Кіріспе

Оңтүстік Америкадағы құс түрлері. Чиви вирео (Vireo chivi) – Vireonidae тұқымдасына жататын Оңтүстік Америкадағы кішкентай әнші құс. Бұрын қызыл көзді виреоның бір түрі деп есептелген. Әдетте жасыл немесе сары-жасыл түсті, құрсағы ақшыл, ал басы сұр түсті болады. Құлақ үстінде ақшыл суперцилий және көз айналысындағы аймағы күңгірт сұр түсті. Чиви виреоның тоғыз түршесі бар. Ол Оңтүстік Американың көп бөлігінде, Чилидің оңтүстігі мен Аргентинаның оңтүстігін қоспағанда таралған. Ол өзінің ареалында әртүрлі ортада тіршілік етеді және аз бұзылған ортаға оңай бейімделеді. Чиви вирео көбінесе қоныс жасайды, бірақ ареалының оңтүстігінде мекендейтін кем дегенде екі түршесі көшпенді болып табылады. Чиви вирео мамыр-маусым айларында немесе қазан-қаңтар айларында, аймаққа және түршеге байланысты жұптасады. Ол шырақты ұя салады және 2-4 жұмыртқадан тұратын жұмыртқалар салады, оларды аналығы 10-16 күндей басып шығарады. Балапандар толық жетілуіне 10-13 күн уақыт керек. Құстың рационының көп бөлігі жәндіктерден тұрады, бірақ кейбір түршелері жеміс жейді, ал кейбіреулері нектармен қоректенеді деп саналады.

Таксономия

Чиви виреосы 1817 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вийот сипаттап, *Sylvia chivi* деген екі атау берді. Бұл түрге берілген эпитет – оның әнінің дыбырлық бейнесі, Вийот оны "чиви чиви" деп көрсеткен. Вийот өзінің сипаттамасын испандық Феликс де Азараның 1802 жылы жарық көрген "Гавьеро" деген жұмысына негіздеді. Орнитологтар бұрын чиви виреосын қызыл көзді виреоның (*Vireo olivaceus*) бір түрі деп есептеген, бірақ қызыл көзді вирео Солтүстік Америкаға қоныс аударатын болса, чиви вирео Оңтүстік Америкада көбейеді және қоныс аудармайды. 2017 жылы жарияланған молекулалық филогенетикалық зерттеуде маңызды генетикалық айырмашылықтар және аз мөлшерде интрогрессия анықталды, нәтижесінде чиви виреосы түр ретінде мойындалды.

Сипаттама

Бұл түр туысқан қызыл көзді вирей мен сары жасыл вирейге ұқсас. Оның ұзындығы шамамен бірдей, бірақ массасы, сондай-ақ тұмсығы мен қанаттарының ұзындығы әртүрлі түршелерде өзгеше болады.

Экология және мінез-құлық

Бұл түрдің көп бөлігі өмір сүретін аймағының ішінде тұрақты мекендейді, бірақ ареалының оңтүстігінде chivi және diversus түршелері көшпенді болып табылады. Сонымен қатар, қысқа көші-қондар жасайтын түршелер де болуы мүмкін.

Тамақ және азық іздеу

Бұл түр негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ кейбір популяциялары жеміс жейтіні белгілі, сондай-ақ олар кейбір өсімдіктер үшін маңызды тұқым таратушылар болуы мүмкін. Олар негізінен бунақденелілерді, әсіресе гусеницаларды және басқа да жәндіктердің дернәсілдерін жейді. Myrsine coriacea, Rapanea lancifolia, Myrsine ferruginea, Trichilia spp., Cabralea canjerana, Talauma ovata, Davilla rugosa, Nectandra megapotamica, Byrsonima sericea, Miconia minutiflora, Cupania emarginata және oblongifolia, Zanthoxylum rhoifolium, Trema micrantha, Alchornea glandulosa, Pera glabrata жемістерін жегендері тіркелген. Cabralea canjerana тұқымын таратуда маңызды рөл атқарады деп есептеледі. Сонымен қатар, олардың нектармен қоректенетіні де болжануда.

Көбею

Бұл түрлер өздерінің таралу аймағының оңтүстігінде көктемде, солтүстігінде жылдың ортасында ұя салады. Венесуэла, Тобаго және Колумбиядағы популяциялар мамыр-маусым айларында ұялайды, ал Перудегі номинативті түрдің популяциялары қараша айында ұялайтыны байқалған. Бразилиялық популяциялар қазан-қаңтар аралығында ұялайды деп есептеледі. Vividior-дың ұясы әдетте ағаш бұтағында шөптен, өсімдік талшықтарынан және өсімдіктердің аз мөлшеріндегі құлпынайынан жасалған тостаған тәрізді болып салынады, ал griseobarbatus-тың ұясы құрғақ шөптерден, жүзімдерден және қабықтан жасалған тостаған тәрізді құрылымдар болып табылады және қара лишайник, қауырсын мен тұқымның қабықтарымен жабылады. Griseobarbatus-тың ұясының сыртқы биіктігі мен тереңдігі 50 мм және 77 мм, ал ішкі биіктігі мен тереңдігі 31 мм және 52 мм. Жұмыртқалар әдетте 2-4 данадан бір рет қойылады. Жұмыртқалардың пішіні мен мөлшері түршелерге қарай өзгереді. Griseobarbatus-тың жұмыртқаларының орташа мөлшері , ал Бразилиядағы жұмыртқалардың мөлшері , ал Аргентинадағы жұмыртқалардың мөлшері Бразилияның оңтүстік-шығысында өлшенген жұмыртқалардың орташа массасы болды. Vividior-дың жұмыртқалары ақ түсті, үлкен ұшында қара дақтар бар. Griseobarbatus-тың жұмыртқалары ақ түсті, сирек және нашар іздері бар деп айтылады. Бразилияның шығысындағы жұмыртқалар ақ түсті деп сипатталған. Аргентинаның солтүстік-шығысындағы жұмыртқалар ақ түсті, сұр немесе қоңыр түсті іздері және үлкен ұшына шоғырланған қара сызықтары бар деп сипатталған. Жұмыртқаның инкубациялық кезеңі 10-16 күнге созылады. Тек аналықтары ғана жұмыртқаларды жасытады. Ұялар, әдетте, жылтыр торғайлардың паразиттік әсеріне ұшырайды. Жұмыртқаларды жыландар да жеуі мүмкін, себебі Эквадорда жыланның ұяны жегені байқалған. Балапандық кезең 10-13 күнге созылады, ал жас құстар ұядан шыққаннан кейін біраз уақыт ата-аналарына тәуелді болады.

Мәртебе

Чиви виреосы IUCN-ның ең аз қызығушылық тудыратын түрлер тізіміне енгізілген. Бұл түр өте кең ареалда көптеп кездеседі және популяциясы тұрақты болып көрінеді. Халық саны жергілікті жерлерде артуы мүмкін. Сонымен қатар, бұзылған ортаға бейімделуі оның тірі қалу мүмкіндігін арттырады.