Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс экономисі (1902–1977)
German economist (1902–1977)
Оскар Моргенштерн (24 қаңтар 1902 – 26 шілде 1977) – неміс туған экономист. Математик Джон фон Нейманмен бірлесіп, ол әлеуметтік ғылымдар мен стратегиялық шешім қабылдау саласында қолданылатын ойын теориясының математикалық саласын қалыптастырды (фон Нейман – Моргенштерн пайдалылық теоремасын қараңыз). Ол құрылтайшы/құрылтайшысы болған компаниялардың қатарында Американың нарық зерттеу корпорациясы, Mathematica және Mathematica Policy Research бар.
Oskar Morgenstern (January 24, 1902 – July 26, 1977) was a German born economist. In collaboration with mathematician John von Neumann, he founded the mathematical field of game theory as applied to the social sciences and strategic decision making (see von Neumann–Morgenstern utility theorem). Companies he served as founder/co founder of included Market Research Corporation of America, Mathematica and Mathematica Policy Research.
Өмірбаян
Моргенштерн Пруссияның Силезия провинциясындағы Гёрлиц қаласында дүниеге келген. Оның анасы Германия императоры Фредерик III-нің қызы болған деседі. Моргенштерн Венада өсті және сол жерде университетте оқыды. 1925 жылы Вена университетін бітіріп, саяси ғылымдар докторы ғылымын қорғады. 1925 жылдан 1928 жылға дейін ол Рокфеллер қорының қаржыландыруымен үш жылдық стипендия алды. 1928 жылы елге оралғаннан кейін, 1938 жылы Принстон университетіне барғанға дейін Вена университетінде экономика профессоры болып жұмыс істеді. 1935 жылы Моргенштерн «Perfect Foresight and Economic Equilibrium» атты мақаласын жариялады, содан кейін оның әріптесі Эдуард Чех оған Джон фон Нейманның «Zur Theorie der Gesellschaftsspiele» (1928) мақаласын көрсетті. Ол сондай-ақ Бертил Олин мен Жак Руэфпен бірге Ұлттар Лигасының Экономикалық және қаржылық ұйымының тәуелсіз сарапшысы ретінде жұмыс істеді, 1930 жылдардың аяғындағы экономикалық дағдарыстар бойынша EFO-ның жұмысына көмектесті. Моргенштерн Принстон университетіне барған кезде Адольф Гитлер Аншлюс арқылы Венаны басып алды, содан кейін Моргенштерн АҚШ-та қалуға шешім қабылдады. Ол Принстон университетінің профессоры болды, бірақ кейін Жоғары оқу орынына көшті. Ол жерде фон Нейманмен танысып, 1944 жылы жарық көрген «Ойындар теориясы және экономикалық мінез-құлық» атты еңбекті бірлесіп жазды. Бұл кітап белгілі бір экономикалық, саяси және әскери жағдайлардағы рационалды шешім қабылдауды анықтайтын стратегиялық құрылымдарды зерттеуге арналған математикалық негіз ретінде танылды. 2013 жылы Вена университеті Бизнес, экономика және статистика факультетін жаңа орынға көшіріп, алаңды оның құрметіне Оскар Моргенштерн алаңы деп атады. Экономист Моргенштерн мен математик фон Нейманның ынтымақтастығы математика мен экономикадағы жаңа зерттеу салаларының пайда болуына әкелді. Олар содан бері ғалымдар мен практикалық мамандардың кең қызығушылығын тудырды. 1944 жылы Моргенштерн АҚШ азаматы болды, төрт жылдан кейін ол Дороти Янгқа үйленді, олардан Карл және Карин есімді екі бала дүниеге келді. 1950 жылы ол Америка Статистикалық қауымдастығының мүшесі болып сайланды. Моргенштерн 1970 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Принстон университетінде экономика профессоры болып қызмет етті, содан кейін Нью-Йорк университетінің профессоры болды. Моргенштерн көптеген мақалалар мен кітаптар жазды, соның ішінде «Экономикалық байқаулардың дәлдігі» және болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Клайв Грейнджермен бірлескен «Қор нарығы бағаларының болжамдылығы» кітаптары бар. Моргенштерн 1977 жылы Нью-Джерси штатының Принстон қаласында қайтыс болды. Оның жарияланған және жарияланбаған еңбектерінің архиві Дьюк университетінде сақталады. 2012 жылдың қараша айында Венаның Альсергрунд ауданындағы бір орынға «Оскар Моргенштерн алаңы» деген ат берілді; бұл Вена университетінің экономика және математика факультеттерінің мекенжайы.
Morgenstern was born in Görlitz in the Prussian Province of Silesia. His mother was said to be a daughter of Emperor Frederick III of Germany. Morgenstern grew up in Vienna, Austria, where he also went to university. In 1925, he graduated from the University of Vienna and got his PhD in political science. From 1925 until 1928, he went on a three year fellowship financed by the Rockefeller Foundation. After his return in 1928, he became a professor in economics at the University of Vienna until his visit to Princeton University in 1938. In 1935, Morgenstern published the article Perfect Foresight and Economic Equilibrium, after which his colleague Eduard Čech pointed him to an article of John von Neumann, Zur Theorie der Gesellschaftsspiele (1928). He also worked as an outside expert for the Economic and Financial Organization of the League of Nations, together with Bertil Ohlin and Jacques Rueff, supporting the EFO's work on economic depressions in the late 1930s. During Morgenstern's visit to Princeton University, Adolf Hitler took over Vienna during the Anschluss, and Morgenstern decided to remain in the United States. He became a member of the faculty at Princeton but gravitated toward the Institute for Advanced Study. There, he met von Neumann and they collaborated to write Theory of Games and Economic Behavior, published in 1944, which is recognized as the first book on game theory, a mathematical framework for the study of strategic structures which govern rational decision making in certain economic, political, and military situations. In 2013, the University of Vienna relocated the Faculty of Business, Economics and Statistics and named the square Oskar Morgenstern Platz in his honor. The collaboration between economist Morgenstern and mathematician von Neumann led to the birth of entirely new areas of investigation in both mathematics and economics. These have attracted widespread academic and practical interest since that time. In 1944, Morgenstern also became a United States citizen, and four years later he married Dorothy Young, with whom he had two children, Carl and Karin. In 1950, he was elected as a Fellow of the American Statistical Association. Morgenstern remained at Princeton as a professor of economics until his retirement in 1970, at which time he joined the faculty of New York University. Morgenstern wrote many other articles and books, including On the Accuracy of Economic Observations, and Predictability of Stock Market Prices with subsequent Nobel laureate Clive Granger. Morgenstern died in Princeton, New Jersey in 1977. The archive of his published works and unpublished documents is held at Duke University. In November 2012 a place in Alsergrund, Vienna was called "Oskar Morgenstern Platz"; it is the address of the Faculties of Economics and of Mathematics of the University of Vienna.