Кіріспе
Құс түрі. Күлгілт қыртысты шаңшыл (Chaetura cinereiventris) – шаңшылдар тұқымдасының Apodinae кіші тұқымдасына жататын құс. Ол Гондурас, Никарагуа, Коста-Рика және Панамада, Чили, Француз Гвианасы, Суринам және Уругвайдан басқа Оңтүстік Американың барлық материктерінде, Тринидад және Тобагода, сондай-ақ Гренадада таралған.
The grey rumped swift or gray rumped swift (Chaetura cinereiventris) is a species of bird in subfamily Apodinae of the swift family Apodidae. It is found in Honduras, Nicaragua, Costa Rica, and Panama; in every mainland South American country except Chile, French Guiana, Suriname, and Uruguay; in Trinidad and Tobago; and on Grenada.
Сипаттама
Көміршікқұйрықты жылдамұшқактың ұзындығы шамамен 20 сантиметр, салмағы шамамен 40 грамм. Оның басы ілгері шығыңқы, құйрығы қысқа, төртбұрышты, қанаттары ортасынан дөңгелекленіп, ұшында сәл иілген. Еркек және ұрғашылары бір-бірінен ажыратылмайды. Номинативті түрдің ересектерінің жоғарғы жағы көбінесе жылтыр қара, кең сұр құйрық және жоғарғы құйрық қауырсындарымен. Астыңғы жағы құйрықтан ақшыл сұр, бірақ құйрық астындағы қауырсындары қараңғырақ. Жастар ересектерге ұқсас, көптеген қанат қауырсындарында ақшыл шеттері болады. C. c. phaeopygos түрі номинативті түрінен құйрық астындағы қауырсындарының ақшыл түсімен ерекшеленеді. C. c. lawrencei түрінің астыңғы жағы номинативті түрінен сәл қараңғырақ, ал құйрық астындағы қара қауырсындары қарнына қарасынан зейін аударады. C. c. schistacea түрінің жоғарғы жағы номинативті түрінен қараңғырақ, болат көк жылтырмен, сондай-ақ терең сұр астыңғы жағы бар. C. c. guianensis түрі номинативті түріне өте ұқсас. C. c. occidentalis және C. c. sclateri түрлерінің құйрықтары барлық түрлердің ішінде ең қара, ал қарны қара сұр түсті.
Көші-қон
Сұр құйрықты шапшаң жыл бойы өзінің көптеген немесе барлық ареалында қоныстанады. Парагвай мен Аргентинада ол көбелекке арналған түр болуы мүмкін, бірақ онда да тұрақты түр екенін көрсететін дәлелдер бар.
Тамақтандыру
Барлық шұбарлар сияқты, сұр құрттылар да ауада ұшып жүріп жәндіктермен қоректенеді. Олар көбінесе 20-40 құстан тұратын топтарда азықтанады. Топтарда тек олар ғана емес, сонымен қатар басқа шұбар түрлері және тіпті қарлығаштар да болуы мүмкін. Олардың рационына ұшқыш құмырсқалар, аралар, былдырқаштар, қоңыздар және шыбыздықтар кіреді.
Өсіру
Сұр түкпіршікті шаянның көбейту маусымы таралу аймағы бойынша әртүрлі кезеңдерде өтеді; мысалы, Оңтүстік-Шығыс Бразилияда қыркүйектен наурызға дейін, ал Коста-Рикада наурыздан шілдеге дейін. Ол түтік немесе осыған ұқсас құрылыстың тік ішкі қабырғасына жартылай тостаған тәрізді ұя салады; оны қайтадан салып, қайта қолдануға болады. Екі ата-ана да түні бойы екі-төрт жұмыртқаны басып шығарады. Инкубация кезеңі мен ұшқындау уақыты белгісіз.
Дауыстау
Сұр қылтықты шашақтың ата түршесінің негізгі дыбыстауы – "жарқын, қайталамалы қысқа "тсип" және "3-4 сәл төмендетілген, шулы, созылған ноталар "trrreeew trrreeew trrreeew"". Басқа түршелердің дыбыстауы әртүрлі, бірақ оларға ұқсас.
Мәртебе
IUCN сұр құртты шапшаңның жағдайына ең төменгі деңгейдегі қауіп-қатер бар деп бағалады. Оның таралу аймағы өте кең, ересек жекелерінің саны шамамен 50 миллионға жетеді. Халық саны баяу азайып барады деп саналады. Қазіргі уақытта тікелей қауіп-қатерлер анықталған жоқ. Ол "[өзінің] таралу аймағындағы ең көп кездесетін Chaetura шапшаңдарының бірі", кейбір жерлерде көптеп таралған және бірнеше қорғау аймақтарында кездеседі.