Кіріспе

Көне Римнің мал базары

Forum Boarium (Форум Боариум) – көне Римдегі мал базары немесе forum venalium. Ол Тибр өзенінің жанында, Капитолий, Палатин және Авентин төбелері арасындағы тегіс жерде орналасқан. Римнің алғашқы кемежайларының (Portus Tiberinus) орны және Тибр өзені арқылы салынған ең алғашқы тас көпір – Понс Эмилиусқа жақын болғандықтан, Forum Boarium қарқынды сауда-саттық орталығы болды.

Тарих

Бұл жерде Геркулес Виктор ғибадатханасы, Портунус ғибадатханасы (Фортуна Вирилис ғибадатханасы) және б.з.б. 6-шы немесе 5-ші ғасырдағы Ара Максима орналасқан діни орталық болған. Аңыз бойынша, Геркулес осы аймаққа Герион өгіздерімен келген кезде, оны Авентин төбесіндегі үңгірде тұратын алып Какус тонап кетті. Гигантты өлтіргеннен кейін Геркулесті Паллатин тауының ежелгі тұрғындары құдай ретінде құрметтеді және оған арнап құрбандық шалу орынын (алтарь) тұрғызды. Осы алтардың туф тас өзегі Космединдегі Санта-Мария шіркеуінің ішінде сақталған. Forum Boarium – Римдегі алғашқы гладиаторлық сайыс өткен орын, ол б.з.б. 264 жылы аристократиялық жерлеу рәсімінің бір бөлігі ретінде ұйымдастырылды – өлгендерге арналған сыйлық (munus). Маркус және Децимус Юниус Брут Скевалар қайтыс болған әкелерінің құрметіне үш жұп гладиаторды қатыстырып, гладиаторлық жекпе-жек өткізді. Б.з.б. 215 жылы римдіктер Forum Boarium астына төрт адамды тірідей жерледі. Бұл оқиғалар үлкен апаттың алғышаңы ретінде қарастырылып, құдайларды ынаятқа алу үшін олар құрбандыққа шалынды. Ливийдің «Рим тарихы» еңбегінің бесінші томында, ол бұл оқиғадан шамамен 200 жыл кейін жазылған, римдік тарихшы былай деп жазды:
Forum Boarium астына галл ер адам мен галл әйелі, грек ер адам мен грек әйелі тірідей жерленді. Олар бұрын да адам құрбандарымен ластанған тас қабірге түсірілді, бұл римдіктер үшін өте жағымсыз әдет болды. Құдайлардың ынаяттанғанына сенгеннен кейін Маркус Клавдий Марцелл Остиядан флотқа тіркелген 1500 сарбазды Римді күзетуге жіберді.

Сәулет

Геркулес Виктор ғибадатханасы ("Геркулес Жеңімпаз") немесе Геркулес Оливариус ("Геркулес Зәйтүн Әкелуші") – бұл б.з.д. 2 ғасырына жататын дөңгелек перистильді ғимарат. Ол цилиндрлі кірістің айналасына концентрлі қатармен орналасқан Коринфтік колоннададан тұрады, негізі туфтан жасалған. Бұл элементтер бастапқыда жоғалған архитрав пен шатырды ұстап тұрған. Бұл Римдегі ең ежелгі сақталған мәрмәр ғимарат. Ғасырлар бойы бұл ғибадатхана Веста ғибадатханасы деп белгілі болды. Портунус ғибадатханасы – б.з.д. 100 және 80 жылдар аралығында салынған тікбұрышты ғимарат. Ол төрт бағаналы портиктен және кіреберіс баспақыштары арқылы жететін постаментке орнатылған кірістің өзінен тұрады. Портиктің төрт ионикалық бағанасы жеке тұр, ал ұзын қабырғаларындағы алты бағана мен артқы жағындағы төрт бағана кірістің қабырғаларымен біріктірілген. Ол туф пен травертиннен салынған, беті штукатурланған. Бұл ғибадатхана ғасырлар бойы Фортуна Вирилис ғибадатханасы деп аталды. Көздер Форумда Эгинадан тоналған мүсінші Миронның мүсіні орналасқан жер болғанын айтады. Деректе сиыр туралы айтылғанмен, бұл мал базарына сәйкес келетін Минотаврды жеңген Тесейдің мүсіндер тобы болуы мүмкін. Батыс Рим империясының соңғы кезеңінде бұл аймақ дүкендермен толып кетті. Екі ғибадатхана да киелі статусынан айырылып, христиан шіркеулеріне айналдырылды. Көшенің ар жағында Бокка делла Веритасы бар Санта-Мария-ин-Космедин шіркеуі орналасқан.

Қалпына келтіру

1990 жылдардың аясында Рим қаласының археологиялық мұраларын қорғауға арналған арнайы басқарма мен Дүниежүзілік ескерткіштер қоры арасындағы серіктестік Боарий форумындағы екі храмның сақталуын қамтамасыз етті. Жобаға сонымен қатар, аумақты жаңаша көкейкестікпен абаттандыру жұмыстары да кірді. Дегенмен, Янус аркасы әлі қайта жаңартылмаған.