Соңғы күндер туралы діни нанымдар

Кіріспе

Апокалиптизм – дүние аяққа жақын, тіпті адамның өмірінің кезеңінде болады деген діни сенім. Бұл сенім көбінесе, жаһандық ауқымдағы апаттық оқиға салдарынан өркениеттің күрт құлдырауы болады деген оймен байланысты.

Діни апокалиптизм

Діни көзқарастар мен қозғалыстар көбінесе Құдайдың тарихта кенеттен, керемет және құрылысқа толы араласуы, адамзатқа қатысты сот, адал таңдалғандардың құтқарылуы және ақырында таңдалғандардың Құдаймен бірге жаңарып жаңарған аспан мен жерде билік ететіні туралы жасырын аяндарға ден қояды. Зороастризмде бастау алған апокалиптизм яһуди, христиан және ислам эсхатологиялық ой-пікірлерінде одан әрі дамыды.

Эзотерикалық аспектілері

Апокалиптизм көбінесе тарих барысын өзгертетін жақсылық пен жамандық күштерінің арасындағы үлкен күресте құпия білімнің ашылатынына сенумен байланысты. Апокалипсис нақты дін немесе сенім жүйесіне байланысты жақсы, жаман, екіұшты немесе бейтарап болып қарастырылуы мүмкін. Дегенмен, бұл тек діни идея ғана емес, сонымен қатар қазіргі ғылымға, технологияға, саяси пікір-таластарға және артық көру теорияларына негізделген соңғы күндер немесе өткел кезеңдері де бар.

Христиандық

Үшінші іздеуге қатысқан ғалымдардың көпшілігі Исаны «Құдай Патшалығы» өзінің немесе замандастарының өмірінде келетініне сенген эсхатологиялық пайғамбар деп санайды. Сонымен қатар, кейбір ғалымдар Исаның болжамдарын қате деп санайды, ал басқалары оны сот пайғамбарлығының шартты сипаты тұрғысынан қарастырады. «Құдай Патшалығы» термині оның эсхатологиялық контекстінде бірқатар түсіндірмелерге ие болды, мысалы, апокалиптикалық, жүзеге асырылған немесе бастамалық эсхатологиялар, бірақ ғалымдар арасында бірлікке келе алмады. Евангелиядағы Исаның эсхатологиялық ілімдерінің басты орталығы Марк 13-тегі Зәйтүн тауындағы уағызы болып табылады, онда «Иса Петір, Яқып және Жоханның өзі параусияны сезінетіндей сөйлейді». Матай Ізгі хабарында Исаның эсхатологиялық ілімдерінің басты назары Матай 24:36–51-де орналасқан. Көптеген ғалымдар Исаның Жақиямен байланысын оның апокалиптикалық ниеттерін растау ретінде қарастырады. Пауылдың хаттарында (1 Тес. 4:13–18) Пауыл соңғы күн келгенде тірі болатынын күтетінін айтады және бұл үзінді жиі келтіріледі (бірақ түсіндірілуі даулы). Керісінше, Пауылдың хаттарындағы басқа үзінділер Пауылдың өзі оны көруге өмір сүретін-жетпейтініне қарамастан, параусияның жақын екенін сипаттайды. Н.Т. Райт Пауылдың эсхатологиясы оның кейінгі хаттарында, Эфестегі қиын тәжірибелерден кейін, оның екінші келуін өмірінде көретініне сенбегенін айтады. Райт бұл өзгерісті сенімге емес, көзқарасқа байланысты деп санайды. Бұл көзқарас, әдетте «біркелкі эсхатология» деп аталады, ол жиырмасыншы ғасырдың басында және ортасында ықпалды болды және бүгінгі күні тарихи Исаның ұсынылған портреттерінде ықпалды болып қала береді. Алайда, С.Х. Додт және басқалар Исаның өзінің қызметі пайғамбарлық үміттерді орындады деген «жүзеге асырылған эсхатологияны» қорғайды. Көптеген консервативті ғалымдар Құдай Патшалығы туралы айтылған мәтіндерде «қазіргі» және «әлі келер» патшалықты сипаттайтын парадоксалды ұстанымды қабылдады, Пауылдың эсхатологиясын қолдайды. Апокалиптикалық Иса туралы түсінік тарихи Исаның ғалымдары арасында басым көзқарас болып қала берсе де, оны басқа басым портреттердің жақтаушылары сынға түсіреді. Иса семинары Исаның апокалиптикалық үміттерінің тарихилығын жоққа шығарды, өйткені Ізгі хабарлардағы дәлелдер негізінен Исаның Адам Ұлы туралы айтқан сөздерімен байланысты, оны тарихи емес деп санайды. Олар сондай-ақ ертедегі шіркеудің апокалиптикалық үміттерін Исаның қайта тірілуіне сенуінен туындаған деп есептейді, онда қайта тірілу еврей теологиясындағы эсхатологиялық үміттермен байланысты болды. Кейбіреулер Q дерегі мен Томас Ізгі хабарындағы ертеректегі дәстүрлер Иса дәстүрінің ертеректегі қабаттарында апокалиптикалық эсхатология болмағанын көрсетті деп дәлелдейді. Иса семинарының бұл тәсілі көптеген сыншылармен келіспейді. Соңғы зерттеулер алғашқы христиандық Ізгі хабарлардағы апокалиптикалық идеяларды соңғы заманның нақты кестесі немесе болжамы ретінде емес, 70 жылы яһуди ғибадатханасының қирауымен байланысты қарастырады, ал ғибадатхананың яһудилер үшін кеңінен ғаламдық маңызы болғандықтан апокалиптикалық тілді қажет етеді. Ежелгі яһудилер үшін ғибадатхана Аспан мен Жер арасындағы символикалық немесе тіпті сөзбе-сөз кездесу орны ретінде қарастырылған, сондықтан оның қирауы кеңінен ғаламдық салдарға әкелді. Сол сияқты, бүкіл еврей Киелі кітабында дүниенің соңы емес, саяси және тарихи апаттарды сипаттау үшін апокалиптикалық тіл қолданылған. Осылайша, Р.Т. Франс және Н.Т. Райт сияқты ғалымдар евангелиялар 70 жылы ғибадатхананың қирауын сипаттау үшін Ескі Келісімнен апокалиптикалық тілді қолданады деп санайды, ал Марк 13:26 сияқты Адам Ұлының «келуі» туралы (Даниел 7-де сипатталғандай) екінші келу туралы емес, Адам Ұлының Құдайдың оң жағында ақталуы мен таққа отырғызылуы туралы. Бұл түсіндірме 18 ғасырдың ғалымы Джон Гиллге қайтып оралады, мысалы, Матай 24-тегі «Адам Ұлының келуі» туралы айтылған сөздер Исаны қабылдамағандықтары үшін яһудилерге Құдайдың үкімін білдіретін аллегория болды, бірақ оның екінші келуі емес, бұл 25-тараудағы тақырып алыс болашаққа арналған. Райт Марк 13-тегі апокалиптикалық бейнелер Исаны ақтау үшін жазылғанын нақты айтады, өйткені «бір жағынан ол өзі евангелистердің шынайы ғибадатханасы ретінде қарастырылады». Сол сияқты, осы және басқа да ғалымдар Пауылдың евангелиялары мен хаттарында Құдай Патшалығына «қазір және әлі емес» деген көзқараспен қарайды. Әртүрлі христиандық эсхатологиялық жүйелер әзірленді, апокалиптикалық болжамдардың уақыты мен сипатын түсінуге әртүрлі аялар ұсынады. Кейбіреулері, мысалы, диспенсациялық премилленаризм апокалиптикалық көзқарасқа көбірек бейім, ал басқалары, мысалы, постмилленаризм және амилленаризм, дүниенің соңы кез келген сәтте болуы мүмкін екенін үйретсе де, қазіргі өмірге назар аударуға және соңғы күннің қашан келетінін болжауға тырыспауға шақырады, бірақ постмилленарист Джонатан Эдвардс сияқты ерекшеліктер болды, ол соңғы күннің шамамен 2000 жылға дейін болатынын болжады.

Most scholars participating in the third quest hold that Jesus was an eschatological prophet who believed the "Kingdom of God" was coming within his own lifetime or within the lifetime of his contemporaries. Simultaneously, some of these scholars tend to see Jesus's predictions as mistaken although some others view it from the perspective of the conditional nature of judgement prophecy. A number of interpretations of the term "Kingdom of God" have thus appeared in its eschatological context, e. g., apocalyptic, realized or Inaugurated eschatologies, yet no consensus has emerged among scholars. The major focus for Jesus's eschatological teachings in the Gospels is the Olivet Discourse in Mark 13 where "Jesus speaks as if Peter, James, and John will personally experience the parousia." In the Gospel of Matthew, the major focus for Jesus's eschatological teachings is in Matthew 24:36–51. Many scholars point to Jesus's association with John the Baptist as confirmation for his apocalyptic intentions

In the Pauline epistles (1 Thess. 4:13–18) Paul states he expects to be alive when the end comes, and this passage is often cited (although the interpretation is disputed). In contrast, other passages in the Pauline epistles are seen as describing the nearness of the parousia whether or not Paul himself will live to see it. On the other hand, N. T. Wright observes that Paul's eschatology develops in his later epistles, after turbulent experiences in Ephesus, that he would probably not see the Second Coming in his lifetime. Wright argues that this shift was due to perspective and not belief. This view, generally known as "consistent eschatology," was influential during the early to the mid—twentieth century and continues to be influential today in proposed portraits of the Historical Jesus. However, C. H. Dodd and others have insisted on a "realized eschatology" that says Jesus' own ministry fulfilled prophetic hopes. Many conservative scholars have adopted the paradoxical position the Kingdom of God passages describes a kingdom that is both "present" and "still to come" claiming Pauline eschatology as support. While the notion of an apocalyptic Jesus remains a mainstream view among Historical Jesus scholars, it has been challenged by proponents of other mainstream portraits. The Jesus Seminar has rejected the historicity of Jesus' apocalyptic expectations, arguing that the evidence for it in the Gospels is largely tied to Jesus' Son of Man sayings which they do not consider historical. They further attribute the apocalyptic expectations of the early church as emerging from their belief in the resurrection of Jesus, where resurrection was tied to eschatological expectations in Jewish theology. Some argued earlier traditions in the Q Source and Gospel of Thomas showed that apocalyptic eschatology was not present in earlier layers of the Jesus tradition. The approach by the Jesus Seminar is not short of many critics. Recent scholarship has re evaluated the apocalyptic ideas in the early Christian gospels not as a literal timetable or prediction of the end times, but as relating to the destruction of the Jewish Temple in 70 AD, and the wider cosmic importance that the Temple had for Jews that would warrant apocalyptic language. For ancient Jews, the Temple was treated as a symbolic or even literal meeting point between Heaven and Earth, thereby its destruction would have wider cosmic consequences. Similarly, apocalyptic language was used throughout the Hebrew Bible to describe political and historical catastrophes, and not the end of the world. Thus, scholars such as R. T. France and N. T. Wright argue that the gospels use apocalyptic language from the Old Testament to describe the destruction of the Temple in 70 AD, and passages such as Mark 13:26 concerning the "coming" of the Son of Man (as described in Daniel 7) are not about the second coming, but rather about the vindication and enthronement of the Son of Man at the right hand of God where he is bestowed new authority with the temple's destruction. This interpretation goes back to 18th century scholar John Gill that the "coming of the son of man" sayings in Matthew 24, for example, were allegory for God's judgement on the Jews for their rejection of Jesus and not his second coming, which is instead the subject in chapter 25 for the far future. Wright argues specifically that the apocalyptic imagery in Mark 13 was written as a vindication of Jesus since "in some sense he is himself seen by the evangelists as the true temple." Similarly, these and other scholars argue for a "now and not yet" approach to the Kingdom of God in the gospels and letters of Paul. Various Christian eschatological systems have developed, providing different frameworks for understanding the timing and nature of apocalyptic predictions. Some like dispensational premillennialism tend more toward an apocalyptic vision, while others like postmillennialism and amillennialism, while teaching that the end of the world could come at any moment, tend to focus on the present life and contend that one should not attempt to predict when the end should come, though there have been exceptions such as postmillennialist Jonathan Edwards, who estimated that the end times would occur around the year 2000.

1000 жыл

Тарихшылар арасында 1000 жылы кең таралған апокалиптизм туралы қазіргі уақытта бірлігі жоқ. Ричард Ландес, Йоханнес Фрид және басқалар үміт пен қорқыныш сияқты күтушілік кең таралғанын айтады. 1000 жылды күту туралы түсінік алғаш рет Ренессанс кезінде пайда болды. 1000 жылдың жақындауына қызығушылық танытудың көптеген мысалдары бар, сондай-ақ 1000 жылға дейінгі апокалиптикалық көтеріліс жағдайлары да кездеседі, оның ең айқын мысалдарын Родульф Глабер келтіреді. Әсіресе Батыс Еуропада, 1000 жылы христиан философтары Исаның нақты туған уақыты туралы көптеген пікірталастар жүргізді, және бұл пікірталастар бүгінге дейін жалғасуда. Бұл қарапайым халық арасында апокалипсис белгілі бір уақытта бола ма, жоқ па деген шатасуға себеп болды. Сауатты да, сауатсыз да адамдар осы апокалипсис идеясын қабылдағандықтан, апаттың қашан болатыны туралы діни көшбасшылардан естігендеріне ғана сене алды. Діни жетекші Флерийдің Аббосы Исаның 1 жылдан кейін 21 жылда туғанына сенді, бұл оның жақын ізбасарлары арасында кеңінен қабылданды. Лоббс аббаты Херигер Исаның тууы бірінші жылда емес, жалпы ераның 42-ші жылында болды деп таластады. Соңында көптеген ғалымдар апокалипсис 979-1042 жылдар аралығында болады деген пікірге келді. Сибиллалық Пікірлердің және Отто III, Монтьер-ан-Дер аббаты Адсо сияқты тұлғалардың ықпалымен көптеген адамдар апокалипсис жақын арада болады деп ойлады. Ричард Ландес сияқты кейбір тарихшылар 1000 жылға жақындағанда және 1000 anno passionis (1033) жылға жақындағанда кең ауқымды апокалиптикалық күтулер болды деп санайды. Ал Алессандро Барберо 1000 жылдың қорқынышы – аңыз, және дүниенің аяқталуы туралы кең таралған сезімдер болған жоқ деп мәлімдейді. Дәлел ретінде ол 999 жылдың 31 желтоқсанында Папа Сильвестр II Фулда аббаттығына белгілі бір артықшылықтар мен кепілдіктер бергенін келтіреді, бірақ бұл папаның немесе аббаттың әлемнің жақын арада аяқталатынына сенгенін көрсетпейді. Барберо сондай-ақ 999 жылдың 3 қазанындағы құжатты атап өтеді, онда Отто III Фарфа аббаттығына болашақ жеңілдіктер береді. 999 жылғы тағы бір құжат екі бауырдың Тортонадағы Сан-Марчано аббаттығының жерлерін 29 жылға несиеге алғанын көрсетеді, бұл тіпті қарапайым халықтың да дүниенің аяқталуына сенбегенін көрсетеді. Алайда, Отто III 1000 жылғы Пентикост мерекесінде 6000 жылдық император Карлдың (Annus Mundi) қабірін зияраттағандығы, тіпті Сильвестрді папа етіп тағайындаған адамның да бұл мәселеде өз көзқарасы болғанын көрсетеді.

There is no current consensus among historians about widespread apocalypticism in the year 1000. Richard Landes, Johannes Fried, and others think there were widespread expectations, both hopes and fears. The notion of a widespread expectation of the year 1000 first appeared during the Renaissance. There are many recorded instances of both fascination with the advent of the year 1000, and examples of apocalyptic excitement leading up to the year 1000, the most explicit and revealing examples provided by Rodulfus Glaber. Specifically in Western Europe, during the year 1000, Christian philosophers held many debates on when Jesus was actually born and the debates continue to today. This caused confusion between the common people on whether or not the apocalypse would occur at a certain time. Because both literate and illiterate people commonly accepted this idea of the apocalypse, they could only accept what they heard from religious leaders on when the disastrous event would occur. Religious leader Abbo of Fleury believed that Jesus was born 21 years after year 1 which was commonly accepted by close circles of his followers. Abbot Heriger of Lobbes, argued that the birth of Jesus occurred not during the year 1 but rather during the 42nd year of the common era. Eventually many scholars came to accept that the apocalypse would occur sometime between 979–1042. Under the influence of the Sibylline Oracles and figures such as Otto III and Abbot Adso of Montier en Der many felt that the apocalypse would soon occur. Some historians, such as Richard Landes, think there were extensive apocalyptic expectations at the approach of the year 1000 and again at the approach of 1000 anno passionis (1033). Alessandro Barbero, on the other hand, claims that the fear of the year 1000 is a myth and there was no widespread apocalyptic sentiment. As evidence, he cites that on 31 December 999 Pope Sylvester II granted certain privileges and guarantees to the Abbey of Fulda, without any indication that either the pope or the abbot believed that the world was soon to end. Similarly, Barbero points out a document from 3 October 999 in which Otto III grants future concessions to Farfa Abbey. Another document in 999 shows two brothers taking a 29 year loan on lands of the abbey of San Marciano in Tortona, suggesting that even common people did not believe the world was ending. On the other hand, the fact that Otto III visited the tomb of Charlemagne, the emperor of the year 6000 (Annus Mundi) on Pentecost of the year 1000 suggests that even the man who appointed Sylvester pope, had his own views on the matter.

Бесінші монархияның адамдары

Бесінші монархистер немесе Бесінші монархия адамы – 1649-1660 жылдар аралығында, 17 ғасырдағы ағылшын азамат соғыстарынан кейін белсенді болған радикалды пуритандық секта. Олар өз атауларын Даниял кітабындағы төрт ежелгі монархия (Вавилон, Парсы, Македония және Рим) Мәсіхтің патшалығына дейін келеді деген болжамнан алған. Сондай-ақ, олар 1666 жылға және оның Киелі кітаптағы Адамзаттың санымен байланысына назар салған, бұл адамдардың билігінің соңына қатысты еді. Олар осы кезеңде пайда болған көптеген наразылық білдірген, дәстүрден тыс топтардың бірі болды.

Мормондық

XIX ғасырдағы көптеген американдық христиандық қайта жаңғыртушы діндері сияқты, мормондық дәстүр де жамағаттары Мәсіхтің екінші келуіне дейін аз ғана уақыт қалғанда өмір сүріп жатқандарын үйретеді. "Соңғы күндер" термині бірнеше мормон шіркеулерінің ресми атауларында қолданылады, оның ішінде Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуі де бар. ЛДС президенті Уилфорд Вудрафф сол кездегі көптеген жамағаттары Мәсіх қайта оралуын көрер алдында "өлімді татпайтынын" бірнеше рет айтқан. ЛДС шіркеуінің үйретінділеріне сәйкес, екінші келуден бұрын нағыз Інжіл әлемнің барлық жерінде уағыздалады. Шіркеу мүшелері екінші келуге дейін соғыстардың, жер сілкініштерінің, дауылдардың және басқа да адамның жасаған және табиғи апаттардың күшейе түсетініне сенеді.

Ехоба куәгерлері

Ехоба куәгерлерінің эсхатологиясы олардың сенімдері мен діни нанымдарының орталық бөлігін құрайды. Олар Иса Мәсіхтің 1914 жылдан бері (Құдайға жазбаларда осы жыл туралы болжам жасалған деп есептейді) көкте патшалық құрып отырғанына сенеді. Сондай-ақ, олар Құдайға адал болудан жалтарғандардың Армагеддон кезінде жазаланатынына және осыдан кейін, оның патшалығына адал болып табынатын жаңа жер беттік қоғам құрылатынына сенеді. Топтың 1914 жылға байланысты доктриналары 1879-1924 жылдар аралығында «Күзет мұнарасы» қоғамының басылымдарында айтылған 1799, 1874, 1914, 1918 және 1925 жылдарға қатысты бірқатар маңызды талаптардың нәтижесі болып табылады. Осы жылдардың маңыздылығы туралы, соның ішінде Иса Мәсіхтің келуі, «соңғы күндердің» басталуы, әлемдік үкіметтердің құлауы және еврей патриархтарының тірілуі туралы мәлімдемелер біртіндеп қабылданбай қалды. 1922 жылы қоғамның бас журналы «Күзет мұнарасы» өзінің хронологиясын «ең әлсіз буынынан да нашар» деп сипаттады, бірақ хронологиялық байланыстардың «құдайдан шыққан, құдаймен расталған, ешқандай күмәндігі жоқ және толыққанды дұрыс» және «даусыз фактілер» екенін де мәлімдеді.

«Күзет мұнарасы» қоғамы өзінің алғашқы басшылары «толық емес, тіпті қателі болып келген түсініктерді» таратуға тырысқанын айтты. Ехоба куәгерлерінің Басқарушы кеңесі Ескі өсиеттегі пайғамбарлардан өзгеше, олардың Киелі кітапты түсіндірулері шабыттанған немесе қатесіз емес екенін мәлімдейді. Куәгерлердің басылымдары Киелі кітаптағы болжамдарды олар орындалғаннан кейін ғана толық түсінуге болатынын көрсетеді, осыған байланысты, алған болжамдарының мәнін түсінбеген Киелі кітаптағы тұлғалардың мысалдары келтіріледі. «Күзет мұнарасы» басылымдары жиі Нақыл сөздер 4:18-ді ("Адалдардың жолы – күннің шығысы сияқты, ол жарқырап, күн толыққанша орнағанша күшейе береді") (ЖКЖ) «соңғы заманда» білімнің артуын қолдайтын дәлел ретінде келтіреді, бұл туралы Даниял 12:4-те айтылған. Ехоба куәгерлері білімнің осы артуына түзетулер қажет екенін мәлімдейді. «Күзет мұнарасы» басылымдарында орындалмаған үміттердің себебі Құдайдың Патшалығына деген құлшыныс екені және олардың негізгі сенімдеріне күмән келтірмейтіні айтылады.

Христиандықтар

Христиандықтар үшін Армагеддон – «елдердің «Армагеддон деп аталатын жерге» жиналатын «тарихтың ұлы шешімі», ал оларға жасалатын сот Құдай Патшалығының орнатылуын жариялайды». Осыдан кейін христиан-дәуітшілер Исаның Ыбырайым мен Дәуітке берген уәделерді орындап, Құдай Патшалығын орнату үшін жеке өзі жер бетіне оралады деп сенеді. Бұл сонымен қатар, алдағы Патшалықтың Дәуіт пен Сүлейменнің тұсындағы Израильдің алғашқы Патшалығын қайта жаңартатынына сенуді де қамтиды. Христиан-дәуітшілер үшін бұл Иса мен апостолдар уағыздаған Ізгі хабардың басты нүктесі болып табылады.

Ақиқатқа айналған эсхатология

Реализацияланған эсхатология – Дж. А. Т. Робинсон, Йоахим Иеремиас, Этельберт Стауффер (1902–1979) және К. Х. Додд (1884–1973) тарапынан танымал болған христиандық эсхатологиялық теория, онда Жаңа Өсиеттегі эсхатологиялық өлеңдер болашаққа емес, Исаның қызметіне және оның мәңгілік мұрасына қатысты деп есептеледі. Сондықтан эсхатология – әлемнің соңы емес, Иса бастап, оның шәкірттері жалғастырған қайта жаралуы, тарихи (трансхисторикалық емес) құбылыс. Осы көзқарас ұстанушылар көбінесе соңғы заман теорияларын бекер деп санайды, оларды маңызсыз деп есептейді; олар Иса айтқандары мен істегендері, сондай-ақ шәкірттеріне де солай істеуді бұйырғандары, кез келген мессиандық үміттерден гөрі маңыздырақ деп санайды.

Харольд Кемпинг

Американдық христиандық радио жүргізушісі Харольд Кемпинг 2011 жылдың 21 мамырында Жоқалту мен Сот күні болатынын, ал әлемнің соңы бес айдан кейін, 2011 жылдың 21 қазанында болады деп мәлімдеді. Бұл Иоанн 20-дағы 153 балықты 21 мамырға қосу арқылы есептелген. 1 Салоникалықтарға 4:17-де айтылғандай (harpagēsometha = біз жоғары көтерілеміз / алынамыз, "жоғары көтерілу" латын тіліндегі rapiemur аудармасынан туындаған), жоғары көтерілу – сенушілердің Иеміз Исамен әуеде кездесуі, бірақ Кемпинг үшін жоғары көтерілу сонымен бірге Әлемнің соңымен де байланысты болды. Кемпинг бұл жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-де басталады деп болжады, ал жоғары көтерілу уақыт белдеуі бойынша әлемді шарлайды, оның жақтастарының шамамен 200 миллион адам (әлем халқының шамамен 3%) "жоғары көтеріледі" деп мәлімдеді. Кемпинг бұрын 1994 жылдың қыркүйегінде жоғары көтерілу болатынын айтқан болатын. Христиандық топтардың көпшілігі, оның ішінде көптеген протестанттар мен католиктер Кемпингтің болжамын қабылдамады; кейбіреулері оны ашық түрде қабылдамады, Исаның "сол күнді және сағатты ешкім білмейді" (Маттай 24:36) деген сөздері сияқты Киелі кітаптағы аяттарды келтірді. Бір топ шіркеу басшыларымен сұхбаттасқанда олардың барлығы 22 мамыр күні жексенбіде әдеттегідей шіркеу қызметтерін жоспарлағанын айтты. Болжамның сәтсіздігінен кейін, БАҚ назары Кемпинг пен оның ізбасарларының реакциясына ауды. 23 мамырда Кемпинг 21 мамырдың "рухани" сот күні болғанын және физикалық жоғары көтерілу 2011 жылдың 21 қазанында, Құдай әлемді жоятын кезде болады деп мәлімдеді. Алайда, 16 қазанда Кемпинг сұхбат берушіге соңғы күннің қашан болатынын білмейтінін мойындады. 2012 жылдың наурыз айында Кемпинг Family Radio тыңдаушыларына жазған хатында өзінің қателігін, күнді болжаудың "күнә" екенін және сыншылардың "сол күнді және сағатты ешкім білмейді" деген жазбаға дұрыс сілтеме жасағанын "кішіпейілді түрде мойындады". Ол сондай-ақ Киелі кітапты "күнін табу үшін емес, түсінігімізге сенімділік келтіру үшін" одан да ынталы түрде зерттей бастағанын қосты.

American Christian radio host Harold Camping stated that the Rapture and Judgment Day would take place on May 21, 2011, and that the end of the world would take place five months later on October 21, 2011, based on adding the 153 fish of John 20 to May 21. The Rapture, as indicated in 1 Thessalonians 4:17 (harpagēsometha = we shall be raptured / taken up, "rapture" derivable from the Latin translation rapiemur) is the taking up of believers to a meeting in the air with the Lord Jesus, but for Camping the rapture was also associated with the End of the World. Camping suggested that it would occur at 6 pm local time, with the Rapture sweeping the globe time zone by time zone, while some of his supporters claimed that around 200 million people (approximately 3% of the world's population) would be 'raptured'. Camping had previously claimed that the Rapture would occur in September 1994. The vast majority of Christian groups, including most Protestant and Catholic believers, did not accept Camping's predictions; some explicitly rejected them, citing Bible passages including the words of Jesus stating "about that day or hour no one knows" (Matthew 24:36). An interview with a group of church leaders noted that all of them had scheduled church services as usual for Sunday, May 22. Following the failure of the prediction, media attention shifted to the response from Camping and his followers. On May 23, Camping stated that May 21 had been a "spiritual" day of judgment, and that the physical Rapture would occur on October 21, 2011, simultaneously with the destruction of the universe by God. However, on October 16, Camping admitted to an interviewer that he did not know when the end would come. In March 2012, Camping "humbly acknowledged" in a letter to Family Radio listeners that he had been mistaken, that the attempt to predict a date was "sinful", and that critics had been right in pointing to the scriptural text "of that day and hour knoweth no man". He added that he was searching the Bible "even more fervently [ ] not to find dates, but to be more faithful in our understanding."

Дэвид Мид

Дэвид Мид – американдық ақыр заманның қастандық теориясын ұстанатын және кітап жазатын автордың псевдонимі, ол әлі өз шын есімін ашқан жоқ. Өзін «христиандық нумеролог» деп сипаттайтын Мид Луисвилл университетінде оқығанын айтады, онда ол «басқа пәндермен қатар астрономияны да зерттеген», бірақ оның нақты аты белгісіз болғандықтан, «Вашингтон Пост» газеті университет оның онда оқығанын растай алмайтынын хабарлады. Ол Coast to Coast AM, The Washington Post, Glenn Beck Program, YouTube-та пастор Пол Беглимен және Daily Express бағдарламаларында сұхбат берді және қатысты. Ол ақыр заманға қатысты көптеген дұрыс болмаған болжамдарымен танымал, соның ішінде Нибиру (кейде Х планетасы деп те аталады) деп аталатын жасырын планета Жерді жояды деген болжамдарды айтқан. Мид Нибиру планетасының 2017 жылдың 23 қыркүйегінде Жерге соқтығысып, оны жоятынын болжаған. Оның болжамы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол апокалипсисті қазан айына ысырып, жеті жылдық сынақ басталып, одан кейін мың жылдық бейбітшілік орнауы мүмкін екенін мәлімдеді. 2018 жылы Мид сол жылға қатысты бірнеше болжам жасады, мысалы, Солтүстік Корея 2018 жылдың наурыз айында әлемдік державаға айналады және Нибиру көктемде Жерді жояды. Мид апокалипсистің 2018 жылдың наурыз айында басталатынын хабарлады, бірақ нақты күнін көрсетпеді. 2018 жылдың наурызынан кейін ол апокалипсисті 2018 жылдың 23 сәуіріне ауыстырып, Күн, Ай, Юпитер және Қыз шоқжұлдызының аспанға шығуы құдайдың келуін білдіреді, ал Нибиру сол күні Жерді жояды деп болжады. Бірақ, осы күнге дейін ол 23 сәуірдегі ақырзаман болжамдарының «жалған жаңалықтар» екенін айтты, бірақ құдайдың келуі – әлемнің соңы емес, 2018 жылдың мамыр және желтоқсан аралығында белгісіз күні болады деді.

Дәуіт тармағы

Филиалдық давидиандар (сондай-ақ «Тәукел» деп те аталады) – 1955 жылы «Бағушы таяғы/Давидиандар» арасындағы жік салдарынан пайда болған діни топ. Топтың алғашқы басшысы Бенджамин Роден болды. Филиалдық давидиандар ең көп байланысты 1993 жылғы Вако қоршауымен, онда Дэвид Кореш қатысты. Дэвид Кореш пен оның ізбасарлары өздерін филиалдық давидиандар деп атамағанын көрсететін құжатталған дәлелдер бар (Кэтрин Шрёдер мен Стив Шнайдер арасындағы ФБР келіссөздерінің транскрипттері, Корештің өзінің араласуымен). Сонымен қатар, Дэвид Кореш, жалған құжаттар арқылы, «Кармел тауы» орталығының меншігін алу мақсатында, филиалдық давидиандар жетінші күндік адвентистерінің жеке басын ұрлады. Филиалдық давидиандардың діни сенімдері Киелі Рух және оның мәні, мерекелер мен олардың талаптары сияқты ұғымдар бойынша ерекшеленеді. Екі топ та Виктор Хоутефтің өлімінен кейін болған оқиғаларға сүйене отырып, бір-бірінің рухани билігінің маңыздылығын жоққа шығарды. 1930 жылы құрылғаннан бастап, давидиандар/«Бағушы таяғы» тобы, Киелі кітаптағы соңғы Құдайдың үкімі туралы болжамдар Мәсіхтің екінші келуінің алғышарты ретінде орындалып жатқан шақта өмір сүріп жатыр деп сенді. 1980 жылдардың соңында Кореш және оның ізбасарлары көптеген филиалдық давидиандардың ұстанымдарын тастады. Кореш топтың өзін соңғы пайғамбар деп жариялады. «Корешшілер» филиалдық давидиандар арасындағы жік салдарынан пайда болған көпшілік болды, бірақ филиалдық давидиандардың бір бөлігі Корештің тобына қосылмады, керісінше Джордж Роденнің айналасына жиналды немесе тәуелсіз болды. Роден мен Корештің топтары арасындағы бірнеше қарулы қақтығыстардан кейін «Кармел тауы» кешенін «Корешшілер» басып алды. 1993 жылы ATF және Техас армиясының ұлттық гвардиясы Дэвид Корештің айналасында құрылған, қару-жарақ заңнамасын бұзды деген күдікпен жаңа діни қозғалысқа тиесілі мүлікті тінтуге кірісті. Бірінші кім атып кеткені белгісіз, бірақ ATF филиалдық давидиандардың үйін қоршап алып, басып кіруге тырысты. Бұл тінту екі сағатқа созылған атыс-шайқасқа әкелді, нәтижесінде төрт ATF агенті қаза тапты; одан кейін үкіметтік агенттермен 51 күнге созылған қақтығыс болды. Қоршау «Кармел тауы» кешенін жалмап кеткен өртпен аяқталды, нәтижесінде ішінде 76 филиалдық давидиан қаза тапты.

The Branch Davidians (also known as The Branch) are a religious group that originated in 1955 from a schism among the Shepherd's Rod/Davidians. The Branch group was initially led by Benjamin Roden. Branch Davidians are most associated with the Waco siege of 1993, which involved David Koresh. There is documented evidence (FBI negotiation transcripts between Kathryn Shroeder and Steve Schneider with interjections from Koresh himself) that David Koresh and his followers did not call themselves Branch Davidians. In addition, David Koresh, through forgery, stole the identity of the Branch Davidian Seventh day Adventists for the purpose of obtaining the Mount Carmel Center property. The doctrinal beliefs of the Branch Davidians differ on teachings such as the Holy Spirit and his nature, and the feast days and their requirements. Both groups have disputed the relevance of the other's spiritual authority based on the proceedings following Victor Houteff's death. From its inception in 1930, the Davidians/Shepherd's Rod group believed themselves to be living in a time when Biblical prophecies of a final divine judgment were coming to pass as a prelude to Christ's Second Coming. In the late 1980s, Koresh and his followers abandoned many Branch Davidian teachings. Koresh became the group's self proclaimed final prophet. "Koreshians" were the majority resulting from the schism among the Branch Davidians, but some of the Branch Davidians did not join Koresh's group and instead gathered around George Roden or became independent. Following a series of violent shootouts between Roden's and Koresh's group, the Mount Carmel compound was eventually taken over by the "Koreshians". In 1993, the ATF and Texas Army National Guard raided one of the properties belonging to a new religious movement centered around David Koresh that evolved from the Branch Davidians for suspected weapons violations. It is unknown who shot first, but the ATF surrounded and tried to invade the home of the Branch Davidians. This raid resulted in a two hour firefight in which four ATF agents were killed; this was followed by a standoff with government agents that lasted for 51 days. The siege ended in a fire that engulfed the Mount Carmel compound which led to the deaths of 76 Branch Davidians inside.

Ислам діні

Исламдық эсхатология – ислам теологиясының өлімнен кейінгі өмір, жан мәселесі және «Қиямет күні» туралы идеяларды қамтитын саласы. Қиямет күні барлық тіршілік атаулының жойылуымен сипатталады, одан кейін өлгендердің қайта тірілуі және Алланың сот тағдыры болады. Қияметтің қашан болатыны нақты айтылмаған, бірақ хадистерде баяндалған пайғамбарлықтарға сәйкес, оның келуін алдын ала көрсететін кіші және үлкен белгілер бар. Құранда көптеген аяттар соңғы сот туралы айтады. Қиямет күні Есеп күні, Соңғы күн және Сағат (ас-са’а) деп те аталады. Құраннан өзгеше, хадисте Қиямет күніне дейін болатын бірнеше оқиғалар, кішігірім белгілер мен он екі үлкен белгі ретінде сипатталған. Осы кезеңде Мәсіх ад-Дажжал (Исламдағы Антихрист) тудырған қорлық пен хаос жер бетін билейді. Содан кейін Иса (Ғиса) пайғамбар келіп, Дажжалды жеңіп, әлемді зұлымдықтан азат ететін бейбітшілік орнатады. Бұл оқиғалардан кейін адамдар діни құндылықтарға сай өмір сүретін тыныш заман келеді. Басқа да Ибраһим діндері сияқты, Ислам да өлгендердің қайта тірілетінін, одан кейін соңғы сынақтардан өтіп, ізгілер мен күнәкарлар мәңгілікке бөлінетінін үйретеді. Армагеддонды сипаттайтын исламдық апокалиптикалық әдебиеттер фитна, Әл Малхама әл Кубра (Ұлы қырғын) немесе шиит исламда ғаиба деп аталады. Имандылар Жәннаттың (Жұмақ) нығметтерімен сыйланады, ал күнәкарлар Жаханнамда (Тозақ) жазаланады.

Иудаизм

5 ғасырдағы раввин Мұса Крит өзін яһудилердің Мәсіхі деп жариялап, ежелгі Мұса сияқты халықты теңізді екіге бөліп Палестинаға қайтаруге уәде берді. Оның ізбасарлары мүлкін тастап, уәделенген күннің келуін күтті. Соңында оның бұйрығымен көптеген адамдар теңізге секірді, бірі қайтыс болды, ал енді бірі теңізшілер тарапынан құтқарылды.

Ежелгі скандинавтық дін

Рагнарёк – ежелгі норвегиялық дін мен оның мифологиясындағы маңызды эсхатологиялық оқиға. Ол германдық зерттеулер тарихында ғылыми талқылаулар мен теориялардың нысаны болды және негізінен 13 ғасырда ертеректегі дәстүрлі көздерден жинақталған «Поэтикалық Эдда» мен 13 ғасырда исландтық ғалым, заңгер және тарихшы Снорри Стурлусон жазған «Прозалық Эдда» еңбектерінде кездеседі. «Прозалық Эдда» мен «Поэтикалық Эдда»дағы бір өлеңде бұл оқиға Рагнарёк немесе (деп аталады), бұл атау 19 ғасыр композиторы Ричард Вагнердің «Нибелунг сақинасы» операсының соңғы бөлімі «Götterdämmerung» (1876) арқылы танымал болды, ол неміс тілінде «Құдайлардың суырылуы» деген мағынаны білдіреді. Рагнарёк туралы әртүрлі теориялар мен түсіндірулер бар.

Циклдік уақыт және Hoddmímis holt

Рудольф Симек Лиф пен Лифтрасирдің Рагнарёк соңында аман қалуын «Эдда эсхатологиясының циклдік сипатынан түсіндірілетін антропогенездің қайталануы» деп санайды. Симектің сөзіне қарағанда, Ходмимис холтты «екі адам жасырынған ормандай немесе тоғайдай емес, әлем ағашы – Йггдрасиллдің тағы бір атауы ретінде қарастыру керек. Осылайша, Рагнарёктан кейін де адамзат ағаш діңгектерінен (Аскр, Эмбла) жаратылуы қайталанады». Симек германдық аймақтарда адамзаттың ағаштардан пайда болғандығы туралы түсінік ежелгі екенін айтады және Бавария аңызында ағаш ішінде тұратын шабандоз туралы аңыздық параллельдерді келтіреді, оның ұрпақтары обадан кейін жерді қайтадан қоныстандырады (Ф. Р. Шредердің баяндауына сілтеме жасайды). Бұған қоса, Симек Örvar Oddr тұлғасындағы ежелгі скандинавиялық параллельді көрсетеді, «ол ағаш адам ретінде өмір сүргеннен кейін қайта жаңарған» (Örvar Odds saga 24–27).

Маспиль, Гелианда және христиан діні

Рагнарок пен 9 ғасырдағы ескі жоғарғы неміс эпосы "Муспилли" арасындағы байланыс туралы теориялар айтылған. Бұл эпоста "Муспиль" сөзі кездеседі, ал 9 ғасырдағы ескі саксон эпосы "Хелианд" Мәсіхтің өмірін баяндайды, онда осы сөздің басқа да түрлері қолданылған. Екі деректе де бұл сөз отпен әлемнің аяқталуын білдіреді. Сонымен қатар, индоевропалық мәдениеттердегі "соңғы шайқас" оқиғаларындағы үлкен үлгілер анықталды, оның ішінде "соңғы шайқас" тақырыптарында соқыр немесе жартылай соқыр кейіпкерлердің және күтпеген қабілеттерімен кенеттен пайда болатын тұлғалардың болуы байқалды. Берта Филпотс Суртр кейіпінің Исландиядағы жарылыстарға байланысты туындағанын және ол жанартау рухы болғанын жорамалдайды.

Бергбуа шатыр

13 ғасырдағы «Бергбуа таты» (Bergbúa þáttr) атты деректе табылған бір jötunn айтқан өлеңмен салыстырулар жасалды («тау тұрғындарының әңгімесі»). Әңгімеде Торд пен оның қызметшісі қыс мезгілінде шіркеуге бара жатып жолдан адасып, түнде үңгірде паналады. Үңгір ішінде олар түрлі дыбыстар естиді, екі алып, жанып тұрған көзді көреді, сосын жанып тұрған көзді жаратылыс 12 шумақтан тұратын өлең оқиды. Оқылатын өлеңде ежелгі скандинавия мифологиясына (Тор туралы еске алулар да бар) сілтемелер мен болашаққа қатысты болжамдар кездеседі («таулар құлайды, жер сілкінеді, адамдар ыстық сумен шайылады және отпен күйдіріледі»). 10-шы шумақта Суртрдің оты туралы айтылады. Джон Линдоу бұл өлең «Рагнарёк сияқты алыптар мен адамзаттың құрылуының бірнеше аспектісін» бейнелейтін болса, «жер бетіндегі апаттардың көптеген болжамдары Исландияда жиі кездесетін жанартаулық қызметке де сай келуі мүмкін» деген пікірді білдіреді.

Қазіргі заманғы әсерлері

2013 жылдың соңы мен 2014 жылдың басында ағылшын тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдары Рагнарёктің 2014 жылдың 22 ақпанында болатыны туралы кеңінен хабарлады. Бұл мәлімдеме, көбінесе 2012 жылғы құбылыс үлгісімен жасалған сияқты, кейде "викинг күнтізбесіне" байланыстырылды. Мұндай күнтізбе болғандығы белгісіз, ал оның бастауы Англияның Йорк қаласындағы Jorvik Viking Centre-дің бұқаралық ақпарат құралдарына жасаған "болжамы" болды, осы орталық сол күні өткізетін шараға назар аудару мақсатында жасалған. Jorvik Viking Centre шараны насияттау үшін халықты қателеуі үшін сынға ұшырады. Филолог Джозеф С. Хопкинс 2014 жылғы мақаласында бұл жағдайды викинг дәуірі мен ежелгі германдық тақырыптарға қызығушылықтың қайта жандануының мысалы ретінде қарастырды.

Өте оңшыл акселерационизм

Оның бастапқы философиялық және теориялық қызығушылықтарына қарамастан, 2010 жылдардың соңынан бері неофашистер, неонацистер, ақ ұлтшылдар және ақ нәсілшілдердің халықаралық желілері "үдемелілік" (accelerationism) терминін оңшыл экстремистік мақсаттар мен реакциялық идеалдарды білдіру үшін қолдана бастады. Олар ақ этномелекет құру үшін, кісі өлтіру, террористік шабуылдар және қоғамның күйреуі сияқты зорлық-зомбылық арқылы нәсілдік қақтығысты "үдетуге" тырысады. Ең оңшыл үдемелілік (accelerationism) қоғамдық қауіпсіздікке қатысты зиянды деп есептеледі. Осы ерекше "үдемелілік" (accelerationism) түріне шабыттандырған деп кейде американдық нацистік партияның және Ұлттық социалистік азаттық фронтының мүшесі Джеймс Мейсонның "Қоршау" (Siege) бюллетені айтылады, онда ол қазіргі қоғамды тұрақсыздандыру және жою үшін саботаж, жаппай өлтірулер және жоғары лауазымды тұлғаларды өлтіру туралы пікір білдірген. Оңтүстік кедейлік заң орталығының (SPLC) мәліметінше, бұл орталық жек көруші топтарды қадағалап, кемсітуші ұйымдарға қарсы сот процестерін қозғайды, "ақ нәсілшілдер үшін үдемелілік (accelerationism) жақтастары қазіргі қоғамды түзетуге келмейтіндей санайды және оны күйреуге итеру керек, сонда этнонационализмге негізделген фашистік қоғам оның орнын баса алады. Ақ нәсілшіл үдемелілік (accelerationism) жақтастарын саяси мақсаттарына жетудің жалғыз жолы – зорлық-зомбылыққа сенулерімен анықтайды". Үдемелілік (accelerationism) қозғалысының негізін қалаушы Ник Лэнд, Атомвафенмен байланысты теистік сатанистік ұйым – Тоғыз бұрыш орденіне (ONA) қызығушылық танытты, ол неонацистік террористік үдемелілік (accelerationism) идеологиясын ұстанады, және ONA-ның еңбектерін блогында "жоғары ұсынылады" деп сипаттады. 2010 жылдан бері, 1974 жылы британдық неонацисттік көшбасшы Дэвид Майатт құрған Тоғыз бұрыш орденінің саяси идеологиясы мен діни көзқарасы, Мезоамерикалық Ұзақ санау күнтізбесіндегі 5126 жылдық циклдің аяқталу күні ретінде қарастырылды. Сондықтан, бұл күнді еске алу шаралары 2012 жылдың 21 желтоқсанында Майя цивилизациясының бір бөлігі болған елдерде (Мексика, Гватемала, Гондурас және Сальвадор) өтті. Бұл күнді байланыстыратын әртүрлі астрономиялық сәйкестіктер мен сандық формулалар ұсынылды. Жаңа дәуірдің бір түсіндірмесі бойынша, бұл күн Жер мен оның тұрғындарының оң физикалық немесе рухани өзгерістерге ұшырауының басталуын білдірді және 2012 жылдың 21 желтоқсаны жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Ал басқалары бұл күнді дүние аяқталуы немесе осыған ұқсас апат деп есептеді. Дүние аяқталуының сценарийлеріне келесі күннің ең жоғары нүктесіне жетуі, Жер мен галактика ортасындағы аса ірі қара тесіктің өзара әрекеттесуі немесе Жердің Нибиру деп аталатын мифтік планетамен соқтығысуы кірді. Әртүрлі салалардағы ғалымдар пайда болған апаттық оқиғалардың болжамдарын дереу жоққа шығарды. Мая цивилизациясын зерттейтін мамандар қазіргі классикалық мәтіндердің ешқайсысы болашақтағы апатты болжамағанын және 2012 жылы Ұзақ санау күнтізбесі аяқталады деген ойдың Мая тарихы мен мәдениетін бұрмалап көрсеткенін, ал астрономдар ұсынылған ақыр заман сценарийлерін псевдонауқа (жалған ғылым) жатқызды, оларды қарапайым астрономиялық байқаулармен оңай жоққа шығаруға болады деп мәлімдеді.

In spite of its original philosophical and theoretical interests, since the late 2010s international networks of neo fascists, neo Nazis, White nationalists, and White supremacists have increasingly appropriated the term "accelerationism" to refer to right wing extremist goals and reactionary ideals, and have been known to refer to an "acceleration" of racial conflict through violent means such as assassinations, murders, terrorist attacks, and societal collapse, in order to achieve the building of a White ethnostate. Far right accelerationism has been widely considered as detrimental to public safety. The inspiration for this distinct variation of "accelerationism" is occasionally cited as American Nazi Party and National Socialist Liberation Front member James Mason's newsletter Siege, where he argued for sabotage, mass killings, and assassinations of high profile targets to destabilize and destroy the current society, seen as a system upholding a Jewish and multicultural New World Order. According to the Southern Poverty Law Center (SPLC), which tracks hate groups and files class action lawsuits against discriminatory organizations and entities, "on the case of white supremacists, the accelerationist set sees modern society as irredeemable and believe it should be pushed to collapse so a fascist society built on ethnonationalism can take its place. What defines white supremacist accelerationists is their belief that violence is the only way to pursue their political goals." Nick Land, father of the original accelerationist movement, became interested in the Atomwaffen affiliated theistic Satanist organization Order of Nine Angles (ONA), that adheres to the ideology of neo Nazi terrorist accelerationism, describing the ONA's works as "highly recommended" in a blog post. Since the 2010s, the political ideology and religious worldview of the Order of Nine Angles, founded by the British neo Nazi leader David Myatt in 1974, This date was regarded as the end date of a 5,126 year long cycle in the Mesoamerican Long Count calendar, and as such, festivities to commemorate the date took place on 21 December 2012 in the countries that were part of the Maya civilization (Mexico, Guatemala, Honduras, and El Salvador), with main events at Chichén Itzá in Mexico, and Tikal in Guatemala. Various astronomical alignments and numerological formulae were proposed as pertaining to this date. A New Age interpretation held that the date marked the start of a period during which Earth and its inhabitants would undergo a positive physical or spiritual transformation, and that 21 December 2012 would mark the beginning of a new era. Others suggested that the date marked the end of the world or a similar catastrophe. Scenarios suggested for the end of the world included the arrival of the next solar maximum, an interaction between Earth and the supermassive black hole at the center of the galaxy, or Earth's collision with a mythical planet called Nibiru. Scholars from various disciplines quickly dismissed predictions of concomitant cataclysmic events as they arose. Professional Mayanist scholars stated that no extant classic Maya accounts forecast impending doom, and that the idea that the Long Count calendar ends in 2012 misrepresented Maya history and culture, while astronomers rejected the various proposed doomsday scenarios as pseudoscience, easily refuted by elementary astronomical observations.

НЛО діндері

НЛО діндері кейде күтілетін ақыр заман сценарийін ұсынады, онда ғарыштан келген жандар Жер бетінде түбегейлі өзгерістер әкеліп, діни сенушілерді өмір сүрудің жоғары деңгейіне "көтеріп" алады. Осындай бір діни топтың, іздеушілердің, мұндай оқиғаға байланысты күткен сәтсіз үміттері американдық психологтар Леон Фестингер, Генри Рикен және Стэнли Шахтер жүргізген танымдық диссонанс туралы классикалық әлеуметтік психологиялық зерттеуіне негіз болды. Бұл зерттеу олардың "Пайғамбарлық сәтсіз болғанда: Дүниежүзінің қырылуын болжаған заманауи топтың әлеуметтік және психологиялық зерттеуі" (1956) атты кітабында жарияланды. НЛО діндерінің кейбір жақтастары ғарыш цивилизацияларының, технологиялардың және руханилықтың келуі немесе қайта табылуы адамзатқа қазіргі экологиялық, рухани, саяси және әлеуметтік проблемаларды жеңуге мүмкіндік береді деп санайды. Кешірімсіздік, соғыс, фанатизм, кедейлік және тағы басқалар сияқты мәселелерді жоғары технологиялық ғарыштық технологиялар мен рухани қабілеттердің көмегімен шешуге болады деседі. Мұндай сенім жүйелері сондай-ақ мыңжылдық көзқарасқа ие деп сипатталады.

Зороастризм

Зороастризмнің эсхатологиялық идеялары тек Авестаның сақталған мәтіндерінде қысқаша айтылады және Зороастризм дәстүрінің мәтіндерінен ғана, әсіресе шамамен 9-шы ғасырдағы Бундахишннен толыққанды білуге болады. Бундахишнде (GBd 30.1ff) келтірілген оқиға былай: «Үшінші уақыттың» соңында (біріншісі – жаратылыс дәуірі, екіншісі – араласу, үшіншісі – бөліну) жақсылық күштері (язаталар) мен жамандық күштері (дайвалар) арасында зор шайқас болады, онда жақсылық жеңіске жетеді. Жер бетінде Саошиант өлгендерді қайта тірілтіп, олардың бұрынғы денелеріне қайтарады. Одан кейін, сынақ арқылы соңғы сот өтеді. Язаталар Арайман мен Атар таулардағы металлды балқытып, одан пайда болған қорғасын ерітіндісі жер бетімен өзендей ағып өтеді. Барлық адамзат – тірі де, қайта тірілгендер де – сол өзеннен өтуге міндетті, бірақ тура жолдағыларға (ашаван) ол жылы сүттей сезіледі, ал күнәлілер күйіп кетеді. Содан кейін өзен тозаққа құйылып, Ангра Майнью мен әлемдегі жамандықтың соңғы іздерін жояды. Аңыз Ахура Мазда мен алты Амеша Спентаның соңғы құлшылық ету рәсімін (ясна) салтанатты түрде өткізуімен және «ақ хаомадан» парахаома дайындаумен жалғасады. Тура жолдағылар парахаомадан дәм татып, оларға мәңгілік өмір сыйланады. Одан кейін адамзат Амеша Спенталарға ұқсас болып, тамақсыз, аш-жансыз, шөлсіз және қарусыз (немесе дене жарақатын алу қаупісіз) өмір сүреді. Денелердің материалдық құрамы соншалықты жеңіл болады ki көлеңке бермейді. Барлық адамзат бір тілде сөйлейді және шекарасыз бір ұлтқа бірігеді. Барлығының бір мақсаты болады – Құдайдың мәңгілік даңқын ұлықтау. Фрашокерети – жаратылыс дәуірін қалпына келтіргенімен, бастапқы өсімдік, жануар және адамның ерекшелігіне оралу болмайды; бастапқыда бір өсімдік, бір жануар және бір адам болған, содан бері пайда болған түрлілік мәңгілікке сақталады. Сол сияқты, Мазданың жаратқан құдайлары да өз ерекшелігін сақтайды, «олардың Құдайға қайта сіңірілуі туралы ешқандай болжам жоқ».

The Zoroastrian eschatological ideas are only alluded to in the surviving texts of the Avesta, and are known of in detail only from the texts of Zoroastrian tradition, in particular in the ca. 9th century Bundahishn. The accompanying story, as it appears in the Bundahishn (GBd 30.1ff), runs as follows: At the end of the "third time" (the first being the age of creation, the second of mixture, and the third of separation), there will be a great battle between the forces of good (the yazatas) and those of evil (the daevas) in which the good will triumph. On earth, the Saoshyant will bring about a resurrection of the dead in the bodies they had before they died. This is followed by a last judgment through ordeal. The yazatas Airyaman and Atar will melt the metal in the hills and mountains, and the molten metal will then flow across the earth like a river. All mankind—both the living and the resurrected dead—will be required to wade through that river, but for the righteous (ashavan) it will seem to be a river of warm milk, while the wicked will be burned. The river will then flow down to hell, where it will annihilate Angra Mainyu and the last vestiges of wickedness in the universe. The narrative continues with a projection of Ahura Mazda and the six Amesha Spentas solemnizing a final act of worship (yasna), and the preparation of parahaoma from "white haoma". The righteous will partake of the parahaoma, which will confer immortality upon them. Thereafter, humankind will become like the Amesha Spentas, living without food, without hunger or thirst, and without weapons (or possibility of bodily injury). The material substance of the bodies will be so light as to cast no shadow. All humanity will speak a single language and belong to a single nation without borders. All will share a single purpose and goal, joining with the divine for a perpetual exaltation of God's glory. Although frashokereti is a restoration of the time of creation, there is no return to the uniqueness of the primordial plant, animal and human; while in the beginning there was one plant, one animal and one human, the variety that had since issued would remain forever. Similarly, the host of divinities brought into existence by Mazda continue to have distinct existences, "and there is no prophecy of their re absorption into the Godhead."