Кіріспе
Кенхери үңгірлері (Kānherī guhā [kaːnɦeɾiː ɡuɦaː]) – Үндістанның Мумбай қаласының батыс шетіндегі Салсет аралындағы Санжай Ганди ұлттық паркінің ормандарындағы массивті базальт тау жынысына қазылған үңгірлер мен тасқа кесілген ескерткіштер тобы. Оларда біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан 10-шы ғасырына дейінгі буддалық мүсіндер, рельефтік өрнектер, суреттер және жазулар сақталған. "Кенхери" атауы санскрит тіліндегі "Кришнагири" сөзінен шыққан, ол "қара тау" дегенді білдіреді. Бұл орын төбеде орналасқан, оған тасқа қазылған баспалдақтармен жетуге болады. Үңгір кешеніне жүз тоғыз үңгір кіреді. Ең ежелгілері салыстырмалы түрде қарапайым және әшекейсіз, ал кейінгі үңгірлер мен Мумбайдағы Элефанта үңгірлеріне қарағанда әлдеқайда әсем. Әрбір үңгірде төсек ретінде пайдаланылған тас тұғыр бар. Үлкен тас бағаналары бар жиын залында ступа (буддалық пагода) орналасқан. Үңгірлердің үстінен жасалған тас арналар жаңбыр суын цистерналарға жеткізіп, кешенді сумен қамтамасыз еткен. Үңгірлер тұрақты монастырларға айналғаннан кейін, олардың қабырғаларында Будда мен Бодхисаттвалардың күрделі рельефтері бейнеленген. Кенхери үңгірлері 1-ші ғасырда салынды және 3-ші ғасырға қарай Конкан жағалауындағы маңызды буддалық орталыққа айналды. Көбінесе үңгірлер буддалық вихаралар болған, олар тұру, оқу және медитация жасау үшін арналған. Ірі үңгірлер, шайтия ретінде, яғни жиын өткізуге арналған залдар, күрделі өрнектелген буддалық мүсіндермен, рельефтермен, бағаналармен және тасқа қазылған ступалармен қапталған. Авалокитешвара ең ерекше бейнеленген тұлға. Вихаралардың көп саны буддалық монахтардың жақсы ұйымдастырылған мекемесі болғанын көрсетеді. Бұл мекеме Сопара, Кальян, Насик, Пайтан және Уджайн сияқты көптеген сауда орталықтарымен байланысты болған. Маурия және Кушан империялары тұсында Кенхери университет орталығы болған.
The Kanheri Caves (Kānherī guhā [kaːnʱeɾiː ɡuɦaː]) are a group of caves and rock cut monuments cut into a massive basalt outcrop in the forests of the Sanjay Gandhi National Park, on the island of Salsette in the western outskirts of Mumbai, India. They contain Buddhist sculptures and relief carvings, paintings and inscriptions, dating from the 1st century CE to the 10th century CE. Kanheri comes from the Sanskrit Krishnagiri, which means "black mountain". The site is on a hillside, and is accessible via rock cut steps. The cave complex comprises one hundred and nine caves. The oldest are relatively plain and unadorned, in contrast to later caves on the site, and the highly embellished Elephanta Caves of Mumbai. Each cave has a stone plinth that functioned as a bed. A congregation hall with huge stone pillars contains a stupa (a Buddhist Pagoda). Rock cut channels above the caves fed rainwater into cisterns, which provided the complex with water. Once the caves were converted to permanent monasteries, their walls were carved with intricate reliefs of Buddha and the Bodhisattvas. Kanheri caves were built in the 1st century and had become an important Buddhist settlement on the Konkan coast by the 3rd century CE. Most of the caves were Buddhist viharas, meant for living, studying, and meditating. The larger caves, which functioned as chaityas, or halls for congregational worship, are lined with intricately carved Buddhist sculptures, reliefs, pillars and rock cut stupas. Avalokiteshwara is the most distinctive figure. The large number of viharas demonstrates there was a well organized establishment of Buddhist monks. This establishment was also connected with many trade centers, such as the ports of Sopara, Kalyan, Nasik, Paithan and Ujjain. Kanheri was a University center by the time the area was under the rule of the Maurayan and Kushan empires.
Канхеридегі жазулар
Қаңериде шамамен 51 оқылатын жазу және 26 эпиграф табылды, олардың ішінде брахми, деванагари және 90-шы үңгірден табылған 3 пахлави эпиграфы бар. Маңызды жазулардың бірі Сатавахана билеушісі Вашиштипұтра Сатакарнидің Рудрадаман I-нің қызына үйленгенін көрсетеді. 81-ші үңгірде және Чайтия үңгірі №3-те Яджна Шри Сатакарниге (170-199 ж.б.д.) қатысты екі жазу бар. Канхериде табылған 494-495 ж.б.д. мерзімді жазу Трайкутака әулеті туралы мәлімет береді.
There are also two inscriptions of Yajna Sri Satakarni (170 199 CE), in cave No. 81, and in the Chaitya cave No. 3. A 494 495 CE inscription found at Kanheri mentions the Traikutaka dynasty.
Үңгірлердің сипаттамасы
Бомбей портының басында орналасқан Салсетті немесе Шатшашти аралы тас ғибадатханаларына өте бай, онда Канери, Марол, Махакали үңгірлері, Магатан, Мандапешвар үңгірлері және Жогешвари үңгірлері сияқты құрылыстар бар. Ең кең ауқымдысы – Танеден бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Канхеридегі буддалық үңгірлер тобы, онда шамамен 109 жеке үңгір бар, бірақ олардың көпшілігі кішкентай және сәулеттік тұрғыдан маңызды емес. Бомбей мен Бассейнге жақын орналасқандықтан, олар ерте назар аударды және 16 ғасырда португалдық саяхатшылар, сондай-ақ Линсхотен, Фрайер, Джеммелли Карери, Анкетиль Дю Перрон, Солт және басқалар сияқты еуропалық саяхатшылар мен зерттеушілер оларды сипаттады. Насик үңгіріндегі Ұлы Чайтья Карладағымен бірдей кезеңде немесе оған жақын, ал Нахапана үңгірі (No.10) No.17-ден сәл ертерек, бірақ арасында үлкен уақыт аралығы жоқ. Ғаутамипутра үңгірінің No.3 орны осыған ілесіп, уақыт өте келе пайда болды, ал Яджна Шри Сатакарни жасаған кез келген нәрсе, әрине, одан кейін аз ғана уақыт ішінде орындалған болуы керек. Екінші жағынан, оның мерзімі қандай болмасын, бұл Чайтья үңгірінің жоспары Карледегі үңгірдің нақты көшірмесі екені анық, бірақ сәулеттік ерекшеліктері Насиктегі 17-ші және 3-ші үңгірлердегідей стильдегі айырмашылықты көрсетеді.
Дарбар үңгірі (No 11)
Ұлы Чайтия үңгірінің солтүстік-шығысында, ағын судың құратын шатқалында, Махараджа немесе Дарбар үңгірі деп аталатын үңгір орналасқан. Бұл үңгір топтағы ең ірісі және Чайтия үңгірлерінен кейін ең қызықтысы болып табылады. Бұл әдеттегі мағынада Вихара емес, бірақ онда бірнеше бөлмелер бар. Оның орнына, бұл Дхармасала, яғни жиналыс өткізу орны. Қазіргі кезде белгілі болған жалғыз үңгір осы, ол Аджаташатрудың Раджагрихадағы Саттапанни үңгірінің алдында Будданың қайтысынан кейін бірден өткізілген алғашқы кеңеске қатысушыларды қабылдау үшін салған үлкен залының құрылысын көруге мүмкіндік береді. Махавансо бойынша, "Бұл залды толық аяқтағаннан кейін, ол 500 дін қызметкерінің санына сай баға жетпес кілемдер төседі, олар солтүстік жағына отырып, оңтүстікке қарап отыру үшін. Бас дін қызметкерінің құрметті тағы орнатылды. Залдың ортасына, шығысқа қарап, құдайға лайық биік мінбер орнатылды." Сол жақта кімдер бейнеленген? Гаруда, Шитала немесе ауру, қылыш және тастың тозуынан танылмайтын бір жау.
No 90 үңгір
90-шы үңгірде Будданың Падмасанада отырғанын бейнелейтін ұқсас топ бар, ол лотос тағында, екі жылан бас киген тұлғаның қолдауында, және осы үңгірлердегі кейінгі дәуірдегі Махаяна мүсіндеріндегідей қызметшілермен қоршалған. Бұл композицияларда әдеттегіден көп фигуралар бар, бірақ олардың барлығы жалпы сипаттамалары бойынша бір-біріне өте ұқсас. Су қоймасының үстінде және веранданың тіреулерінде алғашқы қарағанда кесте түрінде және басқа жерде кездеспейтін әріптермен жазылған жазулар бар; олар пахлави тілінде.
Соңғысы, соңғы тау жотасының батыс шетінен бастап, оңтүстікке қарай тоғыз қазбалар тізбегі созылады, бірақ олар ерекше көзге түспейді. Бұл Канери үңгірлеріне келген әрбір адамды таң қалдыратын нәрсе – су қоймаларының көптігі, үңгірлердің көпшілігі алдыңғы ауланың жанында өз цистерналарымен жабдықталған және олар жыл бойы таза сумен толы. Көптеген үңгірлердің алдында ауланың еденінде тесіктер бар, ал олардың қасбеттерінде бағаналар үшін іргетас ретінде жартастан қазылған ойыстар, сондай-ақ үңгірлердің алдыңғы жағын қорғайтын ағаш қабырғалар үшін тіреулер бар. Таудың әр жерінде бір үңгірден екіншісіне дейін сатылар жартасқа қазылған. Соңғы аталған топты өтіп, оңтүстікке қарай төмен түсетін жері бар ежелгі жолмен өрлеп, жардың шетіне жетіп, одан 330 метрдей төмен, қираған баспалдақпен түсеміз. Бұл жер 200 метрден астам оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай созылған ұзын галереяға алып келеді, және жоғарыдағы жартас оны қорғайды. Галереяның едені шаң мен қиқымдарға көмілген кішкентай кірпіш дагобалардың негіздерінен тұрады, және шамамен он алтыдан жиырмаға дейін, олардың жетісі 1853 жылы Эдвард Вест мырзасымен ашылған. Бұлардың артында үлкен тас ступаның қиратылуы бар, оның үстінде көптеген мүсіндер болған және оны Вест мырза зерттеген. Оның артындағы жартаста үш шағын бөлме бар, оларда да шіріген мүсіндер және суреттермен жабылған гипстің іздері бар. Бұдан кейін еден кенеттен 14 футқа көтеріледі, онда он бір кішкентай кірпіш ступаның қалдықтары бар; содан кейін тағы бір кішкене көтеріліс тегіс алаңға шығарады, онда отыз үш ұқсас қираған ступалар қиқымдарға көмілген. Олардың үстінде орын жасау үшін кейбір жерлерде жартас кесілген. Арғы қабырғада рельефте бірнеше дагобалар және үш ойыс орындықтар бар. Кірпіш ступалардың диаметрі негізінен 4-6 футқа дейін, бірақ барлығы осы деңгейге дейін қираған және барлығы тоналған сияқты, өйткені тексерілгендердің ешқайсысынан ешқандай жәдігер табылған жоқ. Ұлы Чайтия үңгірінің алдында басқа да үлкен ступалар болған, бірақ оларды 1839 жылы доктор Джеймс Берд ашқан, ол өзінің жұмысын былайша сипаттаған: "Зерттеу үшін таңдалған ең үлкен топелердің биіктігі бір кезде 12 немесе 16 фут болған көрінеді. Ол қатты қираған, және жоғарыдан іргетасына дейін тесілген, ол кескен тастан салынған. Жерді қазып, материалдарды тазалағаннан кейін жұмысшылар ортасында қуыс, жоғарғы жағында гипспен жабылған дөңгелек тас тапты. Оның ішінде екі мыс құмыра болды. Олардың бірінде күл, рубин, інжу-маржан, алтынның ұсақ бөлшектері, кішкентай алтын қорап, бір мата, ал екіншісінде күміс қорап пен күл болды. Осы құмыралармен бірге лат немесе үңгір әріптерінде анық жазылған екі мыс тақташалар болды, және мен оларды әзірге түсініктегендей, мұнда жерленген адамдар буддалық сенімде болғандарын білдіреді. Мыс тақташалардың кішісінде екі жолмен жазылған жазу бар, оның соңғы бөлігінде буддалық сенім туралы сөздер бар". Таудың шығыс жағында көптеген төртбұрышты тастар, іргетастар, резервуарлар және т.б. бар, олардың барлығы белгілі бір кезеңде үлкен монахтар колониясының болғанын көрсетеді.
out by Mr. Ed. W. West in 1853.' Beyond these is the ruin of a large stone stupa, on which has been a good deal of sculpture, and which was explored and examined by Mr. West. In the rock behind it are three small cells also containing decayed sculptures, with traces of plaster covered with painting. Beyond this the floor suddenly rises about 14 feet, where are the remains of eleven small brick stupas; then another slight ascent lands on a level, on which are thirty three similar ruined stupas buried in debris. Overhead the rock has been cut out in some places to make room for them. On the back wall are some dagobas in relief and three benched recesses. The brick stupas vary from 4 to 6 feet in diameter at the base, but all are destroyed down to near that level, and seem to have been all rifled, for in none of those examined have any relics been found. There were other large stupas in front of the great Chaitya cave, but these were opened in 1839 by Dr. James Bird, who thus described his operations "The largest of the topes selected for examination appeared to have been one time between 12 or 16 feet in height. It was much dilapidated, and was penetrated from above to the base, which was built of cut stone. After digging to the level of the ground and clearing away the materials, the workmen came to a circular stone, hollow in the centre, and covered at the top by a piece of gypsum. This contained two small copper urns, in one of which were some ashes mixed with a ruby, a pearl, small pieces of gold, and a small gold box, containing a piece of cloth; in the other a silver box and some ashes were found. Two copper plates containing legible inscriptions, in the Lat or cave character, accompanied the urns, and these, as far as I have yet been able to decipher them, inform us that the persons buried here were of the Buddhist faith. The smaller of the copper plates bears an inscription in two lines, the last part of which contains the Buddhist creed." On the east side of the hill are many squared stones, foundations, tanks, etc , all betokening the existence at some period of a large colony of monks.
Үңгірлердегі суреттер
34-ші үңгірдің төбесінде Будда суреттері аяқталмаған күйде сақталған.