Кіріспе
Құс түрі. Жолақты шатырлы (Chaetura spinicaudus) – шатырлылар тұқымдасының Apodinae кіші тұқымдасына жататын құс түрі. Ол Панамадан оңтүстікке қарай Колумбия және Эквадор арқылы, шығысқа қарай Венесуэладан Гвиана және Бразилияға дейін, сондай-ақ Тринидад аралында таралған.
The band rumped swift (Chaetura spinicaudus) is a species of bird in subfamily Apodinae of the swift family Apodidae. It is found from Panama south through Colombia into Ecuador, east from Venezuela into the Guianas and Brazil, and on Trinidad.
Таксономия және жүйелеу
Жолақты шаян (C. egregia), ақ жоталы шаян (C. cinereiventris), сұр жоталы шаян (C. fumosa) және Кіші Антиль шаяны (C. martinica) бір кезде Acanthylis туысына жатқызылған. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Коста-Рика шаяны (C. fumosa) жолақты шаянның (C. s.) түршесі ретінде қарастырылған. Содан бері жолақты шаянға екі түршесі белгіленді: атауы бойынша C. s. spinicaudus және C. s. aetherodroma. Басқа түршелер де ұсынылған, бірақ қабылданбады.
Сипаттама
Бұл құстың басы ірі, құйрығы қысқа, төртбұрышты, қанаттары ортасынан дөңгелектеу келіп, ұшы сәл иілген. Еркек және ұрғашысы бір-бірінен айырмасыз. Атаулы түрінің ересектерінің жоғарғы жағы қара қоңыр, ал артқы бөлігінде ақ жолақ болады. Төменгі жағы қараңғы, мойны аздап ақшыл. Жастардың кейбір қанат қауырсындарында ақ ұштары бар. C. s. aetherodroma түрі атаулы түрден кіші, артқы жағы сұрғылт, ал мойны сарғыш.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Баспалы шаянның атаулы түршесі Венесуэланың шығысында, Гвианаларда және Бразилияның солтүстігі мен орталығында таралған. Бразилияның шығыс жағалауында да шағын, оқшауланған популяциясы бар. C. s. aetherodroma түршесі Орталық Панамадан оңтүстікке қарай, Колумбияның батысы арқылы Эквадордың оңтүстік-батысына дейін кездеседі. Таралу аймағының көп бөлігінде ол жазық жерлердегі мәңгі жасыл және екіншілік орман шеттерінде мекендейді. Амазонияда биік орман мен далалы жерлерде де кездеседі, ал Венесуэланың солтүстігінде тек ашық кеңістіктерінде ғана таралған.
Қозғалыс
Қайың-қайың шашақ өзінің таралған аймағында жыл бойы тұрақты мекендейді.
Тамақтандыру
Барлық шаяндар сияқты, бұл да әуеде ұшып жүріп жәндіктермен қоректенеді. Ол көбінесе жоғары биіктікте, бір түрлі топтарда тамақтанады, бірақ басқа шаян түрлерімен бірге тамақтанғанда топтың төменгі жағында қалуға бейім. Көбінесе таңертең және кешке су үстінде қоректенеді. Панамада жүргізілген зерттеуде оның рационының басым бөлігі екіқанаттылар, қанаттылар және қоңырқабықтылар екені анықталды. Қанатпен ұшып жүріп қоректенумен қатар, ол жапырақтардан жемтігін алу үшін қысқа уақытқа тоқталып тұратыны да байқалған.
Өсіру
Қаңқалы шаянның көбейту маусымы, көрінетіндей, географиялық орналасуына байланысты өзгереді, бірақ көбінесе ақпаннан маусымға дейін созылады. Тринидад аралында ол қуыс ағаштарға ұялайды. Оның көбейту биологиясы туралы басқа ештеңе белгілі емес.
Дауыстау
Тарақты құртты тездің номинативті түрі "айрықша екі буынды "пси-трр" немесе одан да дөңгелектеп айтылатын "прррее-тртр" дыбыстарын" шығарады, ал кейде "бірнеше қайталап тұратын "тси-тси-тси" ноталарын" да естисіз. C. s. aetherodroma подвидінің дауысы жетік зерттелмеген.
Мәртебе
IUCN жолақ мүңкілді шаянды ең аз қызығушылық тудыратын түр деп бағалаған. Оның өте кең таралған ареалы бар және ересек жекелерінің саны кем дегенде 500 000 екені естімделген. Халық саны баяу азайып барады деп саналады. Кез келген дереу қауіп-қатер анықталған жоқ. Эквадорда сирек кездеседі, ал ареалының қалған бөлігінде көптеп таралған. Ол көптеген қорғалатын аумақтарда кездеседі.