Кіріспе

Әнші құстар отбасы Ежелгі әлемнің торғайлары

Ежелгі әлемнің торғайлары – Passeridae тұқымдасына жататын кішкентай сайрақ құстардың тобы. Олар сондай-ақ нағыз торғайлар деп те аталады, бұл атау сонымен қатар тұқымның Passer туысы үшін де қолданылады. Олар Passerellidae тұқымдасына жататын Жаңа әлемнің торғайларынан және олармен атын бөлісетін басқа құстардан, мысалы, Estrildidae тұқымдасына жататын Ява торғайынан да ерекшеленеді. Көптеген түрлер ғимараттарда ұялайды, әсіресе үй торғайлары мен еуразиялық ағаш торғайлары қалаларда көптеп кездеседі. Олар негізінен тұқыммен қоректенеді, бірақ сонымен қатар кішкентай жәндіктерді де жейді. Кейбір түрлер қалалар маңында тамақ іздеп, көгершіндер мен қара баз сияқты әртүрлі нәрселердің аз мөлшерін жейді.

Сипаттама

Жалпы алғанда, Ескі әлемнің көгершіндері – қысқа құйрықтары мен мықты, дөңгелек тұмсықтары бар, ұсақ, денелі, қоңыр және сұр түсті құстар. Көгершіндер түрлерінің арасындағы айырмашылықтар көбінесе көзге түспейді. Бұл тұқымдастың өкілдерінің мөлшері ең кішісі – қошқар көгершін (Passer eminibey), салмағы және ұзындығы , ең ірісі – тотықұйрықты көгершін (Passer gongonensis), салмағы және ұзындығы . Көгершіндер дене құрылысы жағынан тұқым жейтін басқа құстарға, мысалы, қарғаларға ұқсас, бірақ оларда арқадағы сыртқы қанаттың жетілмеген қанаты және тілде қосымша сүйек болады. Бұл сүйек, преглоссал, тұқымдарды ұстағанда тілдің қатаюына көмектеседі. Тұқымдарды жеуге бейімделудің басқа да белгілері – арнайы тұмсықтар және ұзын, мамаиданған асқазан-ішек жолы. «Әлем құстары» анықтамалығында (HBW) қолданылатын жіктелу бойынша, көгершіндердің негізгі топтарына – нағыз көгершіндер (Passer туысы), қар көгершіндері (әдетте бір туысы, Montifringilla) және тас көгершіндері (Petronia және ақ тас көгершіні) жатады. Бұл топтар бір-біріне ұқсас және әрқайсысы біртекті, әсіресе Passer. Ескі әлемнің көгершіндерін алғашқы жіктеулерде олардың көбею мінез-құлқы, тұмсық құрылысы және қауырсын алмасу сияқты ерекшеліктеріне сүйене отырып, тоқымашылармен жақын туыс деп есептеген. 1920 жылдары П.П. Сускин бастаған ғалымдар көгершіндерді тоқымашылар тұқымдасының Passerinae кіші тұқымдасына жатқызды және оларды Plocepasser тұқымдасымен байланыстырды. Көгершіндерді фрингиллидтер (Fringillidae) тұқымдасына жатқызғандар да болды. Тұқым жейтін тұмсық пен әдетте айқын бас сияқты кейбір ұқсастықтарына қарамастан, Жаңа әлемнің көгершіндері – Passerellidae тұқымдасының мүшелері, олардың 29 туысы белгілі. Бұл тұқымдастың бірнеше түрлері ән салып, көзге түседі. Жаңа әлемнің көгершіндері Ескі әлемнің тасқарларымен туыс, және 2017 жылға дейін олар Ескі әлемнің тасқарлары тұқымдасы Emberizidae-ге кіретін. Кейбір құстар, мысалы, Ява көгершіні, эстрильдидтерге жататын құс.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ескі әлемнің торғайлары Еуропа, Африка және Азияға тән. Америка, Австралия және әлемнің басқа аймақтарында қоныс аударғандар кейбір түрлерді әкеліп, олар тез бейімделіп, табиғи ортаға сіңіп кетті, әсіресе қалалық және қираған жерлерде. Мысалы, үй торғайлары қазір Солтүстік Америкада, Австралияда (Батыс Австралияны қоспағанда барлық штаттарда), Африканың оңтүстік және шығыс бөліктерінде, сондай-ақ Оңтүстік Американың көпшілік бөлігінде кездеседі. Ескі әлемнің торғайлары көбінесе ашық кеңістіктерде, оның ішінде далаларда, шөлдерде және бұталы жерлерде мекендейді. Қар құстар мен жер торғайлары – жоғары ендікте мекендейтін түрлер. Ағаш торғайы сияқты кейбір түрлер ашық орманды жерлерде қоныстанады.