Кіріспе
Наварра королевасы 1328–1349 жылдары Жоанна II (; 28 қаңтар 1312 – 6 қазан 1349) – 1328 жылдан өліміне дейін Наварра королевасы болды. Ол Франция және Наварра королі Людовик X пен Бургундиялық Маргареттің жалғыз тірі баласы еді. Жоаннаның әкесі кім екені күмәнді болды, себебі оның анасы бір дауға қатысты, бірақ Людовик X 1316 жылы қайтыс болғанға дейін оны өзінің заңды қызы деп жариялады. Дегенмен, француз ақсүйектері әйел монарх идеясына қарсы болды және Людовик X-тің інісі Филипп V-ті патша етіп сайлады. Наваррлық ақсүйектер де Филиппке адалдық көрсете бастады. Жоаннаның анасының анасы, Франциялық Агнес, және оның әйелі Бургундиялық Одо IV, Шампань және Бри графтықтарын (бұл Людовик X-тің анасы, Наварралық Жоанна I-дің мұрасы болған) Жоаннаға беруге тырысты, бірақ француз әскері оның қолдаушыларын жеңді. Филипп V өз қызын Одоға үйлендіріп, оған екі графтық сыйлағаннан кейін, Одо 1318 жылғы наурыз айында Жоаннаның Шампань және Бриге талап етуінен өтемақы алу үшін бас тартты. Жоанна Франция патшалық отбасының мүшесі болған Эвренің Филиппіне үйленді. 1322 жылы Филипп V-тің Франция мен Наваррадағы інісі Карл IV биледі, бірақ көптеген наваррлық ақсүйектер оған адалдық ант беруден бас тартты. 1328 жылы Карл IV қайтыс болғаннан кейін, наваррлықтар француз губернаторын қуды да, Жоаннаны Наварраның заңды монархы деп жариялады. Францияда Валуалық Филип патша болып тағайындалды. Ол Жоаннамен және оның күйеуімен келісім жасады, олар Шампань және Бриге талап етуінен бас тарды, ал Филипп олардың Наварраға құқығын мойындады. Жоанна мен оның күйеуі 1329 жылғы 5 наурызда Памплона соборында бірлесіп тәж киді. Корольдік жұбай бірлесіп билегенде тығыз байланыста болды, бірақ Эвренің Филиппісі одан да белсенді болды. Дегенмен, олар көбінесе француздық иеліктерінде тұрды, ал Наварра олардың болмаған кезде губернаторлармен басқарылды.
Joan II (; 28 January 1312 – 6 October 1349) was Queen of Navarre from 1328 until her death. She was the only surviving child of Louis X of France, King of France and Navarre, and Margaret of Burgundy. Joan's paternity was dubious because her mother was involved in a scandal, but Louis X declared her his legitimate daughter before he died in 1316. However, the French lords were opposed to the idea of a female monarch and elected Louis X's brother, Philip V, king. The Navarrese noblemen also paid homage to Philip. Joan's maternal grandmother, Agnes of France, and uncle, Odo IV of Burgundy, made attempts to secure the counties of Champagne and Brie (which had been the patrimony of Louis X's mother, Joan I of Navarre) to Joan, but the French royal troops defeated her supporters. After Philip V married his daughter to Odo and granted him two counties as her dowry, Odo renounced Joan's claim to Champagne and Brie in exchange for a compensation in March 1318. Joan married Philip of Évreux, who was also a member of the French royal family. Philip V was succeeded by his brother, Charles IV, in both France and Navarre in 1322, but most Navarrese lords refused to swear loyalty to him. After Charles IV died in 1328, the Navarrese expelled the French governor and declared Joan the rightful monarch of Navarre. In France, Philip of Valois was crowned king. He concluded an agreement with Joan and her husband, who renounced Joan's claims to Champagne and Brie in exchange for three counties, while Philip acknowledged their right to Navarre. Joan and her husband were together crowned in Pamplona Cathedral on 5 March 1329. The royal couple closely cooperated during their joint reign, but Philip of Évreux was more active. However, they mostly lived in their French domains, with Navarre being administered by governors during their absences.
Күдікті заңдылық
Жоанна – Наварра королі Луи мен оның әйелі Бургундиялық Маргареттің қызы. Жоанна 1312 жылы дүниеге келді. Оның әкесі Франция королі Филипп IV және Наварра королевасы Жоанна I-нің үлкен ұлы және мұрагері болды. 1314 жылы Жоаннаның анасы Маргарет, сондай-ақ король Филипптің басқа келіндері – Бургундиялық Жанна мен Бланш тұтқындалды. Олар Аunay әулетінен шыққан Филипп пен Вальтер есімді екі бауырласпен заңсыз қарым-қатынас жасады деген айып тағылды. Азаптаудан кейін, бауырластардың бірі Маргарет пен Бланшпен үш жыл бойы махаббатта болғанын мойындады. Аunay бауырластары тез арада өлім жазасына кесілді, ал Маргарет пен Бланш түрмеге қамалды. Осы оқиғадан кейін Жоаннаның заңдылығы күмәнді болып қалды, себебі оның анасы Жоаннаның туған жылына таяу уақытта басқа біреумен қарым-қатынас жасады деген күдік туды. 1314 жылдың 26 қарашасында Филипп IV қайтыс болды, ал Жоаннаның әкесі Франция королі Людовик X аталды. Маргарет техникалық түрде Франция патшайымы болды, бірақ босатылмады және көп ұзамай Шато-Гайярдағы түрмеде қайтыс болды. Людовик өлімі алдында Жоаннаның өзінің заңды қызы екенін мәлімдеді. Ол 1316 жылдың 5 маусымында қайтыс болды. Оның екінші әйелі, Венгриялық Клеменция, жүкті болды. Француз ақсүйектерінің келісімі бойынша, 16 шілдеде бекітілгендей, егер Клеменция ұл туса, ол Франция королі болып жарияланатын, ал егер қыз туса, ол және Жоанна Наварра корольдігі мен Шампан және Бри графтықтарын ғана мұраға ала алатын еді (бұл үш аймақ Людовик X-тің анасы, Наварра королевасы Жоанна I-ден мұраға қалған). Сондай-ақ, Жоаннаның анасының туыстарына Бургундияға жіберілуі туралы келісімге қол қойылды, бірақ оның некесі француз корольдық отбасының мүшелерінің келісімінсіз шешілмейтін еді.
Жетімдік
1316 жылы 13 қарашада Клеменция Иоанн Постхумусты дүниеге әкелді, бірақ ол бес күннен кейін қайтыс болды. Жаннаның шешесінің інісі, Бургундия герцогы Одо IV, Парижде болып, Филипп IV-нің екінші ұлы Филипп Талмен Жаннаның мүддесін қорғау үшін келіссөздер жүргізді, бірақ Филипп Одоның талаптарына жауап бермеді. Оның орнына ол 1317 жылғы 9 қаңтарда Реймсте өзінің тәж кию рәсімін ұйымдастырды. 2 ақпанда француз лордтарының ассамблеясы Филипптің беделін нығайтып, әйел адам француз тәжін мұраға ала алмайтынын жариялады. Наварр ақсүйектері Филипке адалдық серт беру үшін Парижге делегация жіберді. Филипп сондай-ақ Жаннаға Шампань мен Бриді беруден бас тартты. Жаннаның анасының анасы, Бургундия герцогинясы Францияның Агнес, француз лордтарына хат жолдап, оның тәж киюіне қарсылық білдірді, бірақ Филипп V ешқандай қарсылықсыз таққа отырды. Жанна атынан Шампань лордтарына хаттар жазылды, олар Филипке құрмет көрсетуден бас тартуға және Жаннаның Шампаньға құқықтарын қорғауға шақырылды. Одо IV басқа хатта Филипп V-тің Жаннадан мұрагерлік құқығын жоюы "заңның құдайға берілген құқығына, әдет-ғұрыптарға, империяларда, корольдіктерде, феодтарда, баронияларда осыған ұқсас жағдайларда ұзақ уақыт бойы сақталған тәжірибеге" қайшы келетінін айтты. Алайда Филипп V-тің туысы Валуалық Шарль Жаннаның қолдаушыларын жеңді. Филипп пен Одо 1318 жылғы 27 наурызда келісімге келді. Филипп өзінің үлкен қызын (сонымен қатар Жанна аталған) Одоға үйлендіріп, оларды Бургундия және Артуа графтықтарының мұрагерлері деп мойындады, ал Жанна өзінің туысы Эвренің Филиппіне үйленді, 15 000 ливр турнилік күйеулікпен және егер Филипп V ұлдары болмаса, Шампань мен Бриді мұраға алу құқығымен. Сонымен қатар, олар Жаннаның он екі жасқа келгенде Франция мен Наварраға талаптарынан бас тартуы керектігіне келісті. Алайда, бұл бас тарту орын алғанына ешқандай дәлел жоқ. Жанна мен Филипптің некесі 1318 жылғы 18 маусымда тойланды. Одан кейін Жанна күйеуінің әжесі Мари Брабантпен бірге тұрды. Бір-біріне жақын тұрғандарына қарамастан, Филипп пен Жанна жас айырмасының кесірінен бірге өспеді. Неке 1324 жылы ғана толыққанды жүзеге асты.
Капеттің негізгі желісінің жойылуы
1322 жылдың басында Филип V ұл тастамай қайтыс болды. Оның інісі, Карл Керемет, Филип IV-нің соңғы тірі қалған ұлы, Франция мен Наварра тағына мұрагер болды. Наваррлықтардың көпшілігі Карлға адал болудан бас тартты, ал ол Наварраның фуэроларын (немесе еркіндіктерін) растамады. Карл 1328 жылдың 1 ақпанында қайтыс болды, бұл тағы бір мұрагерлік дағдарысын тудырды. Карлдың жесірі Жанна Эврё жүкті болғандықтан, Францияның феодалдары мен басқа да ықпалды француз ақсүйектері регент сайлау үшін Парижге жиналды. Француз феодалдарының көпшілігі Валуа Филиппінің лауазымға ең лайықты екенін шешті, өйткені ол қайтыс болған корольдің ең жақын туысы еді. 13 наурызда Пуэнте-Ла-Рейнада жиналған Наварра патшалығының өкілдері француз губернаторын екі жергілікті феодалмен алмастырды. Карлдың жесірі 1 сәуірде қызы Бланшті дүниеге әкелді. Оның тууы Франция корольдік Капетия әулетінің тікелей еркек желісі Карл Кереметтің өлімімен тоқтағанын көрсетті. Жанна мен оның күйеуі француз тағына талап етуге құқылы болды, өйткені екеуі де француз монархтарының ұрпағы еді, бірақ Филип Валуа сияқты кем дегенде бес басқа талапкер болды. Талапкерлердің өкілдері Сен-Жермен-ан-Лайде келісімге келу үшін кездесті. Наварраның бас ассамблеясы мамыр айында Жаннадан Наварраға келіп, үкіметті басқаруын сұрап резолюция қабылдады, өйткені тәж оған «мұрагерлік және иемделу құқығы бойынша» тиесілі болды. 29 мамырда Реймсте Валуа Филипп Франция патшасы болып жарияланды. Ол Наварра, Шампань және Бриге талап етуге құқылы емес еді, өйткені ол Наварраның Жанна I-нің ұрпағы емес еді. Франциядағы өзінің беделін нығайту үшін Филип шілдеде Жанна мен оның күйеуінің Наварраны басқару құқығын мойындады. Ол сондай-ақ оларды Шампань мен Бриден бас тартуға көндірді, оның орнына Лонгвиль, Мортен және Ангулем графтықтарын алды, өйткені ол француз тәжі үшін стратегиялық маңызды Шампань мен Бриді сақтап қалғысы келді.
Біріккен Корольдікке кіру және таққа отырғызу
1328 жылдың мамыр айында Наварраның бас ассамблеясының шешімімен Жанна Наварраның заңды монархы деп есептелді. Бұл шешім Наварра мен Францияның жеке одағына нүкте қойды, ол Наварраның Иоанна I мен Францияның Филипп IV некесі арқылы құрылған болатын. Келесі айларда Жанна мен оның күйеуі патшалықтағы өкілдермен ұзақ келіссөздер жүргізді, әсіресе Филипп Эвренің патшалықты басқарудағы рөлі туралы. Наваррлықтар Жаннаның мұрагерлік құқығын ғана мойындағанмен, оның күйеуі де билікке талап етті. Жұбайлардың болмаған уақытында Наварра қалаларында еврейлерге қарсы қырғындар болды. Жанна мен Филипп Эвре келіссөздер кезінде өкілдері ретінде екі француз ақсүйегін, Генри IV де Сулли мен (аты жоқ) иегерді Наварраға жіберді. Наваррлықтар бастапқыда Филипптің патшалық билікке қатысу құқығын растауға ықылымсыздық танытты. 1328 жылдың қараша айында Ронсевальде өткен жиналыста бас ассамблеяның делегаттары Филиппке Наварраның басқару ісіне қатысуға рұқсат берілгенін алғаш рет жариялады. Алайда, олар сондай-ақ, дәстүрлі тәж кигізу рәсімдерінің барлығы (жаңа монархты қалқанға көтеру және көрермендерге ақша лақтыру) тек Жаннамен байланысты жүзеге асырылатынын мәлімдеді. Филипптің әйелінің патшалығында билік етуге деген талабын баса көрсету үшін Генри де Сулли апостол Павелдің Қорынттықтарға бірінші хатындағы «әйелдің басы – еркек» деген сөздерін келтірді. Сулли сондай-ақ Жаннаның күйеуінің ұстанымын нығайтуға келісім бергенін айтты. Жанна мен Филипп 1329 жылдың басында Наварраға келді. Олар 5 наурызда Памплона соборында тәж кигізілді. Екеуі де қалқанға көтеріліп, рәсім кезінде ақша лақтырды. Олар патшалық құқықтарын бекітетін тәж кигізу антына қол қойды. Жарлықта Жанна Наварраның «шынайы және табиғи мұрагері» екендігі көрсетілді, сонымен қатар «Наварра патшалығының барлығы оның күйеуіне бағынуға тиіс» деп жарияланды. Алайда, Наваррлықтар Жанна мен Филипптің мұрагері жиырма бірге толғанда тәжден бас тартуы керек екенін немесе 100 000 ливр айыппұл төлеуге міндетті екенін де атап өтті. Жанна сондай-ақ күйеуіне Наварраны сатып алуға байланысты шығындарын өтеді.
Билік
Жоанна II және Наварраның Филипп III бірлесіп билік құрған кезінде тығыз ынтымақтастық орнатты. Олардың бірлескен билік кезеңінен сақталған сексен бес патшалық жарлықтың қырық бірі екі атымен шығарылған. Дегенмен, дереккөздер Филипптің үкіметтің бірнеше саласында, әсіресе заңнамада белсендірек болғанын көрсетеді. Ол отыз сегіз жарлыққа әйелімен кеңеспей-ақ қол қойды. Тек алты құжат ғана Жоаннаның атына шығарылған. Таққа отырғаннан кейін патша жұбы яһудилерге қарсы бүлік шығарғандарды жазалауға және зардап шеккендерге өтемақы төлеуге бұйрық берді. Олардың билігі кезінде патшалық қамалдар жөнделіп, Кастельренаультте жаңа қамал салынды. Тудела маңындағы шөлейтті далаларды суару жүйесі де патша жұбының қаржылық қолдауымен салынды. Олар көршілес мемлекеттермен бейбіт қарым-қатынас орнатуға мүдделі болды. 1329 жылы олар тұңғыш қызы Жоаннаны Арагон мұрагері Петрге күйеуге беру туралы келіссөздер бастады. 1330 жылдың 15 наурызында Саламанкада Кастилиямен бейбіт келісімге қол қойылды. 1331 жылдың қыркүйегінде Жоанна мен Филипп Наваррадан кетіп қалды. Тарихшы Елена Вудэкр атап көрсеткендей, "патша жұбы Наварраны басқарумен қатар француз территорияларының қажеттіліктерін теңестіруге мәжбүр болды", бұл оларды барлық иеліктері арасында уақыттарын бөлуге мәжбүр етті. Тарихшы Хосе Мария Лакарраның сөзіне сүйенсек, Жоанна мен Филипп "наваррлықтардың салтына және әдет-ғұрыптарына үйренуге қиналды және олардың тіліне жатты", сондықтан олар жиі патшалықтан кететін. Монархтар болмаған кезде француз губернаторлары Наварраны олардың атынан басқарды. 1335 жылы Фитеро монастырының иелігі үшін туған дау Кастилиямен соғысқа ұласты. Арагонның Петр IV наваррлықтарды қолдады және 1336 жылдың 28 ақпанында Кастилиямен жаңа бейбіт келісімге қол қойылды. 1336 жылдың сәуір айында Жоанна мен Филипп Наварраға оралды. Олардың екінші сапары 1337 жылдың қазан айына дейін жалғасты. Филипп патшалыққа екі рет қайтып келді, бірақ Жоанна онымен бірге жүрмеді. 1343 жылдың қыркүйегінде Филипп III қайтыс болды. Көп ұзамай ол патша жұбының атынан Наварраны басқарған Мелундық Филипптің орнына Браге Вильгельмін тағайындады. Бірақ көп кешікпей ол Вильгельм де Брагеді де қызметтен босатып, оның орнына Жан де Конфланды қойды. Тарихшы Елена Вудэкрдің пікірінше, бұл өзгерістер Наварраны басқару мәселесінде Филипппен келіспеушіліктердің нәтижесі болуы мүмкін. 1344 жылы Наварраның Фуэрос нұсқасы патшайымға жергілікті роман тілінде (ydiomate Navarre) дайындалды, ал ydioma galicanum (француз тілінің нұсқасы) аудармасы үшін қосалқы баған қалдырылды. Француз тілі, Жоаннаның Наваррамен байланысты мәселелерді шешу үшін де қолданған тілі болуы мүмкін. 1345 жылы Жоанна Олитте Сан-Франциско монастырын салды. Жоанна Наварраға тағы да баруды жоспарлады, бірақ ол ешқашан қайтып оралмады, себебі жүз жылдық соғыс кезінде оның отбасының Франциядағы иеліктеріне шабуыл жасалу қаупі болды. Ол күйеуімен бірге Жоаннаның әпкесі Изабелланың ұлы ретінде француз тағына талапкер Эдуард III-ке қарсы Филипп VI-ны қолдады. Алайда 1346 жылы Жоанна Филипп VI-ның әскери басшы ретіндегі сәтсіздіктеріне көңілі қалды. Қарашада ол Ланкастер графымен батыл келісімге келді, ол Эдуардтың әскерлеріне оның Ангулем графтығы арқылы еркін өтуге рұқсат берді, ал олар оның жерлерін қорғауға міндеттенді. Сондай-ақ ол жаңа бекіністер салмауға және Филипптің әскеріне қолда барларын пайдалануға рұқсат бермеуге уәде берді. Филипп оған қарсы шаралар қабылдай алмады. Жоанна 1349 жылдың 6 қазанында Қара өлімнен қайтыс болды. Өмірінің соңында ол ұлының Санта-Мария-де-Олиттегі шіркеуді қаржыландыруын өтінді. Ол Сен-Дени базиликасына жерленді, бірақ оның жүрегі күйеуінің қасында Париждегі Якобиндер монастырының қазір қиратылған шіркеуіне қойылды.