Кіріспе

Ағылшын тіліндегі "logy" жұрнағы – ағылшын тіліндегі жұрнақ, бастапқыда ежелгі грек тілінен алынған сөздердегі "λογία" жұрнағымен қолданылады. Ең алғашқы ағылшын тіліндегі мысалдары француз тіліндегі "logie" сөзінің ағылшыншаға аударылған нұсқалары болды, ал ол өз кезегінде латын тілінен "logia" сөзімен мұрагерлікпен алынған. Бұл жұрнақ 18 ғасырдан бастап ағылшын тілінде өнімді қолданыла бастады, бұл латын немесе грек тілінде бұрыннан қолданылмаған жаңа терминдердің пайда болуына мүмкіндік берді. Ағылшын тіліндегі бұл жұрнақтың екі негізгі мағынасы бар, олар грек тіліндегі "λογία" жұрнағының екі түбірлі көзін көрсетеді: мектептердің немесе білім салаларының атауларында қолданылатын біріктіруші жұрнақ, мысалы, теология (14 ғасырда латын тілінен алынған) немесе социология. "Теология" сияқты сөздерде бұл жұрнақ түпнұсқада "λογ" (log) ( "λεγ", leg) түрінен, грек етістігі "λέγειν" (legein, "сөйлеу") сөзінен алынған. Бұл жұрнақтың мағынасы "бір тақырып туралы сөйлейтін немесе талқылайтын адамның сипаттамасы" немесе қысқаша айтқанда, "бір тақырыпты зерттеу" болып табылады. (Ежелгі грек есімдігі "λόγος", төменде көрсетілгендей, басқа нәрселермен қатар "тақырып" деп те аударылуы мүмкін.) Сондай-ақ, бұл жұрнақ сөйлеуге, жазуға немесе жазу жинақтарына қатысты зат есімдерде қолданылады, мысалы, мақтау немесе трилогия. Бұл сөздердегі "logy" элементі грек тіліндегі "λόγος" (logos, "сөз", "есеп", "әңгіме") есімдігінен алынған. Филология – ерекше жағдай: оның мағынасы бірінші мағынаға жақын болғанымен, сөздің этимологиясы екінші мағынаға ұқсас.

-логика мен -логия

Ағылшын тіліндегі ғылым салаларының атауларында "logy" жұрнағы көбінесе еуфониялық байланыс дауыстысы "о" алдынан келеді, нәтижесінде сөз "ology" деп аяқталады. Бұл грек сөздерінің түбірі әрқашан зат есім болып табылады, ал "о" грек есімдерінің барлық жіктелулері үшін біріктіру дауыстысы болып табылады. Дегенмен, қазіргі ағылшын тілінде ғылым салаларының жаңа атаулары жасалғанда, "logy" жұрнағымен аяқталатын түзілімдерге көбінесе "о" қосылады, бірақ түбір сөз "l" немесе дауысты әріппен аяқталса, мынадай ерекшеліктер бар: аналогия, декалогия, дисаналогия, генеалогия, генетилогия, гексалогия; гербалогия (гербологияның нұсқасы), маммалогия, минералогия, паралогия, петралогия (петрологияның нұсқасы); элогия; гепталогия; антилогия, фестилогия; трилогия, тетралогия, пенталогия; паллиология, пиробалогия; дислогия; эвлогия; және брахилогия. Тіл білімі мамандары кейде гаплогияны әдемілеп гаплология деп атайды (гаплогия сөзін гаплогия процесіне түсіреді).

Қосымша суффикс ретінде қолдану

Метонимияға сәйкес, "-логия" жұрнағымен аяқталатын сөздер кейде оны зерттеудің орнына пәннің өзін сипаттау үшін қолданылады (мысалы, технология). Бұл қолданыс медицинада ерекше кең таралған; мысалы, патология көбінесе "ауруды зерттеу" емес, "аурудың" өзіне сілтеме жасау үшін қолданылады (мысалы, "Біз әлі патологияны анықтамадық"). Белгілі бір пән туралы кітаптар, журналдар мен еңбектер де көбінесе осы пәннің атын алып жүреді (мысалы, ғылыми журнал – Экология). Басқа ағылшын сөздеріне қосылғанда, бұл жұрнақ әзіл үшін қолданылып, жаңа сөздер жасауға болады (мысалы, пивология – "сыраны зерттеу"). Басқа классикалық қосылыстар сияқты, грек немесе латын тілдерінен алынған түбір сөздерге жұрнақ қосу, косметология ("әсемдік күтімін зерттеу") немесе цинология ("иттерді оқытуды зерттеу") сияқты қарапайым салаларға мәртебелілік немесе ғылыми тұжырымдылық сезімін беру үшін қолданылуы мүмкін.