Кіріспе
Құс түрі
Үлкен құмырсұрғыш (Taraba major) – Thamnophilidae тұқымдасының Thamnophilinae кіші тұқымдасына жататын қос қанатты құс. Ол Мексиканың оңтүстігінде, Сальвадордан басқа Орталық Американың барлық елінде, Тринидадта және Чилиден басқа Оңтүстік Американың барлық құрлықтағы елдерінде кездеседі, бірақ Уругвайда тек кездейсоқ қонақ ретінде табылған.
Таксономия және жүйелеу
Үлкен құмырсқаны 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо сипаттап, оған Thamnophilus major деген екі атау берді. Қазіргі Тараба туысын француз натуралисі Рене Лессон 1831 жылы енгізді. Үлкен құмырсқаның он түршесі бар: Түршелердің дауысталуы екі топқа бөлінеді, T. m. melanocrissus-тан T. m. granadensis-қа дейін және T. m. semifasciatus-тан T. m. major-ға дейін. Біріншісі Орталық Америкада және көбінесе Анд тауларының батысында кездеседі, бұл екіншісінен бөлек түр болуы мүмкін, ал екіншісі Анд тауларының шығысында таралған. Сонымен қатар, әр топтың ішіндегі айырмашылықтар кейбір жағдайларда түрше мәртебесін беруге жеткілікті маңызды болмауы мүмкін.
Қозғалыс
Ұлы құмырсқашыл өмір сүру ареалының көп бөлігінде жыл бойы қоныстанады деп есептеледі, бірақ Аргентинада кейбір маусымдық көші-қондар болуы мүмкін.
Тамақтандыру
Ұлы құмырсқаторғай түрлі-түрлі ірі жәндіктер мен басқа да бунақденелілер, кішкентай моллюскалар, сүтқоректілер, кесірткелер және шабақтар сияқты ұсақ омыртқалылармен, сондай-ақ аз мөлшерде өсімдіктермен қоректенеді. Оның рационы ареалы бойынша айтарлықтай өзгеріп отырады. Ол көбінесе жерге жақын, тығыз өсімдіктер арасында жалғыз немесе жұп болып азықтанады. Бұтақтан бұтаққа баяу секіріп, жапырақтардан, сабақтардан және бұтақтардан жем іздеп, созылып, кейде тіреу нүктесінен секіріп алады. Ол жемін ұстау үшін жиі жерге түседі. Бразилияның Пантанал аймағында су гиацинттерінің үстінде тұрып, су жәндіктерімен қоректенгені байқалған. Ол кейде түрлі жануарлардың біріккен топтарына қосылады (бірақ Венесуэлада мұндай жағдай сирек кездеседі) және кейде әскерлік құмырсқалардың тобын ілесіп жүреді.
Өсіру
Ұлы құрттардың көбейтін маусымы географиялық жағдайларға байланысты өзгереді, Коста-Рикада сәуірден шілдеге дейін, Тринидадта наурыздан шілдеге дейін, Суринамда қаңтардан маусымға дейін, Бразилияның солтүстік-шығысында қаңтардан сәуірге дейін, ал Аргентинада қазаннан желтоқсанға дейін созылады. Оның ұясы әртүрлі өсімдік талшықтарынан тоқылған кесе тәрізді болады, олардың құрамы мекендейтін ортасына қарай өзгеріп отырады. Әдетте, ұясы бұтақтардың түйіскен жеріне немесе екі бұтақтың арасына ілінеді және әдетте жерден шамамен бір жарым метр биіктікте орналасады. Жұмыртқа саны әдетте екі немесе үш болады, бірақ түрдің оңтүстік бөлігінде үш жұмыртқа жиі кездеседі. Жұмыртқаның түсі мен пішіні географиялық орналасуына қарай әртүрлі болғанымен, көбінесе олардың түсі кремі түсті ақтан немесе ақшыл сарыға дейін болады. Екі жынысты да күндіз жұмыртқаларды жапсады, ал түнінде тек аналығы ғана жасайды. Коста-Рикада инкубация кезеңі 17-18 күнге созылады және балапандар ұядан 12-13 күннен кейін ұшып шығады. Басқа жерлердегі осы кезеңдер мен ата-аналық күтімге қатысты басқа да егжей-тегжейлер әзірге белгісіз. Аргентинада жылтыр қарғалар (Molothrus bonariensis) жиі ұя паразиттері болып табылады.
Дауыстау
Үлкен құмырсқашықтың әні әдетте "шамамен 40 нотадан тұратын ұзақ, жылдамдалатын тізбек, 5–14 секундқа созылады, көбінесе ырылдаумен аяқталады", бірақ солтүстік және батыс түрлері көбінесе аз ноталармен әндейді және жиі ырылдауды жіберіп алады. Оның дауыстары да географиялық орналасуына қарай өзгереді және "кейде ерекше нотамен аяқталатын ұзақ, баяулап төмендейтін дірілдеу, жиі қайталанататын қысқа дірілдеулер, бірінен соң бірі төмендейтін сыбызғылар тізбегі, бірқалыпты темппен берілетін қатаң ноталар, әсем ноталар, төмен қарай баяулап айтылатын құрлы-құрлы дауыс және біршама анық, жоғары жиілікті сыңғырлау" сияқты түрлерін қамтиды. Бұл түр тығыз өсімдік жамылғысын ұнататындықтан, оны көруге қарағанда жиірек естіуге болады.
Мәртебе
IUCN үлкен құмырсқашық құсын қауіпсіз деп бағалаған. Оның өте кең ареалы бар және кем дегенде бес миллион ересек жекелеген құстар бар деп есептеледі, бірақ олардың саны азайып барады деп саналады. Қазіргі уақытта тікелей қауіп-қатерлер анықталған жоқ. Ол ареалының көп бөлігінде кең таралған және бірнеше қорғаулы аумақтарда кездеседі. T. m. stagurus тұқымын қоспағанда, оның "шекаралық және екіншілік өсімдік жамылғыларына бейімділігі оны сезімталдығы төмен түрге айналдырады". T. f. stagurus "қауіп астындағы жапырақты орман мен биік каатинга мекендеріне тәуелді".