Кіріспе

Пекиндегі теміржол және метро айырбастау станциясы

Пекинсі (Пекин батысы) теміржол станциясы, көбінесе Батыс станциясы деп аталады, Пекиннің батысындағы Фенгтай ауданында орналасқан. Үш жылдық құрылыс жұмыстарынан кейін 1996 жылдың басында ашылған бұл станция, бұрынғы платформа сыйымдылығы бойынша Азиядағы ең ірі теміржол станциясы болды, бірақ кейіннен Шанхай Хунцяо теміржол станциясы одан озды. Станция күніне орташа есеппен 150 000–180 000 жолаушыға, ал ең көп күні 400 000 адамға қызмет көрсетеді. 2000-жылдарда станция кеңейтілді, осы кезеңде бірнеше платформалар қосылды. Станцияда сонымен қатар автокөліктерді тұраққа қоюға арналған жеткілікті орындар бар.

Шолу

Пекин батыс теміржол вокзалының құрылысы 1959 жылы басталды. Ол тарих барысында үш рет жоспарланды және зерттелді, бірақ алғашқы екеуі саяси және экономикалық себептермен тоқтатылды. Үшінші рет, 1989 жылы, дайындық жұмыстары, жоспарды түзету және қайта есеп беру жаңадан басталды және мемлекет тарапынан мақұлданды. Пекин батыс теміржол стансасы жобасын Пекин қалалық әкімдігі мен Теміржол министрлігі бірлесіп қаржыландырды. Бұл Қытайдың сегізінші бесжылдық жоспарының маңызды жобасы болды, оның жалпы құны 6,5 миллиард юаньді құрады. Пекин батыс теміржол вокзалы салынысымен Пекин теміржол вокзалындағы жолаушылар ағыны едәуір азайды. Пекин батыс станциясы – Қытайдағы екі маңызды теміржол бағыты – Пекин-Гуанчжоу жоғары жылдамдықты теміржолының, Пекин-Гуанчжоу теміржолының (Пекин-Гуанчжоу теміржолының батыс тармағы арқылы жалғасқан) және Пекин-Коулун теміржолының, сондай-ақ жоғары жылдамдықты теміржол желісінің жолаушылар пойыздарының шығу станциясы. Қытайдың орталық-оңтүстік, оңтүстік, оңтүстік-батыс және солтүстік-батыс аймандарына бағытталған жолаушылар пойыздарының көп бөлігі Пекин батыс теміржол стансасынан кетеді. 2011 жылдың мамыр айына дейін Пекин батыс теміржол стансасына күніне 110-нан астам пойыз келді, оның шамамен 100-і жолға шықты. Пекин қаласының ішінде өтетін және Пекин теміржол стансасына қосылатын Пекин астындағы қалалық теміржолы 2015 жылдың 20 наурызында жолға қойылды. Пекин теміржол стансасы – Пекиннің маңызды көлік торабының бірі. Солтүстік және Оңтүстік алаңдарында автобус тораптары орналасқан. Одан көптеген автобустар жүреді, жер астында такси тұрағы салынған, ал 2011 жылдың соңына дейін құрылысқа арналған метро стансасы аяқталды, ол 7- және 9-желілер арасындағы ауысу стансасы болып табылады. Пекин батыс теміржол вокзалының архитектуралық стилі, құрылыс сапасы, дизайны мен жоспарлауы ашылғаннан бері сынға ұшырап, дау тудырып келеді, бірақ оған қарамастан, вокзал әлі де Пекиннің ең танымал ғимараттарының бірі болып саналады. 2007 жылдың соңында «Пекиннің жаңа символдарын таңдау» шарасы, «Пекин жаңалықтары» газетінің ұйымдастыруымен, 2008 жылдың қаңтарында өткен халықтың дауыс беруінен кейін Пекиннің он жаңа символын жариялады. Пекин батыс теміржол вокзалы күтпеген жерден 51 335 дауыс жинап, Ұлттық стадионнан кейін екінші орынды иеленді, Пекиннің ең көп дауыс жинаған жаңа символы атанды.

Өмірбаян

1950 жылдары Бейжіңде екінші жолаушылар теміржол вокзалын және жер асты диаметрлік желісін салу идеясы қалыптасты. 1959 жылдың күзінде Қытай Халық Республикасының құрылған күнінің 10 жылдығына арнап салынған "Он ұлы құрылыстың" бірі – Пекин теміржол вокзалы салынысымен бірге, сол кездегі Мемлекеттік кеңестің премьері Чжоу Энлай Пекин теміржолдарының жоспарын қарастырып, Пекинде батыс жолаушылар вокзалын салу туралы ұсынысты мақұлдады. 1960 жылдың қыркүйегінде қайта қарастырылған Пекин теміржол торабының жалпы жоспарында Пекин батыс теміржол вокзалы мен Пекин теміржол вокзалы тораптың негізгі жолаушылар терминалы ретінде қарастырылды және екі ірі вокзал Пекиннің орталығы арқылы салынатын төрт параллель жер асты туннелі арқылы байланыстыру мүмкіндігі болды. Батыс теміржол вокзалы Гонгжуфенге (Принцессаның қабіріне) тікелей қарсы орналасқан. Пекин қалалық әкімдігі қаланың бас жоспарында әлі қала сыртындағы лотос тоғаны үшін жерді резервтеді. Сондықтан, ұзақ жылдар бойы лотос тоғаны аумағы қарапайым жатақханалар басым болған қойма аймағы болып келді, тұрақты ғимараттар салынбады. Дегенмен, үш жылдық қиын кезеңде құрылыс көлемінің қысқартылуына байланысты жоспар ілгерілемеді. Ал, Мәдени революцияның басталуы Пекиндегі қала құрылысы жұмыстарын тоқтатып, жоспарлау агенттігін таратуға әкелді.

Бірінші жоспар (1975-1976 жж.)

1975 жылдың қаңтарында 4-ші Ұлттық халық конгресінің бірінші сессиясы шақырылды. Ден Сяопин Мемлекеттік кеңестің вице-премьері болып сайланды және Орталық комитет пен Мемлекеттік кеңестің күнделікті жұмысын басқара бастады; Ван Ли сол кезде темір жол министрі болып тағайындалды, ол сол кездегі темір жол көлігінің дұрыс емес жүйесін түзетуге жауапты болды; Наурыз айында «Қытай Коммунистік партиясы Орталық комитетінің темір жол жұмысын күшейту туралы қаулысы» темір жолды кешенді түрде түзетуге жұмылдыру бұйрығы ретінде жарияланды, ол көп ұзамай нәтижелер берді, содан кейін Пекиннің батыс темір жол станциясын қайта салу ұсынылды. Сол кезде темір жол және жоспарлау басқармалары Пекин батыс темір жол станциясының орналасқан жері мен құрылыс жоспары туралы нақты түсінікке ие болған жоқ. Бұрын егжей-тегжейлі жобалау жүргізілмеген, жоспарланған жер асты диаметрлік желі сақталып қалды ма, жоқ па, техникалық жоспар аяқталмаған, нәтижесінде Пекин батыс темір жол станциясының дизайнында не істеуге болады деген мәселе шешілмей қалды. Темір жол министрлігі мен Пекин қалалық үкіметі келісім бойынша, Батыс темір жол станциясының орналасқан жерін және құрылыс жоспарын зерттеуге және таңдауға жауапты болатын бірлескен жоспарлау жұмыс тобын құруға келісті. Темір жол министрлігінің үшінші жобалау институты (қазіргі «China Railway Design Group Co., Ltd.») және Пекин сәулет жобалау институты (қазіргі «Пекин сәулет жобалау және зерттеу институты Co., Ltd.») нақты техникалық жұмыстарды жүргізуге жауапты болды. Бірқатар зерттеулер, салыстырулар және талқылаулардан кейін, жоспарлау жұмыс тобы 1975 жылдың қарашасында Пекин батыс темір жол станциясының алдын ала жоспарын жасады және Пекин батыс станциясы транзиттік станция болатынын анықтады. Станция Лианхуа көпірінің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Жол солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған, үшбұрышты алаңқайды қабылдайды және станция эстакаданың ортасына қарап тұрады. Алайда, жағдай 1976 жылы «Оңшыл қателіктерге қарсы күрес» әсерінен тез өзгерді және жоспар мақұлдаусыз тоқтатылды.

Екінші жоспар (1981-1985 жж.)

1980 жылдары реформа және ашылу саясатының кезең-кезеңімен іске асырылуымен бірге Қытайдың теміржол көлігі инфрақұрылымына қысым күрт артты, ал көліктік қуаты жетіспеді. 1981 жылға қарай Пекиннің теміржол жолаушылар ағыны күрт өсті, орталық стансада күн сайын 108 жұп жолаушылар пойызы қатынайтын болды, ал күндізгі жолаушылар санының орташа көрсеткіші 352 000 адамды құрады. Сол кезде Пекиндегі ең ірі теміржол жолаушылар станциясы болған Пекин станциясының жұмыс жүктемесі артып, 1981 жылы жылдық жолаушылар ағыны 27,72 миллион адамға жетті, бұл күніне 78 000 жолаушыға тең. 1981 жылдың 3 қазанында Пекиннің сол кездегі мэрі Цзяо Руюю және қалалық партия комитетінің хатшысы Дуан Цзюньи вице-премьер Ван Лиге Пекиннің теміржол көлігінің жағдайы туралы есеп берді және Пекин батыс теміржол станциясының жобалау және жоспарлау мәселелерін талқылады. Бұл Бейжің қалалық үкіметі тарихында үшінші рет болды. Пекин батыс станциясын мүмкіндігінше жылдам салу ұсынылды. 1981 жылдың желтоқсан айының басында Пекин теміржол бюросы Теміржол министрлігіне және Пекин қалалық үкіметіне Пекин батыс теміржол станциясын салуға рұхсат беру туралы өтініш хаты жолдады, содан кейін алдын ала жобалау жұмыстары ресми басталды. Бұрынғы теміржол министрі Лу Чжэнцао басқарыған жоспарлау тобы Теміржол министрлігінің, Пекин теміржол басқармасының және Теміржол министрлігінің үшінші жобалау институтының қызметкерлерімен бірге станция орналасатын жерді анықтау үшін тексерулер жүргізді. Топ мүшелері бірде лотос тоғанының солтүстік жағалауындағы Сяоту тауына шығып, жергілікті жерді көріп шықты. Сол кездегі құрғақшылық пен лотос тоғаны аумағындағы жер асты суларының көп мөлшерде алынуы салдарынан 20 гектардан астам тоғандар құрғап, шөптесіп, қараусыз қалған; жобалау тобы бұл аумақта егістік жерлердің жоқтығын, сонымен қатар аз бұзушылықтар болатынын, жоспарға сәйкес келетінін және қаржыны үнемдейтінін атап өтті. Олар Теміржол министрлігінің үшінші жобалау институтына осы жерде Батыс станциясын орналастыруды тапсырды және жобалау сызбаларын үш ай ішінде ұсынуды талап етті. Кездесуден кейін топ таңдалған жер туралы пікірлерін Пекин қалалық үкіметіне жіберді.

Үшінші жоспар (1989-1993)

1980 жылдардың соңында Пекиннің орталық теміржол торабындағы жолаушылар сыйымдылығының жетіспеушілігі мәселесі күрделене түсті. Сұранысқа жауап беру үшін бір ғана негізгі жолаушылар станциясы мен екі қосалқы станция (Пекин Солтүстік және Пекин Оңтүстік) жеткіліксіз жабдықтармен және сыйымдылықпен қамтамасыз етілгендіктен, бұл қиындыққа айналды. Бұл үш станция 30 жылдан астам уақыт бойы ірі масштабта кеңейтілмеді, ал Пекин аймағындағы жолаушылар ағыны 1970 жылдан 1988 жылға дейін төрт есеге өсті. Пекин батыс теміржол станциясын салу шұғыл қажеттілікке айналды. 1989 жылдың ақпан айында Пекин қалалық әкімдігі Пекин батыс станциясын салуды қайтадан ресми ұсынды. Сол жылдың наурыз айында Пекин қалалық әкімдігі «Пекин батыс теміржол станциясының алдын ала жұмыс тобын» құрып, архитектуралық жобалау конкурсын өткізу үшін еліміздегі бірнеше белгілі жобалау институттарын шақырды. Сонымен қатар, Мемлекеттік кеңестің бекітуімен 1989 жылы Пекин батыс станциясын салуға қатысты көшіру жұмыстары басталды. Бұл процеске Гуанъаньмен теміржол станциясының Сибяньмэнь тауарлық аймағы және Пекин батысындағы көптеген зауыттар мен тұрғын үйлер кіргендіктен, бұл үлкен, қиын және қымбат жұмыс болды. Ол кезде жобаға жұмсалған мемлекеттік инвестиция 2,3 миллиард юаньды құрады, ал ғимараттарды бұзуға кеткен шығын 1 миллиард юаньнан асты. 1990 жылдың наурыз айында жұмыс тобы «Пекин батыс теміржол станциясының жоспары мен міндеттері» құжатын дайындап, баяндады, ал 1983 жылы келісімге келген Янфангдянь жолының жоспары ресми түрде «ерітілді». 1990 жылдың тамызынан бастап 7 жобалау ұйымының архитектуралық жобалары іріктелді. Бірнеше кезеңдегі демонстрациялар мен түрлі жобалау жоспарларын таңдаудан кейін, іске асыру жобалау жоспары айқындалды. 1990 жылдың 30 қыркүйегінде Пекин қалалық әкімдігі, Теміржол министрлігі және Пошта және телекоммуникация министрлігі «Пекин батыс теміржол станциясының түзетілген жоспары негізінде» құжатын Мемлекеттік жоспарлау комиссиясына ұсынды және 2 миллиард юань инвестиция сұрады. Құрылыс 1991 жылы басталды және 1993 жылы пайдалануға берілді, ал аяқтау жұмыстары 1994 жылы аяқталды. 1991 жылдың наурыз айында Мемлекеттік кеңес Пекин батыс станциясының жобалау нормаларын ресми мақұлдады.

Жаңарту және кеңейту

Бейжің батыс теміржол вокзалының жобаланған сыйымдылығы күніне 60-70 пойыз жұбы, бірақ Көктем мерекесіндегі ең жоғары сұраныс кезінде жіберілетін пойыздардың саны 90-нан 100-ге дейін жетеді. Бұл артық жүктеме вокзалдың әлі де жетілмеген инфрақұрылымына үлкен қысым түсірді. 2001 жылы Пекин қалалық әкімдігі Олимпиада ойындарына үміткерлігін пайдаланып, Астана әуежайы және оның төңірегіндегі аумақтар, сондай-ақ Пекин мен оның төңірегіндегі ірі теміржол вокзалдарының имиджін жақсартуға бағытталған «Пекиннің бірінші әсері» жобасын іске қосты. Қоғамдық нысандар мен кеңістіктер кең ауқымды жаңартудан өтті, бірақ Батыс теміржол вокзалының пойыздарды қабылдау және жөнелту мүмкіндігі әлі де жеткіліксіз болды. 2003 жылдың екінші жартысында Теміржол министрлігі мен Пекин теміржол басқармасы Батыс теміржол вокзалының екінші кезеңін іске қосты, бұл жоба аясында бастапқы 6 платформаға қосымша 7, 8 және 9 платформалар салынды. Жоба аяқталғаннан кейін Батыс теміржол вокзалының күндізгі пойыз жіберу сыйымдылығы 137 жұпқа дейін артты. Сонымен қатар, вокзал платформасының кең ауқымды жаңартуы жүргізілді, оның ішінде жарықтандыруды жақсарту, навестерді ауыстыру және платформа биіктігін көтеру шаралары іске асырылды. Сол жылдың 2 қазанында Пекин-Коулун пойзының (Z97 нөмірі) жолаушылары үшін Батыс теміржол вокзалының кіру-шығу тексеру залы ашылды, соның салдарынан аталған пояз енді Чанпин станциясында тоқтамайды. Жаңартылған Батыс теміржол вокзалының навесі Қытайдағы алғашқы ірі ауқымды болат конструкциялы навес болып табылады. 2005 жылы Оңтүстік теміржол вокзалының жабылуына байланысты Батыс теміржол вокзалы 9-шы платформаны кеңейтіп, 10-шы платформаны жаңадан салды, бұл Оңтүстік теміржол вокзалының бір бөлігі жолаушылар ағынын бағыттап, жүктемені азайтты. Бұдан өзге, кеңейту жобасы аясында 1-7 платформалардың навестері қайта жаңартылып, 8-10 платформалардың навестері жаңадан салынды. Жаңа навестер үлкен ауданы бар, доға тәрізді және платформада тіреу бағаналары жоқ болат конструкциялы болып жасалды. 2009 жылдың ақпан айында 2009 жылғы Көктем мерекесі кезінде Батыс теміржол вокзалынан 13 миллионнан астам жолаушы кіріп-шықты, бұл вокзал құрылғаннан бергі рекордтық көрсеткіш. «Теміржол желісінің орта және ұзақ мерзімді даму жоспары (2008 жылғы түзету)» бойынша Пекин хабына келетін бағыттар сәйкес өзгертілді. Пекин теміржол хабы Пекин теміржол вокзалы, Пекин Оңтүстік теміржол вокзалы, Пекин Батыс теміржол вокзалы, Пекин Солтүстік теміржол вокзалы, Тонгчжоу теміржол вокзалы, Синьхуо теміржол вокзалы және Фэнтай теміржол вокзалы сияқты жеті жолаушылар вокзалынан тұрады. Фэнтай стансасының реконструкция және кеңейту жоспарының кешігуіне байланысты, жақын арада Пекин-Шицзячжуан жолаушылар арнайы желісі Батыс теміржол вокзалына енгізіледі, ал Фэнтай стансасының жаңа стансасы аяқталғаннан кейін Фэнтай стансасына бағытталмақ. Осы себепті Батыс теміржол вокзалы құрылысы басталғаннан бергі ең ірі реконструкциядан өтуі керек. «Станция ғимаратын реконструкциялау жобасының алдын ала жобасын мақұлдау» құжатында Батыс теміржол вокзалы төрт бағытта жаңартылатындығы көрсетілген: көтерілген күту залы, жолаушыларға қызмет көрсету жүйесі жобасы, Оңтүстік вокзал ғимаратындағы VIP күту залы және хабтан транзиттік байланыс нысандарының тиісті жаңартуы. Көтерілген күту залында екінші және тоғызыншы платформалар арасында 6600 шаршы метр ауданы бар аула орналасқан; қағаз-магниттік билеттерді жасау автоматтары, автоматты билет автоматтары және қажетті желілік жабдықтар қосылады; Оңтүстік станция билет орталығының екінші қабаты VIP аймағына айналдырылады; сондай-ақ шығыс және батыс шығу жолдарының оңтүстік шығысы ашылып, жолаушылар тікелей Оңтүстік алаң көліктік хабына қатынау мүмкіндігіне ие болады. Көтерілген күту залын жаңарту жобасын 2012 жылдың сәуір айының басында бастау жоспарланған еді. Осыған байланысты 159 пойыздан жол бағыттары өзгертілді. Алайда, теміржол басқармасы күту залын кеңейту жоғары бюджеттік шығындарға ғана емес, сонымен қатар күту залының құрылысына да әсер етеді деп санайды. Платформадағы тіреу бағаналарының қолайсыздығына байланысты көтеру залын жаңарту жобасы ақыры тоқтатылып, қолданыстағы күту залының ресурстары Пекин-Шицзячжуан жолаушылар арнайы желісінің жолаушылар ағынын бағыттау үшін пайдаланылды. 1959 жылы ұсынылған және Пекин теміржол вокзалын Пекин Батыс теміржол вокзалымен байланыстыратын Пекин астындағы диаметрлік желісі 2005 жылдың желтоқсанында құрылысын бастап, 2015 жылдың 20 наурызында пайдалануға берілді. Астындағы диаметрлік желісі Пекин теміржол вокзалы мен Батыс теміржол вокзалының Пекин-Харбин желісі және басқа бағыттардан келетін және кететін жолаушылар пойыздарын қабылдау және жөнелту мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Теміржол даму жоспарына сәйкес, Батыс теміржол вокзалының сыйымдылығы жыл сайын арта түседі деп күтілуде. 2020 жылға қарай Батыс теміржол вокзалынан келіп-кететін пойыздардың саны 137 жұпқа жетеді, оның ішінде 79 жұбы жоғары жылдамдықты пойыздар болады деп болжануда.

Қытай темір жолы

Пекин батыс теміржол станциясы – «дәстүрлі» және жоғары жылдамдықты пойыздар үшін терминал болып табылады. Бұл станция Қытайдың батыс және оңтүстік-батыс аймандарына, оның ішінде Сиань, Чунцын, Чэнду, Лхаса және Урумчи қалаларына бағыт алатын көптеген пойыздар үшін Пекин терминалы болып табылады. Осы станциядан басталатын маңызды «дәстүрлі» теміржол желілеріне Пекин-Гуанчжоу теміржолы (Ухан арқылы) және Пекин-Коулун теміржолы (Нанчан және Шэньчжэнь арқылы) жатады. Пекин батысы – Пекин-Коулун пойзының, сондай-ақ (2006 жылы Цинцзян теміржолы ашылғаннан бері) Пекин-Лхаса пойыздарының терминалы. 2012 жылдың желтоқсанынан бастап Пекин батысы Пекин-Гуанчжоу жоғары жылдамдықты теміржолының солтүстік терминалы болып табылады. Гуанчжоу және Шэньчжэньге, сондай-ақ Тайюань және Сиань сияқты қосылатын желілердегі түрлі бағыттарға жоғары жылдамдықты пойыздар осы станциядан кетеді. Дегенмен, Пекиннің оңтүстік-батыс бөлігінде жаңа ірі теміржол терминалын (жаңа Фэнтай теміржол станциясы) салу жоспарлануда, және болашақта оны Пекин-Гуанчжоу желісіндегі жоғары жылдамдықты пойыздар үшін терминал ету көзделуде. Пекиннің қала ішіндегі метрополитені Пекин батысын Пекин теміржол станциясымен байланыстырады.

Бейжің метросы

Бұл станция 7-ші және 9-шы желілермен қамтамасыз етіледі. Жолаушылар 7-ші және 9-шы желілер арасында платформа арқылы тікелей көшу арқылы ауыса алады. Метроның күту залы Келу қабатында орналасқан, ал барлық платформалар бір қабат төменде. Бұл станция 2012 жылдың 30 желтоқсанында Ұлттық кітапханаға дейін созылғанға дейін 9-шы желінің соңғы станциясы болды.

Бейжің метросы

Станцияда 7 және 9 желілері арасында келісіп өтуге мүмкіндік беретін екі аралды платформа бар. Бір жағынан, 7-желінің басталатын пойздары Гуогонцзюанға қарай баратын 9-желінің оңтүстік бағытындағы пойыздарымен, ал екінші жағынан, 7-желінің соңғы станциясында тоқтайтын пойыздары Ұлттық кітапханаға қарай баратын 9-желінің солтүстік бағытындағы пойыздарымен келісіп өтеді.