Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кобарид (Кобарид, Капоретто, Карфрейт) – Словениядағы елді мекен, Кобарид муниципалитетінің әкімшілік орталығы. Кобарид 1917 жылғы Капоретто шайқасымен әйгілі, онда итальяндық әскердің шегінуін Эрнест Хемингуэй "Қоштасу қаруымен" романында суреттеген. Шайқас туралы толық мәліметтер Кобарид қаласының орталығындағы мұражайда сақталған. 1993 жылы мұражай Еуропа Кеңесінің сыйлығына ие болды.
Kobarid (; ; ; Karfreit) is a settlement in Slovenia, the administrative centre of the Municipality of Kobarid. Kobarid is known for the 1917 Battle of Caporetto, where the Italian retreat was documented by Ernest Hemingway in his novel A Farewell to Arms. The battle is well documented in the museum in the centre of Kobarid. The museum won a Council of Europe award in 1993.
Атауы
Кобарид 1184 жылы Kauoretum деп жазылған (сонымен қатар 1258 жылы de Cavoreto, 1291 жылы Caboret, 1343 жылы de Chiavoretto деп аталды). Словениялық атауы *Koboridъ, ол ескі фриуль тілінен алынған *Kaborệdu сөзінен шыққан. Атаудың түпнұсқа роман тіліндегі түрі *Cap(o)rētum, латынша caper 'ешкі' сөзінен туындаған болуы мүмкін және ешкілер бағылған жерді білдіреді. Қала фриуль тілінде Cjaurêt, неміс тілінде Karfreit, итальян тілінде Caporetto деп аталады.
Kobarid was attested in written sources as Kauoretum in 1184 (and as de Cavoreto in 1258, Caboret in 1291, and de Chiavoretto in 1343). The Slovenian name is derived from *Koboridъ, borrowed from Old Friulian *Kaborệdu. The original Romance form of the name, *Cap(o)rētum, is probably derived from Latin caper 'goat' and refers to a place where there are goats. The town is known as Cjaurêt in Friulian, Karfreit in German, and Caporetto in Italian.
География
Муниципалитет Словенияның ең батысында, Юлиан Альп тауларында, Жоғарғы Соча (Изонцо) аңғарында, Надижа (Натисон) өзенімен қосылатын жерде, Италия шекарасына жақын орналасқан. Оңтүстік-батысқа қарай жол көршілес итальяндық Пульферо коммунасына дейін созылады. Бұл аймақ тарихи Горишка аймағының солтүстігінде және одан әрі Словен жағалауының бір бөлігі болып табылады.
The municipality is the westernmost in Slovenia, situated in the Julian Alps in the Upper Soča (Isonzo) Valley, at the confluence with the Nadiža (Natisone) River, close to the border with Italy. In the southwest, the road leads to the neighbouring Italian comune of Pulfero. The area is located in the north of the historic Goriška region, itself part of the larger Slovene Littoral.
Тарих
Кобарид ежелгі заманнан бері қоныстанған. Аймақта Халштат дәуіріне жататын археологиялық іздер табылды. Жақын орналасқан Тоноков Град археологиялық ескерткішінде V ғасырға дейінгі римдік құрылыстардың қалдықтары сақталған, ол кезде бұл аймақ Claustra Alpium Iuliarum қорғаныс жүйесінің алғы шебінде болған. Осы елді мекен Forum Iulii (қазіргі Чивидале-дель-Фриули) қаласынан Predil Pass және Noricum провинциясына дейінгі римдік жолдың маңызды торабы болды.
Kobarid has been inhabited since prehistoric times. Archaeological remains from the Hallstatt period have been found in the area. The nearby Tonocov Grad archaeological site has remains of 5th century Roman buildings, when the area was located in the forefront of the Claustra Alpium Iuliarum defense system. The settlement was an important base on the Roman road from Forum Iulii (present day Cividale del Friuli) up to the Predil Pass and the Noricum province.
Орта ғасырлар
VI ғасырда бұл аймақты қазіргі словендердің ата-бабалары болған славян тайпалары қоныстандырған. Кобарид алғаш рет 1184 жылы айтылғанда, ол Аквилея патриархтары басқарған Фриулидің иелігінің бір бөлігі болды. Батыстағы жерлер 1420 жылға дейін Венеция Республикасымен біртіндеп бағындырылды, ал Кобарид Толмин округімен және Гориция графтарының иеліктерімен бірге Габсбург монархиясының Ішкі Австрия аймақтарына, Карниола және Төменгі Штирияның словен тілінде сөйлейтін аймақтарына қосылды.
In the 6th century, the area was settled by Slavic tribes, ancestors of the modern Slovenes. When Kobarid was first mentioned in 1184, it was part of the Patria del Friuli ruled by the Patriarchs of Aquileia. While the estates in the west were gradually conquered by the Republic of Venice until 1420, Kobarid together with Tolmin County and the possessions of the Counts of Gorizia was incorporated in the Inner Austrian territories of the Habsburg monarchy, like the Slovene speaking territories of Carniola and Lower Styria.
Қазіргі заман
1754 жылдан бастап Кобарид жаңадан құрылған Гориция және Градиска князьдік графтығына қарасты болды, бұл Габсбургтер патшалығының жері еді, кейіннен Истрия маркасы және Триест императорлық еркін қаласымен бірге Австрияның жағалауын құрады. 1809 мен 1813 жылдар аралығындағы қысқа мерзімдік кезеңнен басқа, Кобарид 1918 жылға дейін Австрия билігінде болды. 19 ғасырдың ортасында қала словен ұлттық жаңғыруының маңызды орталығына айналды.
From 1754 Kobarid belonged to the newly established Princely County of Gorizia and Gradisca, a Habsburg crown land which later formed the Austrian Littoral together with the March of Istria and the Imperial Free City of Trieste. With the exception of a brief period between 1809 and 1813, when it was included under the Napoleonic Kingdom of Italy, Kobarid remained under Austrian rule until 1918. In the mid 19th century, the town became an important centre of the Slovene national revival.
Дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, бұл аймақта соғыстың алғашқы құрбандарының бірі, графня Люси Кристалниг, Қызыл Крест миссиясында болғанда Ландштурмер күзетшілерімен қаза болды. Соғыс кезінде бүкіл аймақ Италия Корольдігі мен Австрия-Мажарстан арасындағы Изонзо шайқастарының өрісіне айналды. 1915-1917 жылдар аралығында қала дерлік толығымен қирады. 1918 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Кобаридті итальян әскері басып алды, ал 1919 жылғы Сен-Жермен-ан-Лай шарты бойынша ол ресми түрде Италияға қосылып, Джулиан Марш аймағының құрамына енді. Кобарид 1924-1927 жылдар аралығында Гориция провинциясы таратылып, Удин провинциясына қосылған кезде Гориция провинциясының коммунасы болды (Капоретто атауымен). 1922-1943 жылдар аралығында Кобарид зорлықты итальяндық фашизация саясатына ұшырады, көптеген жергілікті тұрғындар көршілес Югославия Корольдігіне эмиграциялады. Қала итальяндық фашистік режимге қарсы астыртын күрес жүргізген, жауынгерлік антифашистік ұйым TIGR-дің маңызды жұмылдыру және әрекет орталықтарының біріне айналды. Италиялық әкімшілік кезінде Кобарид Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөліне байланысты фашистік билік үшін маңызды символдық орынға айналды. Қаланың үстіндегі төбеде итальяндық әскери сүйек қоймасы салынды, ал Бенито Муссолини 1938 жылы Кобаридке сапар жасады. 1943 жылдың қыркүйегінде Италияның қару қоюынан кейін Кобарид партизандық көтеріліс арқылы босатылды және Словения халық азаттық фронты басқарған, шамамен 2500 шаршы километрді құрайтын Кобарид Республикасы деп аталған кең аумақтың орталығы болды. Осы кезеңде 25 жылдық итальяндық әкімшілік кезінде Кобаридке қоныстанған итальяндық отбасылардың көп бөлігі қаладан кетіп қалды. 1943 жылдың қараша айының басында нацистік Германия күштері қаланы басып алып, 1945 жылдың мамырына дейін билігін орнатты, содан кейін қала Югослав халық армиясымен азат етілді. 1945 жылдың маусым айының басында Кобарид британдық-американдық ортақ басқаруға өтті және Италия мен Югославия арасындағы соңғы шекара белгіленгенге дейін одақтастардың уақытша әскери басқаруына алынды. Союздық әскери оккупация аймағын Югославиядан бөліп тұрған Морган сызығы қаланың шығысында Соча өзені бойымен өтті. 1947 жылдың қыркүйегінде Париж бейбіт шарты бойынша қала Югославияға берілді. Бірнеше жүз тұрғын, әсіресе Брегинь аймағынан, коммунистік мемлекеттің азаматы болудың орнына Италияға эмиграциялауды жөн көрді.
At the outset of World War I, the area saw one of the first victims of the conflict, Countess Lucy Christalnigg, killed by Landsturmer guards while she was on a mission for the Red Cross. During the war, the whole area was the theatre of the Battles of the Isonzo, fought between the Kingdom of Italy and Austria Hungary. The town was almost completely destroyed between 1915 and 1917. After the end of the war in 1918, Kobarid was occupied by the Italian Army, and upon the 1919 Treaty of Saint Germain en Laye it was officially annexed to Italy and incorporated into the Julian March region. Kobarid was a comune of the Province of Gorizia (as Caporetto), except during the period between 1924 and 1927, when the Province of Gorizia was abolished and annexed to the Province of Udine. Between 1922 and 1943, Kobarid was submitted to a policy of violent Fascist Italianization and many locals emigrated to the neighbouring Kingdom of Yugoslavia. The town became one of the crucial centres of recruitment and activity of the militant anti fascist organization TIGR, which carried out an underground fight against the Italian Fascist regime. During the Italian administration, Kobarid also became an important symbolic place for the Fascist authorities because of its role in World War I. An Italian military ossuary was built on the hill above the town, and Benito Mussolini visited Kobarid in 1938. Immediately after the Italian armistice in September 1943, Kobarid was liberated by a Partisan uprising, and became the center of large liberated area of around 2,500 square kilometers, known as the Kobarid Republic, administered by the Liberation Front of the Slovenian People. During this period, almost all Italian families that settled in Kobarid during the 25 years of Italian administration left the town. In early November 1943, Nazi German forces took over the town and established their rule until May 1945, when the town was finally liberated by the Yugoslav People's Army. In early June 1945, Kobarid came under joint British–U. S. occupation and placed under Allied temporary military administration until the establishment of a final border between Italy and Yugoslavia. The Morgan Line, which divided the Allied military occupation zone from the Yugoslav one, ran just east of the town, along the Soča River. In September 1947, the Paris Peace Treaties gave the town to Yugoslavia. Several hundred inhabitants, especially from the Breginj area, chose emigration to Italy rather than becoming citizens of a Communist state.
Бірлескен қабір
Кобаридте Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған жаппай қабір орналасқан. Зираттағы жаппай қабір қала зиратында, кіреберістің оң жағында, бірінші және екінші қатар қабірлердің арасында болды. Онда 1945 жылдың сәуірінде Коловратта қаза тапқан 11 неміс әскерінің қалдықтары сақталған. Словениядағы көптеген жаппай қабірлерден өзгеше, бұл қабірлер коммунистік кезеңде жақсы күтілген. 2000 жылы қалдықтары эксгумацияланып, Люблянадағы Жале зиратындағы ортақ қабірге қайта жерленді.
Kobarid was the site of a mass grave from the Second World War. The Cemetery Mass Grave was in the town cemetery, right of the entrance, between the first and second rows of graves. It contained the remains of 11 German soldiers that fell at Kolovrat in April 1945. Unlike most mass graves in Slovenia, the graves were well maintained during the communist era. The remains were exhumed in 2000 and re interred in a common grave at Žale Cemetery in Ljubljana.
Кобаридтер бүгінгі күні
1960-1970 жылдары Кобарид маңызды туристік орталыққа айналды. Кобарид мұражайымен қатар, Наполеон көпірі де Кобаридтің маңызды символы болып табылады. Көпір Кобаридтің төңірегіндегі таулар мен Соча өзенінің әдемі көрінісін ұсынатын танымал туристік орын. 1991 жылы Югославияның тарауынан кейін Кобарид тәуелсіз Словенияның бір бөлігіне кірді.
In the 1960s and 1970s, Kobarid emerged as an important tourist center. In addition to the Kobarid Museum, the Napoleon Bridge has also become an important symbol of Kobarid. The bridge is a popular tourist destination that offers views of the mountains around Kobarid and the Soča River. With the breakup of Yugoslavia in 1991, Kobarid became part of independent Slovenia.