Кіріспе

Теннесси алқабының бірінші төрағасы Артур Эрнест Морган (20 маусым 1878 – 16 қараша 1975) – азаматтық инженер, АҚШ әкімшісі және педагог. Ол Майами консервациялық округінің су тасқынына қарсы жүйесін жобалаған инженер және құрылысын қадағалаған. 1920-1936 жылдар аралығында Антиохия колледжінің президенті қызметін атқарды. 1933 жылдан 1938 жылға дейін Теннесси алқабының бірінші төрағасы болды, онда ол Майами консервациялық округіндегі бұрынғы жұмысында дәлелденген қағидаларды пайдаланды.

Ерте өмір

Артур Э. Морган Огайо штатының Цинциннати қаласының жанында дүниеге келген, бірақ оның отбасы көп ұзамай Миннесота штатының Сент-Клауд қаласына көшіп кетті. Орта мектепті бітіргеннен кейін ол келесі бірнеше жылды Колорадода ауада жұмыс істеумен өткізді. Осы уақыт ішінде ол гидравликалық инженерияны практикалық тұрғыдан түсінудің жетіспеушілігін байқады. Ол үйге оралып, әкесімен бірге тәлімгерлікпен гидравликалық инженерияны үйрене бастады. 1910 жылға қарай ол жеке фирмасын құрып, Америка инженерлік-құрылыс қоғамының қосымша мүшесі атанды.

Инженер

1913 жылы Огайо штатының Ұлы Дейтон су тасқынынан кейін Морган Дейтон қаласының үстіндегі өзендерді басқару үшін құрғақ топырақтан жасалған бөгеттер жүйесін ұсынды. Оның идеялары формальды инженерлік білімі болмағандықтан сынға түсті, бірақ ақырында оның жоспарлары қабылданды және іске асырылды, ал келесі жылдар оның идеяларының тиімді екенін көрсетті. Осы сәттілігінің арқасында 1933 жылы ол су тасқынын бақылау және электр энергиясын өндіру үшін Теннесси аймағындағы бөгеттер жүйесін жобалауға және салуға таңдалды.

Білім беруші

Ол әрқашан прогрессивті білім беруге қызығушылық танытып, ұлы Эрнесті Фейрхоптағы Мариетта Джонсонның органикалық мектебіне оқуға жіберді. Морганның білім берудегі алғашқы қадамы 1917 жылы Дейтон қаласында эксперименталды прогрессивті мектеп – Морейн Парк мектебін құру болды. 1921 жылы Морган 1931 жылы Прогрессивті білім беру қауымдастығы (PEA) деп қайта аталған Прогрессивті білім беруді дамыту қауымдастығының бірінші президенті болды. 1919 жылы Морган Антиохия колледжінің президенті болып, колледждің қаржылық жағдайы нашарлағаннан кейін оны жаңартты. Морган жергілікті дін қызметкерлерінің талас-тартысына толы болған бұрынғы қамқоршылар кеңесін Чарльз Кеттеринг сияқты белгілі бизнесмендермен алмастырды, олар Морганның Морейн Парк мектебіндегі бастамаларын қолдаған еді. 1921 және 1933 жылдар аралығында кеңес мүшелері мен олардың достары Антиохияға 2 миллион доллардан астам қаржы жұмсады. Кеттерингтің өзі 500 000 доллар берді. Морган білім беру бағдарламасын кооперативтік білім беруді және өндірістік зерттеулерге қатысатын профессорлық-оқытушылық құрамды қосу үшін қайта ұйымдастырды. Морган жеке таңдаған профессорлық-оқытушылық құрамға ғалымдар ғана емес, сонымен қатар сәулетшілер, инженерлер, химиктер, жарнама агенттері және мемлекеттік қызметкерлер де кірді. 1930 жылдардың басына дейін Морган Унитарий шіркеуінің мүшесі болды. Өмірінің соңғы жылдары Морган Гуманистік квакер, Огайо штатының Йеллоу-Спрингс қаласындағы Достар қоғамының мүшесі болды, оның ұлы Эрнест те солай болды. 1938 жылы TVA-дан кеткеннен кейін Артур Морган Мексика мен Финляндиядағы квакерлердің соғысқа қатысты көмек көрсету жұмысына белсенді түрде қатысты. 1940 жылдары басқа да жетістіктерінің ішінде ол шағын қауымдастықтарды дамыту үшін коммерциялық емес ұйым құрды (Қоғамдық қызмет, Inc.), Үндістанда ауылдық университеттер жүйесін құруға көмектесті және Американың тума халқы (Сенека) жерін АҚШ Армиясының инженерлік корпусының су басуынан қорғау үшін күресті. Морган жиырмадан астам кітаптың авторы болды. Су саласындағы екі кітабы оның экологиялық бағытталғандығын және Армия корпусын сынағандығын көрсетті. 1962 жылы Морганның келіні Элизабет, ұлы Эрнесттің көмегімен гуманистік, квакерлік және Монтессорилік бағыттары бар прогрессивті жеке мектеп құрды, оған Артур Морган мектебі деп ат қойды. Морган 1948 жылы құрылған Үндістан университетінің білім беру комиссиясының мүшесі болды, оның төрағасы С. Радхакришнан, ал мүшесі Закир Хусайн болды. Комиссия АҚШ-тағы ауыл шаруашылығы білім берудегі Жер гранты колледждерін зерттеді. Ол 1948 жылы комиссия құрамында бүкіл Үндістанды аралап, сондай-ақ 1965 жылы К. Вишванатан бастаған Кераладағы Митраникатан атты қоғамдық білім беру жобасын қолдады.

Қоғамдық ұйымдастырушы

Морган соғыстан кейінгі кезеңде жетекші қоғамдық ұйымдастырушы болды. Ол қоғамға терең берілгендік танытып, қоғамдық мекендемелерге зор қызығушылық көрсетті. Эдвард Белламидің "Кері көру" романының күшті ықпалында болған Морган утопиялық арманшыл ретінде танылды. Осы қоғамдық өмірге деген қызығушылығы, Морганның шағын қалалар мен отбасылық өмірді ең ізгі өмір салты деп санауымен бірге, оны ауылдық қоғамдық өмірді дамытуға бағытталған бірнеше жобаларға қатысуға итермеледі. TVA төрағасы ретінде ол бөгеттер салумен және қуатпен ғана айналыспады, сонымен қатар қоғамдық өмірді де насихаттады. Морган түрлі кооперативтік кәсіпорындар мен қолөнер өнеркәсібін дамытып, ағылшын бақша қалалары үлгісінде бірнеше жоспарланған қалалар құрды. 1937 жылы Морган Солтүстік Каролинаның батыс тауларында Celo Community-ні құрды, ол жер қоры болып табылады. Бүгінге дейін сақталған бұл қауым өзін-өзі басқаратын жер қоры болып табылады. Celo мүшелерінен нақты діни сенімді немесе идеологияны қабылдау талап етілмейді, бірақ ол мүшелер арасындағы ынтымақтастық пен табиғатты қорғауға деген қамқорлыққа негізделген. Бүгінде Celo 40 отбасының үйі.

1940 жылдары Морган қоғамдықты дамыту мақсатымен екі ұйым құрды: 1940 жылы Community Service Inc. (CSI) және 1949 жылы Fellowship of Intentional Communities (FIC). CSI отбасылық өмір мен шағын қалаларды дамыту үшін құрылды, Морган оларды жақсы Америка болашағының қажетті құрамдас бөліктері деп есептеді. Ұйым Морганның қарқынды қалаланып жатқан ел үшін шағын қалалардың маңыздылығына сенуіне негізделген. Оның пікірінше, шағын қалалар адамдарға құрмет, ынтымақтастық және жеке қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді. Сол жылы Морган қасақана қауымдастықтардың қарым-қатынасын дамытуға бағытталған Fellowship of Intentional Communities ұйымын құрды. FIC қауымдастықтар арасындағы байланыс пен өнім алмасуды дамытты, қауымдастықтар мен сыртқы әлем арасындағы байланысты нығайтты және жаңа қасақана қауымдастықтар құруды қолдады.

Расизм және евгеника

Морган жас кезінен бері белгілі бір нәсілдердің тумысынан кемтар екеніне сенген. Ол әсіресе Азия және Африка тегіндегі адамдарды «барлық халықтардың ең жарамсыздары» деп санаған. Бұл пікірін дәлелдеу үшін Морган бірде былай деп жазған: «Негрлердің шектен тыс және жалпыға тараған адалсыздығы елге адамдар есептегеннен де зор зиян келтіреді». Ақ нәсілділердің басымдығына сенуімен қатар, Морган евгениканың және оның «эвтеника» деп атаған ілімінің белді жақтаушысы болды. Осыған байланысты, ол генетикалық тұрғыдан нашар халықтардың арасында кездесетін жағымсыз генетикалық белгілерді жою және «цивилизацияланбаған» халықтардың арасында байқалатын мәдени ерекшеліктерді жою қажеттігі туралы жиі айтқан. Осы көзқарастарының арқасында Морган евгеника қозғалысының жетекшісіне айналып, Америка евгеника қоғамының негіздеуші мүшесі және құрметті президенті болды. Адольф Гитлер Америка евгеника қозғалысын Холокост деп танылған оқиғаға шабыттандырған себеп ретінде атады. Морганның нәсілге қатысты көзқарастары Теннесси өзені аймағын басқарған кезіндегі әрекеттеріне үлкен әсер етіп, «Жаңа мәміле» бағдарламасы арқылы ақтарға ұсынылған жұмыс және тұрғын үй мүмкіндіктерінен афроамерикандықтарды шеттетуіне әкелді. Нәтижесінде, Теннесси штатының Норрис сияқты толық ақ тұрғындардан құралған қалалары оның «үлгілі» қауымдастықтар туралы көзқарасын бейнелей бастады. NAACP Морганды афроамерикандықтарға жұмыс және тұрғын үйге тең қол жеткізуден бас тартып, сотқа бергенде, Морган «афроамерикандықтар өз мүмкіндіктерін өзі құруы керек» деп қарсылық көрсетті. Бүгінгі күнге дейін Норрис, Теннесси, Джеймс У. Лоуэннің «Sundown Towns» кітабында көрсетілгендей, көбінесе ақ тұрғындардан ғана құралған. Морганның TVA афроамерикандықтарды ақтардың «Жаңа мәміле» жемістерінен әдейі шеттетуін көрсеткен тергеулерге қарамастан, Морган 1975 жылы қайтыс болғанға дейін өз позициясында тұрып, өкінуден бас тартты. TVA-дағы жылдары жазған естеліктерінде ол бағдарламаның теріс әсерлеріне ешқандай жауапкершілікті мойындамады, нәсілшіл, басым ақ американдықтардың көзқарасын құрметтеуден басқа ештеңе істей алмайтынын мәлімдеді.