Кіріспе

Әлеуетті ЕО патенттік құқығы – Еуропалық одақтағы бірыңғай патент

+ Бірыңғай күші бар Еуропалық патент

Бірыңғай күші бар Еуропалық патент, сондай-ақ бірыңғай патент деп аталады, – Еуропалық одақтың қатысушы 17 мүше-мемлекетінде бірыңғай әсер ететін Еуропалық патент. Патент иесі Еуропалық патент тіркелгеннен кейін бір ай ішінде бірыңғай әсерді сұрау арқылы тиісті елдерде Еуропалық патенттің жарамдылығын растау қажеттілігін алмастыра алады. Бұзушылық және күшін жою туралы істер Бірыңғай патенттік сотта (БПС) қаралады, оның шешімдері қатысушы мемлекеттердің барлығы үшін біркелкі күшіне енетіндіктен, әрбір елде жеке-жеке емес. Бірыңғай патенттің құқықтары барлық қатысушы мемлекеттерге қатысты ғана шектелуі, берілуі немесе күшін жоюы мүмкін. Дегенмен, лицензия беру бірыңғай аумақтың бір бөлігі үшін мүмкін. Бірыңғай патент қатысушы емес мемлекеттерде ұлттық заңнамамен қорғалатын патенттермен («классикалық» патенттермен) бірге болуы мүмкін. Бірыңғай патенттің мақсаты – «Еуропалық одақта патенттік жүйеге қол жеткізуді жеңілдету, құны мен құқықтық сенімділікті арттыру» және «одақтың барлық аймағында бірыңғай патенттік қорғау құру» болып табылады. Еуропалық патенттер ағылшын, француз және неміс тілдерінде беріледі, ал бірыңғай әсерге қол жеткізу үшін ауысу кезеңінен кейін қосымша аудармалар қажет болмайды. Бірыңғай патенттерді сақтау үшін төленетін жарналар тиісті аймақтағы ұлттық патенттерді жаңарту үшін төленетін жарналардың жиынтысынан төмен, және Германия, Франция, Ұлыбритания және Нидерландыдағы (Ұлыбритания Brexit-тен кейін қатысудан бас тартса да) жарналардың жиынтысына тең. Бірыңғай патентті құруға әкелген келіссөздер 1970 жылдарға дейін жететін түрлі бастамаларға негізделген. Әр түрлі уақытта жоба немесе оған ұқсас жобалар «Еуропалық одақ патенті» (ЕО шарттарында ЕО-ның құзыретіне құқықтық негіз ретінде қолданылатын атау), «ЕО патенті», «Қоғамдық патент», «Еуропалық қоғамдық патент», «ЕҚ патенті» және «COMPAT» деп аталды. 2012 жылдың 17 желтоқсанында Еуропалық Кеңесі мен Еуропалық Парламент Еуропалық одақ деңгейіндегі күшті ынтымақтастық арқылы бірыңғай патентті іске асыруға мүмкіндік беретін екі ЕО регламенті бойынша келісімге келді. Испания мен Италия осы екі регламенттің заңдылығына шағымданып, бірақ олардың барлық талаптары Еуропалық сотпен қабылданбады. Италия 2015 жылдың қыркүйек айында бірыңғай патенттік регламентке қосылды.

Еуропалық патенттер

Еуропалық патенттер Еуропалық патенттік конвенцияның (ЕПК) ережелеріне сәйкес, Еуропалық патенттік кеңседе (ЕПҰ) бірыңғай рәсім арқылы беріледі. Еуропалық патенттік өтінімді беру кезінде барлық 39 келісуші мемлекет автоматты түрде тағайындалады, бірақ патент берілгеннен кейін Еуропалық патент «ұлттық» Еуропалық патенттер жиынтығына айналады. Еуропалық патенттік өтінімнің біртұтас сипатына қарағанда, берілген Еуропалық патенттің, іс жүзінде, біртұтас сипаты жоқ, тек орталықтандырылған қарсылық рәсімінен (патент иесінен өзге біреу патент берілгеннен кейін 9 ай ішінде бастауы мүмкін) және орталықтандырылған шектеу және күшін жою рәсімдерінен (тек патент иесі ғана бастауы мүмкін) басқа. Яғни, бір келісуші мемлекеттегі Еуропалық патент, яғни «ұлттық» Еуропалық патент, қарсылық, шектеу және күшін жою рәсімдерін қоспағанда, басқа келісуші мемлекеттердегі сол Еуропалық патенттен тәуелсіз болып табылады. Еуропалық патенттің қорғалуы ұлттық заңнамамен реттеледі. Бір мемлекеттегі Еуропалық патенттен бас тарту, оның күшін жою немесе шектеу басқа мемлекеттердегі Еуропалық патентке әсер етпейді. ЕПК бұрыннан-ақ мүше мемлекеттер тобына Еуропалық патенттерді беруден кейін де біртұтас сипатқа ие болуға мүмкіндік берсе, қазірге дейін Лихтенштейн мен Швейцария ғана біртұтас қорғау аймағын құруды қабылдады (Біртұтас патентті қараңыз (Швейцария және Лихтенштейн)). Патент иесі патент берілгеннен кейін бір ай ішінде біртұтас күш беру туралы өтініш беру арқылы Еуропалық Одақтың қатысушы мүше мемлекеттерінде бір қадаммен біртұтас қорғауға қол жеткізе алады, бұл Еуропалық Одақтың көп бөлігінде патенттік қорғау алуды едәуір жеңілдетеді. Біртұтас патент жүйесі ұлттық патент жүйелерімен және біртұтас әсері жоқ Еуропалық патентпен бірге қолданылады. Біртұтас патент Еуропалық Одаққа мүше емес ЕПК елдерін, мысалы Ұлыбритания мен Түркияны қамтымайды.

Бірыңғай күші бар Еуропалық патент үшін аударма талаптары

Бірыңғай патент үшін түпкілікті аударма қажет болмайды (нақты дау туындаған жағдайлардағы ерекше жағдайларды қоспағанда), бұл бүкіл аймақтағы қорғауға кететін шығындарды едәуір төмендетуге ​​көмектеседі деп күтілуде. Дегенмен, Регламент 1260/2012-нің 6-бабында мұндай аудармалардың заңдық күші болмайды және олар "тек ақпараттық мақсатта" жасалған болады. Сонымен қатар, машиналық аудармалар да ұсынылады, олар регламентте көрсетілгендей, "тек ақпараттық мақсатта болады және ешқандай заңдық салдары болмайды".

Бірыңғай патент меншік объектісі ретінде

Регламент 1257/2012 7-бабында бірыңғай күші бар еуропалық патент мүліктік нысан ретінде "толығымен және барлық қатысушы мемлекеттерде патенттің бірыңғай күші бар қатысушы мемлекеттің ұлттық патенті ретінде қарастырылады, және өтінім берушінің сол мемлекетте тұрғылықты жері немесе негізгі қызмет орны болған, не болмаған жағдайда, еуропалық патентке өтінім берген күніндегі қызмет орны бойынша" қарастырылады. Егер өтінім берушінің қатысушы мемлекетте тұрғылықты жері болмаса, неміс заңнамасы қолданылады.

Тараптар

2013 жылғы 19 ақпанда 24 Еуроодақ мүше мемлекеті, оның ішінде Болгария мен Польшадан басқа кеңейтілген ынтымақтастық шараларына қатысқан барлық мемлекеттер келісімге қол қойды. Болгария 2013 жылғы 5 наурызда ішкі әкімшілік процедураларды аяқтағаннан кейін келісімге қол қойды. Италия бастапқыда күшейтілген ынтымақтастық шараларына қатыспаған, бірақ кейіннен қосылған, UPC келісімін жасады. Келісімге Еуропалық Одақтың барлық мүше мемлекеттері қосыла алады, Испания мен Польшадан басқа барлық Еуропалық Одақ мүшелері келісімге қол қойды. Бірыңғай патент ережелеріне қатыспайтын мемлекеттер де UPC келісімінің тараптары бола алады, бұл жаңа сотқа елде бекітілген еуропалық патенттерді қарауға мүмкіндік береді. 2019 жылғы 18 қаңтарда Kluwer Patent Blog мынадай жазба жариялады: "кейбір жылдар бойы қайталанып келе жатқан тақырып – 'UPC келесі жылы басталады'". Кейіннен Brexit және Германия Конституциялық сотының шағымдары басты кедергілер ретінде қарастырылды. Германия Конституциялық соты 2020 жылғы 13 ақпандағы шешімінде Германия Парламенті қажетті көпшілікпен (шешімге сәйкес 2/3) дауыс бермегендіктен, Германияның келісімді ратификациялауына қарсы шешім шығарды. Екінші дауыс беруден және конституциялық шағымдардан кейін, олар сәтсіз аяқталды, Германия 2021 жылғы 7 тамызда UPC келісімін ресми түрде ратификациялады. Ұлыбритания келісімді 2018 жылғы сәуірде ратификациялаған, бірақ Brexit-тен кейін келісімнен бас тартты. 2023 жылғы 21 ақпанда 17 ел келісімді ратификациялады.

Құзыреті

Бірыңғай патенттік сот біртұтас күшіне ие еуропалық патенттерге қатысты құқық бұзу және күшін жою істерін қарауға айрықша құзыреттілікке ие. Келісім қолданылатын мемлекеттерде біртұтас күшіне ие емес еуропалық патенттер бойынша, патент иесі бас тарту туралы шешім қабылдамаса, белгілі бір кезеңде айрықша емес құзыреттілікке ие болады. Бұдан бөлек, ол Бірыңғай патенттерге қатысты Еуропалық патенттік кеңсе шешімдеріне қатысты дауларды қарауға құқылы. Еуропалық Одақтың бірнеше мүше мемлекеттерінің соты ретінде ол (бірінші инстанция соты) немесе міндетті түрде (апелляциялық сот) Еуропалық сотқа ЕС құқығын (бірыңғай патенттерге қатысты екі регламентті қоса алғанда, бірақ Бірыңғай патенттік сот келісімін қоспағанда) түсіндіру қажет болғанда, алдын ала сауалдар жіберуге құқылы.

Ұйым

Сот екі сатыдан тұрады: бірінші инстанция соты және апелляциялық сот. Апелляциялық сот пен тіркеу кеңсесі Люксембургте орналасқан, ал бірінші инстанция сотының орталық бөлімшесі Парижде орналасады. Орталық бөлімнің Мюнхенде тақырыптық бөлімшесі бар (Лондон орны әлі ЕО-ның ішіндегі жаңа орынмен алмастырылмаған). Бірінші инстанция соты мүше мемлекеттердің барлығында жергілікті және аймақтық бөлімшелерді құруды қаласа, оларды құруға құқылы.

Шығындар

+Бірыңғай патентті жылдық жаңарту үшін төленетін ақылар 2015 жылы еуропалық патенттер ең көп расталатын төрт елде (Германия, Франция, Ұлыбритания және Нидерланды) төленетін жиынтық жаңарту ақысына негізделеді деп жоспарлануда. Бұл Ұлыбританияның Brexit-тен кейін бірыңғай патент жүйесінен шығуына қарамастан. Осылайша, бірыңғай патенттің жаңарту ақысы екінші жылы 35 евродан басталып, 20-шы жылы 4855 евроға жетеді. Жаңарту ақыларын Еуропалық патенттік бюро (ЕПБ) жинайды, оның 50% ақыларын өзінде қалдырады, ал қалған 50% қатысушы мемлекеттерге қайта бөлінеді. Аударма талаптары және жекелеген елдерде патентті жыл сайын сақтау үшін төленетін ақылар қазіргі уақытта Еуропалық патент жүйесінде бүкіл Еуропалық Одақта қорғау алуды қымбатқа айналдырады. 2011 жылғы салдарын бағалауда Еуропалық Комиссия 27 елде патент алу құны 32 000 евродан (негізінен аударма шығындары) 6 500 евроға дейін (ЕО, испан және итальян патенттерінің үйлесімі үшін) дейін төмендейді деп есептеді, бұл бірыңғай патенттің енгізілуіне байланысты. Бастапқы 25 қатысушы елде ЕО патентінің бір адамға шаққандағы құны 6 евро/млн. деп, ал 27 ЕО елінде 12 евро/млн. деп бағаланды (бірыңғай, итальян және испан патенттерімен қорғау үшін). Алайда, Еуропалық Комиссияның күтілетін үнемді ұсынған тәсілі, шын мәніндегі болжамдарға негізделмеген және асыра бағаланған деп қатты сынға іріктелді. Еуропалық Комиссия 27 елде еуропалық патентті растау шығындарын қарастырды, бірақ шындығында қазіргі уақытта барлық берілген еуропалық патенттердің 1% ғана 27 ЕО мемлекетінің барлығында расталады. Нақтырақ болжамдарға сүйенсек, үнемдеу комиссия мәлімдегеннен әлдеқайда төмен болады деп күтілуде. Мысалы, ЕПБ есептегендей, 4 елде расталған және сақталған орташа ЕП патенті үшін жалпы үнемдеу 3% пен 8% аралығында болады. Алайда, Біріккен Қоғамдық Патент (БҚП) күшіне енген жоқ, себебі оны жеткілікті елдер ратификацияламады. Он төрт жыл өткен соң, 1989 жылдың 15 желтоқсанында Люксембургте Қоғамдық патенттер туралы келісім жасалды. Ол БҚП жобасын қайта жандандыруға тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Бұл келісім бастапқы Қоғамдық патенттік конвенцияның өңделген нұсқасынан тұрды. Келісімге он екі мемлекет қол қойды: Бельгия, Дания, Франция, Германия, Грекия, Ирландия, Италия, Люксембург, Нидерланды, Португалия, Испания және Ұлыбритания. Осы мемлекеттердің барлығы келісімнің күшіне енуі үшін оны ратификациялауы керек еді, бірақ тек жеті мемлекет ратификациялады: Дания, Франция, Германия, Грекия, Люксембург, Нидерланды және Ұлыбритания. Дегенмен, сол кездегі ЕЭК мүше мемлекеттерінің көпшілігі ұлттық патенттік заңдарына БҚП күшіне енуін күтіп, үйлестіру шараларын енгізді. Еуропалық патенттік конвенция мен Страсбург конвенциясын ескере отырып, одан да маңызды үйлестіру шаралары шамамен сол уақытта жүзеге асырылды.

2000-2004: ЕО-ның регламентінің ұсынысы

2000 жылы Еуропалық Одақтың қайта жаңғырған күш-жігерінің нәтижесінде Қоғамдық патент туралы ереже ұсынысы жасалды, кейде ол ҚПЕ деп қысқартылады. Онда патент, Еуропалық патент бюросы (ЕПБ) оның рәсімдік тілдерінің бірінде (ағылшын, неміс немесе француз) берілгеннен кейін және сол тілде жарияланғанда, талаптардың басқа екі рәсімдік тілге аударылғаннан кейін, қосымша аудармасыз жарамды болады делінген. Бұл ұсыныс аударма шығындарын айтарлықтай төмендетуге бағытталған. Дегенмен, патентті бұзды деген күдікпен сот ісінде қосымша аудармалар қажет болуы мүмкін. Мұндай жағдайда, егер патентті бұзушы деп күдіктелген адам, өзі тұратын мүше мемлекеттің ресми тіліндегі патент мәтінімен танысу мүмкіндігі болмаса, дәлелдер келтіргенге дейін, ол патентті біліп тұра бұзған жоқ деп есептеледі. Ондай жағдайда, қасақана әрекет етпеген күдіктіні қорғау үшін, патент иесі патент аудармасы туралы бұзушыға хабарланғанға дейінгі кезең үшін залапты өтеу ала алмайды. Ұсынылған Қоғамдық патент туралы ереже берілген патенттерді жарамсыз деп тануға құзыретті сот құруды да көздейді. Бұл сот, Ницца шартының ережелерін пайдалану арқылы, қазіргі Еуропалық Әділет соты мен Бірінші инстанция сотына қосылады. Қоғамдық патент талқылауы 2003 жылғы 3 наурызда саяси келісімге қол жеткізілгенде айқын прогресс көрсетті. Алайда, бір жыл өткен соң, 2004 жылғы наурызда Ирландия төрағалығында, Бәсекеге қабілеттілік кеңесі ереженің егжей-тегжейлері бойынша келісе алмады. Атап айтқанда, талаптарды аудару мерзімі және бұзушылық жағдайында талаптардың түпнұсқа мәтінін аудару мәселелері талқылаулар барысында проблемалық болып қалып, соңында шешілмейтін болып шықты. Қоғамдық патент бойынша келісімге қол жеткізудегі қиындықтарды ескере отырып, аударма (патент берілген жағдайда) және сот ісінің құнын төмендету мақсатында Еуропалық Одақтың құқықтық аясынан тыс басқа да құқықтық келісімдер ұсынылды, атап айтқанда, 2008 жылғы 1 мамырда күшіне енген Лондон келісімі, ол қазіргі уақытта Еуропалық патент конвенциясы бойынша берілген еуропалық патенттерді аударуды талап ететін елдер санын және еуропалық патент алуға байланысты шығындарды азайтты, сондай-ақ Еуропалық патенттік сот ісін жүргізу туралы келісім (EPLA), бұл қазір тоқтатылған ұсыныс.

2005 жылдан бері: тұйықталу және жаңа пікір алмасу

Осылайша, 2005 жылы қоғамдық патенттің жақын арада іске асырылуы күмәнді болды. Алайда, 2006 жылдың 16 қаңтарында Еуропалық комиссия «патенттік саясаттағы болашақ әрекеттер арқылы Еуроодақ көлемінде қорғау жүйесін құруда мүдделі тараптардың қажеттіліктерін ең жақсырақ қалай ескеруге болатыны» туралы қоғамдық кеңес өткізді. Қоғамдық патент осы кеңестің талқылау тақырыптарының бірі болды. 2500-ден астам жауап түсті. Еуропалық комиссия 2007 жылдың сәуір айында «Еуропадағы патенттік жүйені жақсарту және осы мәселе бойынша пікірталасқа жаңа серпін беру» мақсатында ақ кітап жариялады. 2007 жылдың 18 сәуірінде Мюнхенде өткен Еуропалық патенттік форумда Еуропалық комиссияның вице-президенті Гюнтер Верхюген Еуропалық экономиканы қолдау бойынша ұсынысының «барлық мүше мемлекеттердің Лондон келісімін ратификациялауы және қоғамдық патенттің жылдам іске асырылуы үшін қажетті Еуропалық патенттік сот құрылымын іске қосу» екенін айтты. Ол мұны бес жыл ішінде іске асыруға болатынына сенім білдірді. 2007 жылдың қазан айында Еуропалық Одақ Кеңесінің Португалия төрағалығы «қабылданбаған Еуропалық патенттік дауларды қарау туралы келісімнің (EPLA) үлгісін кеңінен пайдалана отырып», ЕО патенттік юрисдикциясын ұсынды. 2007 жылдың қарашасында ЕО министрлері 2008 жылы «кейбір нақты нәтижелер» күтілетін қоғамдық патенттік құқықтық жүйеге қатысты белгілі бір прогреске жеткендерін хабарлады. 2008 жылы патенттерді аудару үшін машиналық аударманы пайдалану идеясы тілдік мәселені шешу үшін ұсынылды, ол қоғамдық патенттің ілгерілеуін тоқтатуға жартылай себепкер болды. Осы арада Кәсіпкерлік және өнеркәсіп жөніндегі Еуропалық комиссар Гюнтер Верхюген 2008 жылдың мамыр айында өткен Еуропалық патенттік форумда «қоғамдық патентке шұғыл қажеттілік» бар екенін мәлімдеді.

2009 жылғы желтоқсанда жасалған келісім және тіл мәселесі

2009 жылдың желтоқсанында Швецияның Еуроодақ төрағалығы кезінде, қауымдастық патентіне қатысты келіссөздерде маңызды прогресске қол жеткізілді. Бұл прогресс Еуроодақ үшін бірыңғай патенттік сот құрумен байланысты болды, алайда министрлер қауымдастық патенті іске асуы үшін тағы көп жұмыс жасалуы керектігін мойындады. Келісілген жоспарға сәйкес, Еуроодақ Еуропалық патенттік конвенцияға қатысушы мемлекет ретінде қосылады, ал Еуропалық патенттік бюро берген патенттер Еуроодақ үшін бекітілгеннен кейін, Еуропалық одақтың аумағында бірыңғай күшіне енеді. 2010 жылдың 10 қарашасында келісімге қол жеткізілмегені және "қол жеткізілген прогреске қарамастан, [Еуропалық одақтың бәсекеге қабілеттілік кеңесі] бірауыздан келісуге шамадан тыс жақын болмады" деп хабарланды, ал сарапшылар Испания өкілінің кез келген кемсітушіліктен сақтану мақсатын айта келіп, "Мадрид үкіметі Еуропалық патенттік конвенцияның (ЕПК) болашақ Еуроодақ патенті үшін негіз ретінде "Мюнхендік" үш тілдік жүйені (ағылшын, неміс, француз) қабылдаудан ұзақ және дәйекті түрде бас тартқанын" мәлімдеді.