Кіріспе

Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілері шіркеуінің мүшелері қолданатын атау – Жүсіптің үйі (кейде Жүсіптің руы деп аталады). Бұл атауды Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілері шіркеуінің мүшелері Ежелгі Келісімде Ефрем және Манаса руларынан тұратын Израиль (Жақып) үйінің ежелгі "туғандық" руына қолданады. Рулардың атаулары – Мысырдың Жүсіптің екі ұлының есімдері, олар туралы алғаш рет кітапта айтылған. Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілері шіркеуінің мүшелері өздерін жалпы мағынада Израиль үйінің мүшелері деп санайды, олардың көптегені өздерін Ефремнің, Мысырдың Жүсіптің кіші ұлының, бірақ оның мұрагерінің, Израильдің "бірінші туылған" тұңғыштық баталарының тікелей ұрпақтары деп есептейді. Дегенмен, қазіргі заманғы жосефиттер өздерінің қатарында Манаса руынан шыққандардың да көп екенін айтады, ол Жүсіптің үлкен ұлы және Жақыптың тұңғыштық батасын екі есе алған. Сондықтан шіркеу мүшелері өздерін "келісімді халық" деп санайды, олар "мәңгілікте" (немесе жердің жаратылуынан бұрын, оны "өмірден бұрынғы" немесе бұрынғы өмір деп атайды) арнайы шақырылған немесе алдын ала белгіленген. Олар Алланың қасиетті ғибадатханасында – "келісім орнында" – ежелгі заманда болған қасиетті құтқару рәсімдерін орындауға міндетті екендерін мойындайды, оларға Алла берген "туғандық" баталарын алу үшін тура жолмен өмір сүру қажет. Шіркеудегі жастарды көбінесе "асыл тұңғыш жастар" деп атайды, бұл атау сенімнің құрметті әндерінің мәтінінен алынған. Соңғы күнгі Киелілерге сәйкес, Жүсіп үйінің тарихының көп бөлігі ежелгі ата-бабалардың болжамдарында, соның ішінде Жақып пен оның ұлы Мысырлық Жүсіптің болжамдарында көрініс табады (олардың көптегені Соңғы күнгі Киелілер сенімінің негізін қалаушы пайғамбардың аян арқылы қалпына келтірілді). Кейбір Соңғы күнгі Киелілер үшін бұл сенімнің негізін қалаушы Джозеф Смиттің жер бетіндегі миссиясын көрсетеді, ол Соңғы күнгі Киелілер дүниетанымында Жүсіп үйінің мұрагерлері арасында ең бірінші орында тұрады. Жүсіп үйі Киелі кітапта бірнеше рет айтылады, атап айтқанда, ; ; ; және Жүсіп үйіне сілтеме жасалған.

Патриархалық тұңғыштық

Жаратқанның батасы Жүсіптің басына, ағаларынан ерекшеленген Оның басына қонсын! Оның даңқы - тұңғыш бұқаныкі сияқты, мүйіздері - жабайы бұқаның мүйіздері сияқты. Ол солармен халықты жердің шетіне дейін итеріп жібереді. Олар – Ефремнің он мыңдаған, ал Манасаның мыңдағандары. (Заңды қайталау 33:16-17; Д&А 110:9-ға қараңыз). Ей, халықтар, Раббының сөзін тыңдаңдар және оны алыстағы аралдарда жариялаңдар, сондай-ақ: «Израильді шашыратып жіберген Алла оны қойшы отарын жинағандай жинайды», – деңдер. (Еремия 31:9-10). Жүсіп – Ефремнің және осы соңғы күндердегі бүкіл Израильдің әкесі. (Соңғы күндердің пайғамбары Бригам Янг, 9 сәуір 1837 ж.). ЛДС іліміне сәйкес, Израильдің он екі руы патриарх Яқыптың (кейін Израиль деп аталды) он екі ұлынан, оның екі әйелі Лия мен Рахилден және екі күңі Зилпа мен Билхадан тараған. Яқып – ежелгі патриархтар әулетінің соңғысы болды, ол «бірінші туғанның батасын» толыққанды иеленді. Бірақ Яқыптың бірінші әйелі Лиядан туған тұңғышы Рубен, бұзылу арқылы рухани мұрасын жоғалтты, ал оның орнына Патриархтың сүйікті, бірақ екінші әйелі Рахилден туған жаңадан бекітілген «бірінші туған» ұлы ие болды. Осы ұлдың есімі Жүсіп еді – «жемісті» деген мағынаны білдіретін есім. Бұл Алланың балаларының баталарын екіге бөлді – «патшалық» Яһуда үйіне, ал бірінші туған «құдайлық» мұрасы Жүсіп үйіне берілді, бұл Жүсіптің ұлдары Ефрем мен Манасаның және Яһуданың балалары арасындағы жарылуға әкелді. Бұл маңызды жарылу, кейін Леви және Аарон ұлдары арасындағы бөліністермен кеңейтілді, Израильдің «шашырауынан» (б.з.д. 722-586 жж.) және ғасырлар бойғы адал елдер арасындағы құлдыққа дейін соқты. Ефрем руы соңында Израильдің барлық руларына билік ететін болды (Жаратылыс 37:5-10; 49:22-26). Содан кейін, жаңа Иерусалим көктен түсіп, қалдықтардың мекені болады. Иса Америкадағы нефиттерге келгенде, олардың Жүсіп үйінің қалдығы екенін айтты. Олар Раббыны білгеннен кейін, Американы мұралықтары ретінде алады. Өкінген адал елдер оларға Жаңа Иерусалимді салуға көмектеседі. Ертедегі соңғы күндердің қасиеттілері осы жазбаларды американдық индейлердің мормондыққа кенеттен және керемет түрде айналуы керек деп түсіндірді. Олар өздерін американдық индейлерге Жаңа Иерусалимді салуға көмектесетін өкінген адал елдер ретінде қарастырды. Бірақ американдықтармен бірге Жаңа Иерусалимді салу туралы түсінік өзгерді. Олар оны екі түрлі жер ретінде қарастыра бастады: Сион – төбелерде, ал ламандықтар – шөлде. Соңғы күндердің қасиеттілері, олардың өзі осы нақты рулардан шыққан деп есептемесе де, рулық атауларды қолданғанда, олар өздерін «Жүсіптің» осы басты руларымен тығыз байланыстырады. Яһуди дінінің ешбір ағымы осы самариялық немесе ЛДС сенімдерін, сондай-ақ басқа діндер ұстанатын осыған ұқсас сенімдерді растамайды.

Жүсіптің үйі

Шіркеу Ефрем мен Манасаның ұрпақтарын Америкада жинап, Яқыптың «Жүсіп – жемісті бұтақ, құдық жанындағы жемісті бұтақ; оның бұтақтары қабырғадан асып өтеді» (Жаратылыс 49:22) деген пайғамбарлығын орындайды деп үйретеді. Онда қоршалған «қабырға» және суға толы «құдық» – құрлықтарды бөліп тұратын мұхит кедергісі ретінде түсіндіріледі. Сондықтан шіркеу мүшелері көбінесе өздерін «заманауи Израиль» деп атайды. Барлығы жер бетіндегі қалпына келтірілген шіркеудің және Құдайдың Патшалығының ажырамас бөлігі болып табылады, – соңғы күндердің қасиеттілері бұл ұйымның Мәсіх және Оның елшілері алғаш құрған ежелгі шіркеумен бір екенін жариялайды. Осылайша, олар негізінен Мысырдың Жүсіптің, әсіресе Ефремнің ұрпақтары болып саналады және ежелгі пайғамбарлықтарға сәйкес, жер бетіндегі елдерден Исраил үйінің қалдықтарын «бір қорапқа» жинау және «бір үйге» біріктіру – Құдайдың соңғы күндерде оларға берген ерекше тапсырмасы деп есептейді (2 Нехемия 9:2; 3 Нехемия 21:1, 11, 22). Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің мүшелері, өздерін Жүсіп үйінің Ефрем тармағынан шыққандар деп санайды, Құдайдың Жүсіп пайғамбарға берген аяндары (JST Жаратылыс 50) және Мормон кітабында (2 Нехемия 3) патриарх Яқыптың бірінші туған ұлына берген «қосарланған үлесі» – ұрпақ және жердің екі еселенген үлесі (және оның «қосарланған үлесін» мұрагерлік немерелері Ефрем мен Манаса) бүкіл Америка құрлығының қосымша «жер» бөлігін қамтыды. Шамамен б.з.д. 588 жылы Арабия түбегінің оңтүстік-шығыс жағалауынан Жүсіптің ұрпағының «жемісті бұтағы» (Ефрем мен Манасаның ұрпақтарынан тұратын «Лехит колониясы») теңіз арқылы сапар шекті. Ежелгі пайғамбар Лехи (Еврейше לחי Léḥî / Lāḥî «жақ сүйегі») – Манаса тайпасының израильдігі (Алма 10:3), ал оның ұлдарының әйелдері, кейіннен Жозеф Смит пайғамбар түсіндіргендей, Ефрем тайпасынан шыққан.

Қазіргі ламандықтардың ұрпақтары туралы теориялар

Мормондардың көптегені Американың түпкі тұрғындарын ламандықтардың ұрпақтары деп санайды. Ресми түрде, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі бұл пікірді кем дегенде жартылай қабылдайды. Соңғы күнгі қасиеттілердің (ЛДС) Мормон кітабының басылымына кіріспеде: «Ламандықтар американдық үндістердің ата-бабаларының бірі» делінген. Дегенмен, ламандықтардың американдық үндістердің ата-бабаларының бірі болғаны туралы мәселе даулы. Генетикалық және археологиялық мәліметтерге сүйене отырып, көптеген ғалымдар Американың түпкі тұрғындары Шығыс Азияның ежелгі тұрғындарынан шыққан деген қорытындыға келді, бірақ ғылым да, ЛДС ілімі де аралас генетиканы жоққа шығармайды.