісі арқылы өтті және сол кездегі әйелі Гамильтон есімін қабылдады, осы уақытта, бес жүз жылдан астам уақыттан кейін, Бродик қамалы Гамильтон есімін тағы бір адамға тиесілі болмады.

Бүгін

Қасiр мен бақтарды Шотландияның Ұлттық қоры 1958 жылы Леди Жан Ффордтан, анасы Монтроздың жесір герцогинясы қайтыс болғаннан кейін, мұра салығын төлеудің орнына сатып алды. 2017 жылы Лондонның "Таймс" газетінде Леди Жанның (басқа істермен қатар, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі одақтастардың кодтарын бұзу орталығы болған Блетчли Паркте жұмыс істеген) қайтысы туралы жарияланған хабарда, ол "қамал мен оның барлық иелігінің жоғалғаны – бүкіл өмірімнен айырылғандай болды" деген сөздері келтірілген. Қасiр жаз айларында жұртшылыққа ашық, ал Бродрик ауылдық паркі жыл бойы ашық. 2019 жылы бұл орынға 68 423 адам келді. Қасiрде Бенджамин Уэсттің "Генерал Вулфтың қазасы" картинасының Уильям Вуллетт жасаған гравюрасының қара-ақ көшірмесін көруге болады. 1972 жылдан бері, Шотландия Корольдік Банкі шығарған жиырма фунттық банкнотаның артқы жағында қамалдың суреті бейнеленген. 1998 жылы Минни Драйвердің басты рөлде ойнаған "Гувернантка" фильмі Бродик қамалында түсірілді.

Бау-бақшалар

1710 жылы салынған қоршалған бақта ара уларының қондырғыларын көруге болады.