Кіріспе

1945 жылғы нацистік пропагандалық фильм

«Колберг» – 1945 жылғы нацистік пропагандалық тарихи фильм, сценарийін және режиссурасын Вейт Харлан жазған. Үшінші рейхтің соңғы фильмдерінің бірі ретінде, ол неміс халқының одақтастарға қарсы тұру ниетін нығайтуға бағытталған. Харлан және Альфред Браун, сондай-ақ сценарийдің авторы, фильмді Помераниядағы Колберг қаласының мэрі болған П.Л. Колбергтің өмірбаяндық шығармасына және Пол Хейзенің кітаптан бейімделген пьесасына негіздеді. (Жозеф Геббельс сценарий жазуға қатысқан, бірақ оның есімі көрсетілмеген. Ол романтикалық қарым-қатынас қосылуын талап еткен, ол Мария кейіпінде бейнеленген.) Фильм Пруссия сарайының Кенигсбергке қауіпті сапарынан басталады. Мария патша және Луиза патшайыммен кездесуі тиіс. Наполеон патшайымды «Пруссиядағы жалғыз ер адам» деп сипаттаған. Мария патшайыммен жеке кездесіп, оны Гнайзенауды Колбергке жіберуге көндіреді. Ол Неттелбекке қарсы тұрып, көшбасшылыққа ие болады. Бірақ олар екеуі қаланы француздардан құтқару үшін армиямен және азаматтармен бірлесіп жұмыс істейді. Француздардың шегінуінен кейін Колберг құтқарылғаннан соң (бұл тарихи фактіге сәйкес келмейді), фильм 1813 жылға, Таурогген келісімінен кейінгі оқиғаларға оралады. Наполеон Ресейде жеңіліске ұшырады, ал пруссиялық көшбасшылар оған қарсы тұрудың уақыты келді ме деп ойланады. Гнайзенау Фридрих Вильгельмді осы қадамға көндіреді; ол «Менің халқыма» («К народу моему») атты үндеуді жазып, Азаттық соғыстарын жариялайды.

Өндіріс

Харлан мен Браунның сценарийі 1823 жылы Кольберг қаласының мэрі Иоахим Неттелбектің автобиографиясына және Нобель сыйлығының лауреаты Пол Хейстің 1865 жылы жазылған, кітап негізінде жаралған пьесасына негізделген. Хейс және оның еңбектері еврей болғандықтан фильм жарнамаларында есімдері аталмады. Пропаганда министрі Жозеф Геббельс Германияның сол кездегі жағдайына өте лайықты деп есептеген тарихи оқиғаларға негізделген фильм түсіруді бұйырды. Геббельс 1941 жылы «Кольберг» фильмін жоспарлай бастады, ал түсірілім 1943 жылы басталды. 1943 жылдың 1 маусымында Геббельс «Jud Süß» фильмінің режиссері Вейт Харланды жұмысқа алды. Фильм «Agfacolor» технологиясымен түсірілді және құны, көбінесе айтылғандай, емес еді. Фильмдегі «массовка» құрамында шамамен 5000 әскер болды; жүздеген колбергтіктер күн сайынғы төлем алу үшін қатысты. Массовканың саны жиі 187 000 деп көрсетіледі, ал әскер бөлімдерінің фильмге қатысқандығы туралы мәлімдемелер мүлдем жалған. Режиссердің әйелі Кристина Сёдербаум шаруа қызы Мария рөлінде ойнады, ол фильмдегі басты рөлдердің бірі болды. Басты түсірілім 1943 жылдың 22 қазанынан 1944 жылдың тамызына дейін жүргізілді. Сыртқы түсірілімдер Кольберг, Кенигсберг, Трептоу, Берлин, Зеебург және Нойштетин қалаларында және олардың маңында өтті. Харлан фильмнің түсірілімінде «ессіздік заңы» қолданылғанын айтты, сондай-ақ Адольф Гитлер мен Геббельс фильмнің «әскери кереметтен де пайдалырақ болатынына сенген, себебі олар жеңіске ешқандай логикалық жолмен сенбеді». Геббельс фильм сценарийін жазуға ақысыз қатысты. Фильм бюджетінің төрттен бір бөлігі Геббельс кесіп тастаған көріністерге жұмсалды. Фильмде қар ретінде пайдалану үшін тұз тасымалдауға 100 теміржол вагоны қолданылды.

Шығару

Фильмнің премьерасы 1945 жылғы 30 қаңтарда Францияның оккупацияланған Ла-Рошель қаласындағы қорғаныс аймағындағы неміс әскерлері үшін өтті. Екі айдан кейін қала одақтас әскерлер тарапынан босатылды. Ол уақытша кинотеатрда (U. T. Александрплац) және Берлиндегі Тауенциен Паласта көрсетілді. 1945 жылғы мамыр айында Берлин совет әскерлеріне түскенге дейін фильм әуе шабуылының үнемі қаупі астында болды. Берлиндегі көрсетіліммен бір уақытта, фильм Ла-Рошельдегі теңіз базасының экипажына Théâtre de la Ville театрында көрсетілді. Колберг қаласы 1945 жылғы 24 ақпанда совет әскерлері жақындағанда "фестунг" ("бекініс қаласы") деп жарияланды. Фильмнің көрсетілімінен бір ай ішінде Колберг толық қоршауға алынды (кейде бұл "Екінші қоршау" немесе "Колбергтің екінші шайқасы" деп аталады), онда шамамен 70 000 тұтқынға алынған неміс азаматтары мен әскери қызметкерлері болды. Үй-үйден шайқас салдарынан қала қирады. Колберг 1945 жылғы 18 наурызда совет және польша әскерлеріне түсті. Көптеген азаматтар теңіз арқылы қашып құтылды. Совет Одағы қоршаудан аман қалғандардың барлығын, сондай-ақ Шығыс Помераниядағы барлық немістерді елден біржола шығарып жіберді. Қираған Колберг қаласы соғыстан кейінгі Польша социалистік республикасының құрамына кірді. Қазір бұл қала Колобжег деп аталады. Фильм 1966 жылы Батыс Германияда Atlas Films компаниясы тарапынан кинотеатрларда көрсетілді.