Кіріспе

Уэльс поэзиясының түрі. Уэльс поэзиясында аудл – қатаң өлшеммен (яғни цингханэдд) жазылған ұзын өлең. Алғашқыда аудл, бір ғана ұйқас арқылы біріктірілген салыстырмалы түрде қысқа өлең болуы мүмкін (сөз «ырғақ» мағынасындағы «оdl» сөзімен байланысты), цингханэдд қолданылып жазылған; мұндай ерте аудлдар Анерин және Талисин сияқты Синферид ақындарымен байланысты, олар «Талисин кітабы», «Кармартеннің қара кітабы», «Хендрегадредд қолжазбасы» немесе «Гергесттің қызыл кітабы» сияқты жинақтарда кездеседі. Алайда, он тоғызыншы ғасырға келген кезде, ол қазіргі заманғы анықтамасына ие болды – кем дегенде жиырма төрт ресми қатаң форманың екеуін қолданатын ұзын өлең (бір ғана ұйқассыз). Әр жыл сайын Ұлттық Эстеддфодта ең лайықты деп танылған ақынға кафедра табыс етіледі; бұл бәйге Эстеддфодтағы ең танымал және беделді, сондай-ақ ең қиын сынақ саналады.

Тарих

Ертедегі аудлауды қысқа, үш немесе төрт тармақты Englynion өлеңдерінен ажырату керек. Жазбалардағы ең алғашқы кездерден бастап аудлау өте әсемдікке толы болды, ал рұқсат етілген формалар жоғары орта ғасырға дейін күрделене түсті. 11-13 ғасырларда патша сарайы ақындары (Принцтер ақындары) бұл өнерді керемет шеберлік пен жетістікке жеткізді. 1282 жылы Лливелин ап Груффудтың қайтысымен Уэльс патшалығының құлауынан кейін, кәсіби поэзия ережелерін стандарттау және жинақтау 24 қатаң өлшемді мойындауға әкелді, олардың әрқайсысы цингханеддіні қолдануы тиіс. Осы кезеңде инглин өлшемдері де, цивад өлшемдері де 24 өлшемнің құрамына енді, ал "awdl simpliciter" термині рұқсат етілген диапазоннан таңдалған өлшемдерде жазылған кез келген ұзақ өлеңді білдіре бастады, өлеңнің жеке бөлімдеріндегі ұйқас тұрақты болып қалатын. 17 ғасырдың басында бұл форманы қолданғандардың қатарында 1611 жылы Даффид Ллвид Матау болды.

Престиж

Мұндай өлеңдер ақынның шығара алатын ең жақсы туындыларының қатарына жатады деп саналады. Эстидфодтарда ең жақсы өлең үшін жүлделер беріледі, олардың ең бағалысы – Ұлттық Уэльс Эстидфодында жыл сайын тамыз айында өткізілетін төраға жүлдесі. 19 ғасырдағы аудлдар мыңдаған шумақтан тұруы мүмкін болса, қазір мұндай көлемді туындыларды кездестіру сирек; Ұлттық Эстидфод бәсекеге қатысушыларды бірнеше жүз шумақпен шектейді. Әлдебір ең танымал ерте аудл – 1282 жылы Лливелин ап Груффидтың қазасын қағынған Груффуд ап Ыр Йнад Кохтың ахиреттік жоқтауы. 20 ғасырдағы белгілі мысалдардың қатарында Т. Гвинн Джонстың «Ямадауиад Артур» және Хедд Уиннің «Ыр Арвр» туындылары бар, ол 1917 жылы авторы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болғаннан кейін көп ұзамай Эстидфод төрағасының жүлдесін жеңіп алды.