Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ әскери қызметшілерін ынталандыру үшін түсірілген фильмдер сериясы, «Why We Fight» – Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде 1942 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ Соғыс департаменті жасаған жеті үгіт-насихат фильмінен тұратын серия. Бұл фильмдер бастапқыда американдық сарбаздарға АҚШ соғысқа неліктен қатысқанын түсінуге көмектесу үшін жазылған, бірақ АҚШ президенті Франклин Рузвельт оларды халыққа көрсетуге бұйрық берді. «Оскар» сыйлығын жеңіп алған режиссер Фрэнк Капра, Лени Рифеншталдың 1935 жылғы «Еркіндіктің жеңісі» үгіт-насихат фильмінен әсер алып, оған қарсы тұруға шақырылған болатын. Бұл серия соғысқа араласуға бейтарап ұлтты көндіру және Кеңес Одағымен одақтас болу сияқты түрлі қиындықтарға тап болды. Көптеген фильмдерде Остік державалардың 20 жылға дейінгі үгіт-насихат кадрлары қолданылды, олар одақтастарды қолдау мақсатымен қайта өңделді. Фильмдердің көп бөлігін Уильям Хорнбек өңдегенімен, тиісті кадрлар болмаған жағдайда, кейбір сахналар «Соғыс департаментінің бақылауымен» қайта түсірілді. Анимациялық бөлімдерді Уолт Дисней студиясы жасады, ал анимациялық карталарда Остік державалар басып алған аумақтар қара түспен көрсетілді.
the World War II documentary film series
Why We Fight is a series of seven propaganda films produced by the US Department of War from 1942 to 1945, during World War II. It was originally written for American soldiers to help them understand why the United States was involved in the war, but US President Franklin Roosevelt ordered distribution for public viewing. Academy Award winning filmmaker Frank Capra, daunted but impressed and challenged by Leni Riefenstahl's 1935 propaganda film Triumph of the Will, worked in direct response. The series faced various challenges, such as convincing a noninterventionist nation to get involved in the war and to become an ally of the Soviet Union. Many entries feature Axis powers' propaganda footage from up to 20 years earlier, recontextualized to promote the Allies. Although primarily edited by William Hornbeck, some parts were re enacted "under War Department supervision" if no relevant footage was available. Animated segments were produced by Walt Disney Productions, and the animated maps followed a convention of depicting Axis occupied territory in black.
Жаудың үгіт-насихат фильмдеріне қарсы іс-қимыл
Генерал Маршаллмен кездесуден кейін көп ұзамай Капра Лени Рифеншталдың "қорқынышты кинофильмін" ("Еркінің жеңісі") көрді. "Шайтан одан да қанды судайтын көрікті шоу ойлап таппаған болар. Вагнериандық операның барлық сән-салтанаты мен мистикалық әшекейлерімен қамтылған болса да, оның хабары қорғасын құбыр сияқты ашық және қатыгез болды: Біз, Херренвольк, жаңа жеңілмес құдайлармыз!" Капра оны "екі әлемнің жалпы суретін көрсетеді; құл мен еркін, және тоталитарлық милитаризмнің көтерілуі Жапонияның Маньчжурияны жаулап алуынан Муссолинидің Эфиопияны жаулап алуына дейін" деп сипаттайды. Бұл фильм "Үздік деректі фильм" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. "Нацистердің шабуылы" (1943, 40 мин 20 с) геосаясатты қамтиды: Австрия, Чехословакия және Польшаны жаулап алу. Капраның тұжырымы: "Гитлер көтеріледі. Германияға нацистік диктатураны орнатады. Рейн және Австрияға қадам басады. Чехословакияны бермесе, соғыс жасаймын деп қорқытады. Бағыныштылар келіседі. Гитлер Польшаға басып кіреді. Ғасырдың трагедиясы – Екінші дүниежүзілік соғыс басталады" – Бенилюкс пен Францияның құлауы туралы. Капраның тұжырымы: "Гитлер Дания мен Норвегияны басып алады, Мажино желісін айналып өтеді, британдық әскерді Солтүстік теңізге итеріп жібереді, Францияның қарсы тұруын тоқтатады". Бұл фильмде Ұлыбританияның Люфтваффеге қарсы жеңісі көрсетілген. Капраның тұжырымы: "Британдықтар нацистермен соғысқан жалғыз халық болған кезде, Ұлыбританияның Корольдік әуе күштері арқылы Британияның батыл және жеңіске жететін қорғанысын көрсетеді, британдықтар талқандалған, бірақ жеңілмеген". Ал II бөлімде Ресейдің Германияға қарсы қорғанысы мен соғысының тарихы көрсетілген. Капраның тұжырымы: "Ресей тарихы; халқы, аумағы, ресурстары, соғыстары. Мәскеу мен Ленинград қақпалары алдында нацистік әскерлерге қарсы өлімге дейін күрес. Сталинградта нацистер ет тартқыштан өтеді". Бұл фильмде жапондық агрессия, мысалы, Нанкин қырқыны, және қытайлықтардың Бірма жолын салу, Чанша шайқасы сияқты әрекеттері көрсетілген. Капраның тұжырымы: "Жапонияның соғыс басшылары Қытайды жаулап алу үшін бар күштерін жұмсайды. Қытайды жаулап алғаннан кейін, Жапония Қытайдың еңбек күшін бүкіл Азияны жаулау үшін пайдаланатын болады". Бұл фильмдегі өрнектер, Ось державаларының агрессиялық әрекеттері американ халқын оқшауланудан айнытырды. Капраның тұжырымы: "Біз кімбіз, неге, қалай АҚШ-қа айналдық – әлі күнге дейін өзінің бастапқы конституциясы бойынша өмір сүріп жатқан ең көне ірі демократиялық республика. Бірақ фильмнің мәні – Еуропа мен Азиядағы оқиғаларға американдықтардың сезімдерінің тереңдігі мен алуан түрлілігі. Біздің көзқарасымыз бірте-бірте өзгеріп, мүлдем араласпаудан толыққанды қатысуға дейін жетті, өйткені біз кез келген жердегі бостандықтың жоғалуы біздің бостандығымызға қауіп төндіретінін түсіндік. Бұл серияның соңғы фильмі АҚШ тарихының ең көрнекті бейнеленген мысалы болды және қазір де солай болып табылады". Фильмдерде көптеген архивтік кадрлар қолданылды, соның ішінде жаудың пропагандасы (мысалы, нацистердің "Еркінің жеңісі") оның авторларын жамандау үшін қайта қарастырылды. Басқа көріністер сахналаған. Анимацияны Disney студиясы жасады. Әр фильмнің соңындағы цитата ("Демократияның жеңісі Германия мен Жапонияның соғыс машиналарын толық жеңу арқылы ғана толыққанды болады") – армия штабының бастығы Джордж Маршаллдың сөзі.
Дұрыс
"Соғысқа дайындық" және "Қытай шайқасы" фильмдері Танака меморандумына бірнеше рет "Жапонияның Mein Kampf-ы" деп сипаттама беріп, Жапонияға қарсы ұзақ соғысқа АҚШ халқының рухын көтеруге тырысты. Бүгінгі таңда ғалымдар бұл құжаттың нақтылығын мойындамайды және оны жапонға қарсы жасалған жалған деп санайды. Алайда, 1930-1940 жылдары Танака меморандумы шынайы деп кеңінен қабылданды, себебі жапондық әрекеттер оның жоспарларымен үлкен дәрежеде сәйкес келді. Батыс Одағының Кеңес Одағына көрсеткен көмегін дұрыстау үшін, серияда кеңестік тарапты жағымсыз жарыққа түсіруі мүмкін көптеген фактілерді, мысалы, Балтық елдерін кеңестік әскерлердің оккупациялауын және Қысқы соғысты жасырып қалдырды. Дегенмен, Молотов-Риббентроп пактісінің қол қойылуы және Польшаға кеңестік әскерлердің басып кіруі көрсетілген.
Әсері
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін әскерлер мен азаматтардың қолдауын алу үшін қолданылатын әдістерді өзгерту қажет болды. Әскерге шақырылғандарға және АҚШ жұртшылығына сөз сөйлеудің тиімділігі азайды. Фильм АҚШ сарбаздары мен жаңадан келгендерді соғыстың қажеттілігіне көндірудің басты құралына айналды. Кэтлин Герман айтқандай, «бұл АҚШ әскерінің пікірін фильм арқылы әсер етуге жасалған алғашқы масштабты әрекет болды». Фильм таңдалған себебі, ол көру және есту сезімдерін біріктіреді, бұл радио мен баспаға қарағанда үлкен артықшылық береді. Капраның деректі фильмдерде тәжірибесі болмаса да, ол «америкалық идеалдарға берілгендігі» және оның бұрынғы көркем фильмдерінің танымалдылығы үшін таңдалды. Ол «америкалық көрермендердің жүрегі мен жанын түсінеді» деп есептелді. Деректі фильмдер сериясы аяқталғаннан кейін, оның «Капраның қолтаңбасы» бар екені айтылды. Серияның тартымдылығын оның монтажы арттырды. «Капра өзінің мансабында Голливуд фильмдерінің табысына жетекшілік еткен жеке тұлға мен топтың арасындағы қарама-қайшылықты көрсету үшін редакторлық шеберлігіне сүйенді». Капраның ойынша, жаудың түпнұсқа фильмдерін және пропагандасын пайдалану ең тиімді болар еді. Жау материалдарының бөліктерін жинап, оларға өзінің түсіндірмесін қосу арқылы Капра соғысқа мағына мен мақсат берді. «Параллельді монтаж» жаудың бастапқы реті мен контекстінен алынған клиптерді қайта құрып көрсету арқылы «біз бен олар» имиджін жасады. Мұндай мұқият монтаж фильмдерде зұлым күштерді АҚШ пен оның дәстүрлі құндылықтарымен салыстырып, қарама-қарсы қойды. Капра АҚШ пен жаудың арасындағы айырмашылықты атап көрсетті және егер «біз» соғыспасақ, жау осы құндылықтарға қалай шабуыл жасайтынын көрсетті. Бұл одақтастар мен Осі державалары арасындағы ғана емес, жақсылық пен жамандық арасындағы шайқасты тудырды. Капра бұл мәселені Осі державаларының зұлымдығын және одақтастардың әділдігін көрсету ретінде қарастырды. «Неліктен біз соғысамыз» сериясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық үкімет үшін Осі державалары туралы ақпарат берудің кеңінен қолданылатын құралы болды. Соғыс департаментінің Қоғаммен байланыс бюросының директоры, генерал Сурлс, серияның осындай әскери фильмдерді көпшілікке көрсетуге мүмкіндік беретіндей тиімді болады деп үміттенді. Сурлс бұл мақсатының АҚШ президенті Франклин Рузвельт «Соғысқа дейінгі алғышарт» фильмін көрген кезде іске асырылатынын көрді, ол жеті фильмнің ішіндегі ең табыстысы болды. Рузвельт оны соншалықты маңызды деп санады, ол оны көпшілікке көрсету үшін азаматтық алаптарда таратуға бұйрық берді. Алайда, серияның ықпалдылығына байланысты наразылықтар туды. Үкіметтік фильмдерді үйлестіруші және Рузвельттің көмекшісі Лоуэлл Меллетт фильмдерді қауіпті деп санады. Ол соғыс аяқталғаннан кейін фильмнің қалдыратын әсері және одан туындайтын «гистерия» туралы алаңдады. Соғыс аяқталғанға дейін кем дегенде 54 миллион американдық бұл серияны көрді және фильмдердің әсерін бағалау үшін зерттеулер жүргізілді. Алайда, нәтижелер нақты болмады, сондықтан серияның тиімділігі әлі де даулы.
Мұра
АҚШ армиясының көркемсуреттік қызметі жасаған фильмдер жалпыға қолжетімді, және олардың бәрі Интернет мұрағатында жүктеу үшін қолбар. 2000 жылы АҚШ Конгресс кітапханасы бұл фильмдерді "мәдени тұрғыдан маңызды" деп бағалап, Ұлттық кино тізіліміне енгізіп сақтауға қаулы етті.